<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?oxygen RNGSchema="NKJP_WSI.rng" type="xml"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">

 <teiHeader>
  <fileDesc>
   <titleStmt>
    <title>NKJP word sense inventory</title>
    <respStmt>
     <name xml:id="bansp">Piotr Bański</name>
     <resp>initial XML format</resp>
    </respStmt>
    <respStmt>
     <name xml:id="iwill">Izabela Will</name>
     <resp>creation of this inventory (on the basis of Mirosław Bańko's "Inny słownik języka polskiego"</resp>
    </respStmt>
    <respStmt>
     <name xml:id="rmlodzki">Rafał Młodzki</name>
     <resp>conversion of the inventory to from an OpenOffice document to the current XML format</resp>
    </respStmt>
    <respStmt>
     <name xml:id="adamp">Adam Przepiórkowski</name>
     <resp>current header</resp>
     <resp>project coordinator</resp> 
     <resp>minor corrections</resp> 
    </respStmt>
   </titleStmt>
   <editionStmt>
    <p>First edition of the word sense inventory within the National Corpus of Polish (NKJP).</p>
   </editionStmt>
   <extent>106 headwords</extent>
   <publicationStmt>
    <pubPlace>Warsaw, Poland</pubPlace>
    <address>
     <addrLine xml:lang="pl">Instytut Podstaw Informatyki PAN</addrLine>
     <addrLine xml:lang="pl">ul. Ordona 21</addrLine>
     <addrLine xml:lang="pl">01-237 Warszawa</addrLine>
     <addrLine>Poland</addrLine>
     <addrLine>tel. (+48 22) 8362841, fax (+48 22) 8376564</addrLine>
     <addrLine><email>ipi@ipipan.waw.pl</email></addrLine>
     <addrLine><ref target="http://nkjp.pl/" n="www">http://nkjp.pl/</ref></addrLine>
    </address>
    <publisher>Institute of Computer Science, Polish Academy of Sciences</publisher>
    <distributor>NKJP Consortium</distributor>
    <availability>
     <p>Currently not publicly available.</p>
    </availability>
    <date when="2010-12-31">31 December 2010 (expected publication date of the National Corpus of Polish)</date>
   </publicationStmt>
   <sourceDesc>
    <p>The source of the entries is "Inny słownik języka polskiego" by Mirosław Bańko.  Lexemes were selected and subsenses where grouped into coarser senses by <ref target="#iwill">Izabela Will</ref></p>
   </sourceDesc>
  </fileDesc>
  <encodingDesc>
   <projectDesc>
    <p>See the main corpus header, NKJP_header.xml.</p>
   </projectDesc>
  </encodingDesc>
 <revisionDesc>
  <change who="#adamp" when="2009-08-20">Corrected values of @n with main senses (previously different senses sometimes had the same value of @n).</change>
  <change who="#adamp" when="2009-08-21">Corrected the problem of no white space between the "hi" element and a word starting with a Polish diacritic letter.</change>
  <change who="#adamp" when="2009-08-24">Corrected two typos spotted by Anna Rychert (at wyjsc.1 and zasada.2).</change>
 </revisionDesc>
 </teiHeader>

 <text>
  <body>
   <entry xml:id="zostac">
    <form>
     <orth>zostać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zostac.1">
     <def>ulec (do tworzenia strony biernej)</def>
     <sense n="1">
      <def>Słowa <hi rend="bold">zostać</hi> używamy w połączeniu z imiesłowem biernym dokonanym, aby zaznaczyć, że jakaś osoba lub rzecz uległa czynności lub stanowi nazwanemu przez ten imiesłów. Liczba i rodzaj imiesłowu są takie, jak podmiotu zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przed wyjazdem dzieci <hi rend="bold">zostały</hi> zbadane przez lekarza.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zostaliśmy</hi> zaproszeni na otwarcie wystawy.</quote>
       <quote>Tamta sprawa nie <hi rend="bold">została</hi> jeszcze wyjaśniona.</quote>
       <quote>Testament <hi rend="bold">został</hi> sporządzony w obecności świadków.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zostac.2">
     <def>stać się kimś</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">został</hi> kimś, np. prawnikiem, dyrektorem, ojcem lub czyimś przyjacielem, to zaczął być taką osobą, przyjmując jej funkcje lub obowiązki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skończył studia i <hi rend="bold">został</hi> lekarzem.</quote>
       <quote>Niewiele trzeba, żeby dziewczyna <hi rend="bold">została</hi> matką; dużo więcej, żeby stała się doświadczoną matką.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zostac.3">
     <def>być/trwać w jakimś stanie/miejscu, nie zmienić się</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">została</hi> gdzieś, to nie opuściła tego miejsca ani nie została z niego zabrana.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zostanę</hi> w domu, jest fatalna pogoda.</quote>
       <quote>Lekarz powiedział, żebym przez kilka dni <hi rend="bold">została</hi> w łóżku.</quote>
       <quote>Nie możesz <hi rend="bold">zostać</hi> tu na noc.</quote>
       <quote>W Płocku <hi rend="bold">zostaje</hi> na tydzień, a potem wraca do Warszawy.</quote>
       <quote>Parasol niestety <hi rend="bold">został</hi> w mieszkaniu.</quote>
       <quote>Oni też musieli wyciągać nogi, by nie <hi rend="bold">zostać</hi> w tyle.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">został</hi> w jakiejś sytuacji, zwykle trudnej, to znalazł się w niej, zwłaszcza po czyimś odejściu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po śmierci rodziców <hi rend="bold">została</hi> bez grosza.</quote>
       <quote>Nagle <hi rend="bold">zostałam</hi> w sytuacji bez wyjścia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">została</hi> w jakimś stanie, to znalazłszy się w nim, nadal w nim trwa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W domu wszystko <hi rend="bold">zostało</hi> po dawnemu.</quote>
       <quote>Nie mogłam dłużej <hi rend="bold">zostawać</hi> w niepewności, chciałam wiedzieć, czy jestem zdrowa czy nie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zostac.4">
     <def>ostać się z całości</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">została</hi> z jakiejś całości, to nie zniszczyła się, nie zużyła, nie odeszła itp., lecz nadal jest. ; To samo znaczy przestarzałe <hi rend="bold">zostać się</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z naszych oszczędności prawie nic nie <hi rend="bold">zostało</hi>.</quote>
       <quote>Z naszej paczki <hi rend="bold">zostałyśmy</hi> tylko my dwie.</quote>
       <quote>W butelce <hi rend="bold">zostało</hi> trochę wody.</quote>
       <quote>Jarkowi <hi rend="bold">zostało</hi> pół roku do ukończenia studiów.</quote>
       <quote>My przeminiemy, a ziemia się <hi rend="bold">zostanie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli coś, co należało do jakiejś osoby lub co ona stworzyła, <hi rend="bold">zostało</hi> po niej, to przetrwało po jej śmierci. ; To samo znaczy przestarzałe <hi rend="bold">zostać się</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po dziadkach <hi rend="bold">został</hi> na wsi olbrzymi dom.</quote>
       <quote>Co po nas <hi rend="bold">zostanie</hi>? Trochę fotografii.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Został</hi> po nim dziennik pisany do ostatnich minut przed śmiercią.</quote>
       <quote>Oddał wszystko, co się <hi rend="bold">zostało</hi> po ojcu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">zostało</hi> nam w pamięci, we wspomnieniach, w głowie itp., to zapamiętaliśmy to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Została</hi> mu w głowie tajemnicza oberża, którą postanowił uwiecznić w jednej ze swych powieści.</quote>
       <quote>Takie rzeczy <hi rend="bold">zostają</hi> w pamięci na zawsze.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="sprawa">
    <form>
     <orth>sprawa</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="sprawa.1">
     <def>coś zajmującego, zdarzenie, sytuacja, zadanie do wykonania, działania,</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Sprawa</hi> to coś, co nas interesuje i czym się zajmujemy, albo coś, czym musimy się zająć, np. ważne zdarzenie, trudna sytuacja lub zadanie do wykonania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Bezpieczeństwo kraju to <hi rend="bold">sprawa</hi> ogromnej wagi.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sprawa</hi> dymisji szefa UOP przez tydzień budziła wielkie emocje.</quote>
       <quote>Dobry agent powinien załatwiać za aktora wszystkie <hi rend="bold">sprawy</hi> finansowe.</quote>
       <quote>Pochłonięte codziennymi <hi rend="bold">sprawami</hi>, z trudem znajdujemy trochę czasu na relaks.</quote>
       <quote>Prasa niepotrzebnie rozdmuchała całą <hi rend="bold">sprawę</hi>.</quote>
       <quote>Ministerstwo <hi rend="bold">Spraw</hi> Zagranicznych</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sprawa</hi> zaczęła się komplikować.</quote>
       <quote>Mam <hi rend="bold">sprawę</hi> do ciebie. Możemy się spotkać?</quote>
       <quote>To trudna <hi rend="bold">sprawa</hi>, nie wiem, czy coś się da zrobić.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Słowo <hi rend="bold">sprawa</hi> odnosimy do wzniosłych celów lub zadań, zwłaszcza społecznych lub narodowych, które ktoś chce realizować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mówił z przejęciem człowieka, który <hi rend="bold">sprawie</hi> oddaje swe życie.</quote>
       <quote>Nawet służące miały obowiązek poświęcać się dla <hi rend="bold">sprawy</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Sprawa</hi> jakiejś osoby to pewne okoliczności, które jej dotyczą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rozmawiano także o <hi rend="bold">sprawie</hi> pułkownika Kwiatkowskiego.</quote>
       <quote>I nagle wybuchła <hi rend="bold">sprawa</hi> Oleksego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Działania, decyzje, informacje itp. <hi rend="bold">w sprawie</hi> kogoś lub czegoś to takie, które dotyczą tej osoby lub rzeczy. ; Używane jako przysłówek.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pierwszy proces w <hi rend="bold">sprawie</hi> śmierci Przemyka odbył się 10 lat temu.</quote>
       <quote>referendum w <hi rend="bold">sprawie</hi> dopuszczalności przerywania ciąży</quote>
       <quote>Sejm nie zajął stanowiska w tej <hi rend="bold">sprawie</hi>.</quote>
       <quote>Przyszedłem w <hi rend="bold">sprawie</hi> swojego syna.</quote>
       <quote>Pan pewnie w <hi rend="bold">sprawie</hi> ogłoszenia?</quote>
       <quote>Ja już dwa razy dzwoniłem w tej <hi rend="bold">sprawie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy, że coś jest czyjąś <hi rend="bold">sprawą</hi>, jeśli sądzimy, że zajęcie się tym należy do tej osoby i inni nie powinni się w to angażować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>A co mnie to obchodzi, to nie moja <hi rend="bold">sprawa</hi>.</quote>
       <quote>Co zrobisz z taką fortuną? — Twoja <hi rend="bold">sprawa</hi>?</quote>
       <quote>Nie mieszaj się w nie swoje <hi rend="bold">sprawy</hi>.</quote>
       <quote>Ten konflikt jest wewnętrzną <hi rend="bold">sprawą</hi> Polski.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli coś jest <hi rend="bold">sprawą</hi> czegoś, np. jakiegoś działania lub jakiejś decyzji, to ma z tym związek, np. zależy od tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Reszta to <hi rend="bold">sprawa</hi> szczegółowych ustaleń między powołanymi do tego komisjami.</quote>
       <quote>To nie jest tylko <hi rend="bold">sprawa</hi> przekonań.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli coś jest <hi rend="bold">sprawą</hi> jakiegoś czasu, to w tym czasie nastąpi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To <hi rend="bold">sprawa</hi> kilku tygodni.</quote>
       <quote>Wkrótce oznajmił, że decyzja jest <hi rend="bold">sprawą</hi> godzin, a nie dni.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="sprawa.2">
     <def>postępowanie przed sądem</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Sprawa</hi> sądowa to postępowanie, które toczy się przed sądem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wkrótce do sądu trafią <hi rend="bold">sprawy</hi> przeciwko gangsterom aresztowanym pół roku temu.</quote>
       <quote>Wytoczono mu <hi rend="bold">sprawę</hi> o przywłaszczenie 240 florenów.</quote>
       <quote>Ona wyraziła zgodę na rozwód i teraz czekam na <hi rend="bold">sprawę</hi>.</quote>
       <quote>wyrokowanie w <hi rend="bold">sprawach</hi> karnych</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="sam">
    <form>
     <orth>sam</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="sam.1">
     <def>samodzielnie lub z własnej woli; samoczynnie</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli robimy coś <hi rend="bold">sami</hi>, to robimy to samodzielnie lub z własnej woli. Słowo <hi rend="bold">sam</hi> pełni tu funkcję podmiotu lub jest jego określeniem. ; W zdaniach bezpodmiotowych używa się celownika <hi rend="bold">samemu</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Sami</hi> nie damy rady.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> to zrobiłeś?</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> skoczył czy został zmuszony — to nie ma znaczenia.</quote>
       <quote>Proszę, niech pani <hi rend="bold">sama</hi> się częstuje.</quote>
       <quote>Każdy <hi rend="bold">sam</hi> musi decydować o swoim postępowaniu.</quote>
       <quote>Jak <hi rend="bold">samemu</hi> zbudować dom.</quote>
       <quote>Żadne namowy nie pomogą, trzeba chcieć <hi rend="bold">samemu</hi> rzucić palenie.</quote>
       <quote>Proszę <hi rend="bold">samemu</hi> nie próbować.</quote>
       <quote>Gdy dorósł na tyle, by <hi rend="bold">samemu</hi> decydować o swym losie, przeniósł się do Wiednia.</quote>
       <quote>Co innego, jak się <hi rend="bold">samemu</hi> wszystko zobaczy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">samo</hi> się dzieje, to dzieje się samoczynnie, bez niczyjego udziału. Słowo <hi rend="bold">sam</hi> pełni tu funkcję podmiotu lub jest jego określeniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Włosy <hi rend="bold">same</hi> jej się kręcą.</quote>
       <quote>Problem <hi rend="bold">sam</hi> się rozwiązał.</quote>
       <quote>Ktoś musiał zrzucić ten wazon. <hi rend="bold">Sam</hi> się przecież nie zbił.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś zrobił coś <hi rend="bold">sam z siebie</hi>, to zrobił to z własnej woli. Jeśli coś stało się <hi rend="bold">samo z siebie</hi>, to stało się samoistnie, bez niczyjego udziału.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Sama</hi> z siebie, bez żadnej zachęty z mojej strony, puszczała się w drogę powrotną szalonym cwałem.</quote>
       <quote>Nic nie dzieje się <hi rend="bold">samo</hi> z siebie, wszystko ma jakąś przyczynę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">sam przez się</hi> używamy, aby powiedzieć, że rozpatrujemy coś jako rzecz samoistną, oderwaną od innych rzeczy. ; coś następuje samoistnie, bez niczyjego udziału.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nawet aforyzmy <hi rend="bold">same</hi> przez się dobre rażą, gdy są natrętnie aplikowane.</quote>
       <quote>Mniejsze dobro jest gorsze od większego dobra, choć <hi rend="bold">samo</hi> przez się budzi naszą aprobatę.</quote>
       <quote>Porównanie ze sztuką Szpotańskiego narzuca się tu <hi rend="bold">samo</hi> przez się.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Mówimy, że coś jest zrozumiałe <hi rend="bold">samo przez się</hi> lub że wynika z czegoś <hi rend="bold">samo przez się</hi>, jeśli jest oczywiste i nie wymaga wyjaśnień ani uzasadnień. Mówimy, że coś <hi rend="bold">rozumie się samo przez się</hi>, jeśli jest jasne i nie wymaga dodatkowych objaśnień. W wyrażeniu tym słowo <hi rend="bold">sam</hi> odmienia się przez rodzaje i liczby.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dążenie do szczęścia jest <hi rend="bold">samo</hi> przez się zrozumiałe.</quote>
       <quote>Prawdy pierwotne to prawdy poznawane przez intuicję, nie wymagające uzasadnienia, gdyż są jasne <hi rend="bold">same</hi> przez się.</quote>
       <quote>Z różnic zasadniczych, dzielących 2. pułk ułanów od szwadronu Jaworczyków, wynikało <hi rend="bold">samo</hi> przez się, że żywej sympatii między nimi być nie mogło.</quote>
       <quote>To się tłumaczy <hi rend="bold">samo</hi> przez się.</quote>
       <quote>W twoim kraju pewne rzeczy są aksjomatem i świętością, która się rozumie <hi rend="bold">sama</hi> przez się.</quote>
       <quote>Rozumiało się <hi rend="bold">samo</hi> przez się, że powinna to zrobić Adela.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="sam.2">
     <def>nikogo z nami nie ma</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jesteśmy <hi rend="bold">sami</hi>, to nikogo z nami nie ma. ; W zdaniach bezpodmiotowych używa się celownika <hi rend="bold">samemu</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z początku towarzyszyło im parę osób, potem zostali <hi rend="bold">sami</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> w domu nie lubię zostawać.</quote>
       <quote>Mieszkała <hi rend="bold">sama</hi> z matką.</quote>
       <quote>Nagle zorientował się, że jest <hi rend="bold">sam</hi>.</quote>
       <quote>Niech się państwo nie boją, nie zostawimy tu państwa <hi rend="bold">samych</hi>.</quote>
       <quote>Myślę o nich, <hi rend="bold">samych</hi> w tę noc.</quote>
       <quote>Kto by pomyślał, że przyjdzie mi mieszkać <hi rend="bold">samemu</hi> na odludziu.</quote>
       <quote>Smutno żyć człowiekowi <hi rend="bold">samemu</hi>.</quote>
       <quote>Jak to jest, kiedy się zostaje na Antarktydzie <hi rend="bold">samemu</hi>?</quote>
       <quote>Przecież wie, że nie wolno jej <hi rend="bold">samej</hi> daleko odchodzić.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli ktoś jest z kimś <hi rend="bold">sam na sam</hi>, to nikt inny im nie towarzyszy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Marzyła o tym, by zostać z nim <hi rend="bold"><hi rend="bold">sam</hi></hi> na sam.</quote>
       <quote>Poprosił mnie o rozmowę <hi rend="bold"><hi rend="bold">sam</hi></hi> na sam.</quote>
       <quote>W 53 minucie Podbrożny był <hi rend="bold"><hi rend="bold">sam</hi></hi> na sam z bramkarzem, ale gola nie zdobył.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="sam.3">
     <def>tylko, zupełnie; emfaza rzeczownika</def>
     <sense n="4">
      <def>Słowo <hi rend="bold">sam</hi> łączymy z rzeczownikiem, aby powiedzieć, że coś dotyczy tylko osób, rzeczy lub zjawisk nim oznaczanych i żadnych innych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Król miał <hi rend="bold">same</hi> córki, a chciał mieć syna.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Same</hi> nieszczęścia ją spotykały.</quote>
       <quote>Przysięgam mówić prawdę, <hi rend="bold">samą</hi> prawdę i tylko prawdę.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Same</hi> zdolności nie wystarczą, potrzebna jest jeszcze wytrwała praca.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Słowem <hi rend="bold">sam</hi> określamy rzeczownik w wyrażeniu przyimkowym, aby podkreślić zasięg czasowy lub przestrzenny czegoś albo położenie czegoś w przestrzeni lub czasie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zakwaterowano go w willi nad <hi rend="bold">samym</hi> morzem.</quote>
       <quote>zwisające do <hi rend="bold">samej</hi> ziemi gałęzie</quote>
       <quote>Chciał, żebym została do <hi rend="bold">samego</hi> rana.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">samo</hi> południe kończy się procesja.</quote>
       <quote>strzał w <hi rend="bold">samo</hi> serce</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowa <hi rend="bold">sam</hi> używamy, aby zwrócić uwagę na określaną nim osobę, rzadziej rzecz. ; W zdaniach bezpodmiotowych używa się celownika <hi rend="bold">samemu</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zamek sanocki był własnością królowej Bony, jakkolwiek <hi rend="bold">sama</hi> królowa prawdopodobnie nigdy w Sanoku nie przebywała.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> pan sobie przeczy, panie pośle.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> jesteś głupi, odczep się.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> siebie wpędziłem w tę chorobę.</quote>
       <quote>Mnie <hi rend="bold">samego</hi> to zaskoczyło.</quote>
       <quote>Powiedziała to takim tonem, że jej <hi rend="bold">samej</hi> zrobiło się przykro.</quote>
       <quote>Słowo jest nośnikiem myśli, ale nie nią <hi rend="bold">samą</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Samo</hi> miasto niczym się nie wyróżnia.</quote>
       <quote>Ważne jest, żeby <hi rend="bold">samemu</hi> nie ulegać żadnym fikcjom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Słowo <hi rend="bold">sam</hi> łączymy z rzeczownikiem oznaczającym ważną osobę lub inną ważną istotę, aby zwrócić na nią uwagę i podnieść znaczenie tego, o czym mowa. Na rzeczowniku takim kładziemy akcent.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> król najmiłościwszy miał przybyć z rodziną na uroczystość odsłonięcia ołtarza.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> Bóg nam pana zsyła!</quote>
       <quote>Wyglądał, jakby <hi rend="bold">samego</hi> diabła zobaczył.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Słowo <hi rend="bold">sam</hi> łączymy też z rzeczownikiem, aby podkreślić, że oznaczana nim rzecz lub sytuacja stanowi wystarczającą przyczynę czyjejś reakcji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Sam</hi> widok munduru przyprawiał mnie o dreszcze.</quote>
       <quote>Idę spać, bo na <hi rend="bold">samą</hi> myśl o balu ogarnia mnie ziewanie.</quote>
       <quote>Ludziska mdleli na <hi rend="bold">samo</hi> wspomnienie Tatarów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Mówimy, że ktoś jest gdzieś <hi rend="bold">sam jeden</hi> lub robi coś lub <hi rend="bold">sam jeden</hi>, aby podkreślić, że jest tam zupełnie sam lub robi to samodzielnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stałem na peronie <hi rend="bold">sam</hi> jeden i było mi trochę przykro.</quote>
       <quote>Nigdy w to nie uwierzę. Jak mogła <hi rend="bold">sama</hi> jedna z tym sobie poradzić.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="raz">
    <form>
     <orth>raz</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="raz.1">
     <def>uderzenie, cios, bat</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś wymierza komuś lub otrzymuje od kogoś <hi rend="bold">razy</hi>, to wymierza mu lub otrzymuje od niego uderzenia, ciosy, baty itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Często tłukł się z chłopakami i odbierał od nich niezliczone <hi rend="bold">razy</hi>.</quote>
       <quote>odgłosy zadawanych im <hi rend="bold">razów</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>ostro go krytykuje lub sam podlega takiej krytyce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Krytycy teatru rozdzielają czasem <hi rend="bold">razy</hi> lub pochwały na oślep.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="raz.2">
     <def>sytuacja, zdarzenie</def>
     <sense n="1">
      <def>Słowem <hi rend="bold">raz</hi> oznaczamy sytuację, w której coś się zdarzyło, często jedną z wielu podobnych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przecież zaraz cię przyuważą! Wpadniesz od jednego <hi rend="bold">razu</hi>!</quote>
       <quote>Niech pan przestanie — mówiła w takich <hi rend="bold">razach</hi> Anna — ja się boję.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś zdarzyło się pewnego, któregoś, następnego itp. <hi rend="bold">razu</hi>, to zdarzyło się w podanych okolicznościach, np. przy pewnej lub następnej okazji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pewnego <hi rend="bold">razu</hi> przyszedł do nas leśniczy z Piszu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Razu</hi> jednego wyszedłem do ogrodu pod wieczór i dojrzałem w moreli złodzieja.</quote>
       <quote>„Jestem zupełnie wytrącony z równowagi” — rzekł mi innego <hi rend="bold">razu</hi> Henryk.</quote>
       <quote>Trzeciego <hi rend="bold">razu</hi> nie ryzykowali i pojechali samochodem.</quote>
       <quote>Chyba odłożymy to do następnego <hi rend="bold">razu</hi>.</quote>
       <quote>Włosy posiwiały mu nieco od ostatniego <hi rend="bold">razu</hi>, wtedy miał tylko lekko posrebrzone skronie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli coś miało miejsce za pierwszym, drugim itd., <hi rend="bold">razem</hi>, to miało miejsce, gdy zaistniała pierwsza, druga itd. taka sytuacja.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ten film oglądałam kilkakrotnie, ale dopiero za trzecim <hi rend="bold">razem</hi> go przeżyłem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś sytuacja powstaje <hi rend="bold">za każdym razem</hi>, gdy coś się zdarza, to ilekroć się to zdarzy, ta sytuacja powstaje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miałem kilkanaście rewizji, za każdym <hi rend="bold">razem</hi> zabierano część mojej biblioteki.</quote>
       <quote>Czy za każdym <hi rend="bold">razem</hi> trzeba ci tłumaczyć wszystko od początku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś sytuacja wystąpiła ileś <hi rend="bold">razy</hi>, to licząc jej wystąpienia, możemy wyrazić je daną liczbą. Jeśli jakaś sytuacja wystąpiła <hi rend="bold">raz</hi> w określonym czasie, to więcej się w nim nie powtórzyła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dwa <hi rend="bold">razy</hi> na tydzień chodzi na siłownię.</quote>
       <quote>Tyle <hi rend="bold">razy</hi> mu się udało, może i teraz się uda.</quote>
       <quote>Ile <hi rend="bold">razy</hi> tędy przejeżdżał, zatrzymywał się, aby odwiedzić znajomych.</quote>
       <quote>Dzwoniła do niego po parę <hi rend="bold">razy</hi> dziennie.</quote>
       <quote>Widzieliśmy się tylko <hi rend="bold">raz</hi>, i to krótko.</quote>
       <quote>Z pracy wylatywał co najmniej <hi rend="bold">raz</hi> do roku.</quote>
       <quote>Już <hi rend="bold">raz</hi> ten film był wyświetlany.</quote>
       <quote>Spróbujmy jeszcze <hi rend="bold">raz</hi>, może się uda.</quote>
       <quote>To trzeba powiedzieć <hi rend="bold">raz</hi> a dobrze.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">raz</hi> coś się zdarzyło, to zdarzyło się w bliżej nieokreślonym czasie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miałem <hi rend="bold">raz</hi> wykład o literaturze.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi> przyszło do taty aż czterech kolegów.</quote>
       <quote>Była sobie <hi rend="bold">raz</hi> królewna, mieszkała w pięknym pałacu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Słowa <hi rend="bold">razem</hi> używamy w wyrażeniach takich, jak „tym razem”, „innym razem” lub „następnym razem”, aby wskazać jedno z wielu wystąpień jakiejś sytuacji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zawsze jem pomarańcze z zamkniętymi oczami. Tak było i tym <hi rend="bold">razem</hi>.</quote>
       <quote>Innym <hi rend="bold">razem</hi> przyjechała naburmuszona i rozsiadła się w fotelu.</quote>
       <quote>Następnym <hi rend="bold">razem</hi>, kiedy gosposia weszła i zobaczyła Tadeusza, twarz jej się rozpromieniła.</quote>
       <quote>Poprzednim <hi rend="bold">razem</hi> było inaczej.</quote>
       <quote>Ostatnim <hi rend="bold">razem</hi> sprawiał wrażenie przygnębionego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli coś zdarzyło się pierwszy <hi rend="bold">raz</hi> lub <hi rend="bold">po raz</hi> pierwszy, to nigdy przedtem się nie zdarzało. Jeśli coś zdarzyło się np. trzeci <hi rend="bold">raz</hi> lub <hi rend="bold">po raz</hi> trzeci, to zdarzyło się przedtem dwa razy. Jeśli coś zdarzyło się ostatni <hi rend="bold">raz</hi> lub <hi rend="bold">po raz</hi> ostatni, to nie powtórzyło się do chwili, w której lub o której mówimy, albo w ogóle się już nie powtórzy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Drugi <hi rend="bold">raz</hi> taka okazja się nie zdarzy.</quote>
       <quote>Indianie kolejny <hi rend="bold">raz</hi> wywiedli białych w pole.</quote>
       <quote>Susan po <hi rend="bold">raz</hi> pierwszy zapłakała.</quote>
       <quote>Po <hi rend="bold">raz</hi> dwudziesty piąty rozdano dyplomy laureatom olimpiady polonistycznej.</quote>
       <quote>Po <hi rend="bold">raz</hi> kolejny rząd stracił kontrolę nad budżetem państwa.</quote>
       <quote>Kiedy widzieliśmy się ostatni <hi rend="bold">raz</hi>?</quote>
       <quote>Żeby mi to było ostatni <hi rend="bold">raz</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli coś zdarzało się już <hi rend="bold">nie raz</hi>, to zdarzało się wiele razy. ; To samo znaczy <hi rend="bold">nie raz, nie dwa</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tej rodzinie policja interweniowała już nie <hi rend="bold">raz</hi>.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">raz</hi> powtarzałem, że ministerstwo zajmie w tej sprawie stanowisko.</quote>
       <quote>Pogadamy jeszcze nie <hi rend="bold">raz</hi>, nie dwa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli coś nie zdarzyło się <hi rend="bold">ani razu</hi>, rzadziej <hi rend="bold">ni razu</hi>, to nie zdarzyło się nigdy, nawet raz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nigdy nie byłem za granicą, ani <hi rend="bold">razu</hi>.</quote>
       <quote>O psie nie wspomniał ani <hi rend="bold">razu</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli jakaś sytuacja wystąpiła <hi rend="bold">raz czy dwa (razy)</hi> albo <hi rend="bold">raz i drugi</hi>, to liczba jej wystąpień jest niewielka.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Napisałem do niej <hi rend="bold">raz</hi> czy dwa, nie odpisała.</quote>
       <quote>Salisz westchnął ciężko <hi rend="bold">raz</hi> i drugi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Słowo <hi rend="bold">raz</hi> łączymy z czasownikiem, często w formie imiesłowu biernego lub uprzedniego, aby zwrócić uwagę na konsekwencję w czyimś działaniu lub logiczne i nieodwracalne skutki czegoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi> obiecawszy, dotrzymywał słowa.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi> rozpoczęta rywalizacja trwa bez końca.</quote>
       <quote>Jeśli się już <hi rend="bold">raz</hi> zgodził, to nie może się teraz wycofać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli chcemy, aby coś się <hi rend="bold">raz</hi> wreszcie zmieniło, to czekamy na tę zmianę niecierpliwie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Boże mój, oby już <hi rend="bold">raz</hi> wyrwać się z tej nędzy!</quote>
       <quote>Żeby już go <hi rend="bold">raz</hi> wreszcie złapano.</quote>
       <quote>Niech się to <hi rend="bold">raz</hi> skończy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Słowami <hi rend="bold">raz…, raz…</hi> łączymy dwa wyrażenia lub zdania, które mówią o zdarzeniach różnych, występujących na zmianę. ; Podobnie używamy wyrażenia <hi rend="bold">raz…, to znów…</hi> lub <hi rend="bold">raz…, to znowu…</hi></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mamy na scenie formy niespójne, <hi rend="bold"><hi rend="bold">raz</hi></hi> kabaret, raz farsa.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi> mogłem robotę zrobić dokładniej, a <hi rend="bold">raz</hi> tylko po wierzchu ogarnąć.</quote>
       <quote>Woda mieni się <hi rend="bold"><hi rend="bold"><hi rend="bold">raz</hi></hi></hi> złoto, raz szafirowo, raz błękitnie.</quote>
       <quote>Od czasu do czasu rozlegał się wystrzał, <hi rend="bold">raz</hi> z przodu, to znów z tyłu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli coś zostało zrobione <hi rend="bold">raz na zawsze</hi>, to spowodowało zmianę nieodwołalną.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przecież powiedziałam lekarzowi <hi rend="bold">raz</hi> na zawsze, że nie godzę się na żadną operację.</quote>
       <quote>Chciałam zakończyć ten spór <hi rend="bold">raz</hi> na zawsze.</quote>
       <quote>Zapamiętaj to sobie <hi rend="bold">raz</hi> na zawsze.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli chcemy, aby ktoś <hi rend="bold">na drugi raz</hi> nie powtórzył czegoś złego, co zrobił w pewnych okolicznościach, to chcemy, aby zachował się lepiej, gdy takie okoliczności znów wystąpią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na drugi <hi rend="bold">raz</hi> uważaj, co mówisz.</quote>
       <quote>Będzie na drugi <hi rend="bold">raz</hi> grzeczniejszy — sapała, chłoszcząc chłopaka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli nie trzeba komuś <hi rend="bold">dwa razy</hi> czegoś mówić, to rozumie on natychmiast, co do niego mówimy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W lot łapał, o co mi chodzi, nie musiałem mu dwa <hi rend="bold">razy</hi> tłumaczyć.</quote>
       <quote>Felek nie dał sobie tego dwa <hi rend="bold">razy</hi> powtarzać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli coś nastąpi <hi rend="bold">w razie</hi> zaistnienia pewnych okoliczności, to nastąpi, gdy one zaistnieją. ;Jeśli zrobimy coś <hi rend="bold">w razie czego</hi>, to zrobimy to, gdy zajdzie potrzeba, zwłaszcza w trudnej sytuacji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">razie</hi> jakichkolwiek problemów zapewniona jest wszelka pomoc.</quote>
       <quote>Kilku młodych ludzi ofiarowało się w <hi rend="bold">razie</hi> potrzeby podjąć niebezpieczną podróż.</quote>
       <quote>Życzliwi przyjaciele greccy ukryją żonę i synka, w <hi rend="bold">razie</hi> gdyby Rzymianie chcieli ich pochwycić.</quote>
       <quote>Ma dobrych sąsiadów, którzy w <hi rend="bold">razie</hi> czego przyjdą jej z pomocą.</quote>
       <quote>Ustawiliśmy przy sobie karabiny, żeby w <hi rend="bold">razie</hi> czego były pod ręką.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Słowa <hi rend="bold">raz</hi> używamy w następujących wyrażeniach określających okoliczności, w których coś się stało. Jeśli <hi rend="bold">w najgorszym</hi> albo <hi rend="bold">w najlepszym razie</hi> coś będzie miało miejsce, to będzie to najmniej albo najbardziej korzystna sytuacja. ; Jeśli <hi rend="bold">w przeciwnym razie</hi> coś nastąpi, to nastąpi w okolicznościach krańcowo różnych od tych, o których mówimy. ; Jeśli mówimy, że coś <hi rend="bold">w żadnym razie</hi> się nie zdarzy, to podkreślamy, że nie zdarzy się w żadnych okolicznościach. Jeśli mówimy, że coś <hi rend="bold">w żadnym razie</hi> nie jest prawdą, to podkreślamy, że na pewno nią nie jest.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jego zasługi były pomniejszane, a w najlepszym <hi rend="bold">razie</hi> przemilczane.</quote>
       <quote>Lekarz powiedział, że mam przed sobą w najlepszym <hi rend="bold">razie</hi> pięć lat życia.</quote>
       <quote>U nich zawsze był deser, w najgorszym <hi rend="bold">razie</hi> kompot.</quote>
       <quote>To bardzo obciążający zawód i trzeba mieć oparcie w rodzinie. W przeciwnym <hi rend="bold">razie</hi> można sobie nie poradzić.</quote>
       <quote>Zanim zrozumiałem, że w żadnym <hi rend="bold">razie</hi> nie ustąpi, minęło trochę czasu.</quote>
       <quote>Niech pan w żadnym <hi rend="bold">razie</hi> nie zwalnia swoich pracowników.</quote>
       <quote>Nie uważam się w żadnym <hi rend="bold">razie</hi> za kogoś lepszego od innych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Wyrażeniem <hi rend="bold">w takim razie</hi> wprowadzamy wniosek wynikający z czegoś, co zostało powiedziane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pan nic nie słyszał? W takim <hi rend="bold">razie</hi> musiałem się przesłyszeć.</quote>
       <quote>Ale w takim <hi rend="bold">razie</hi> po co było zaczynać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="21">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">w każdym razie</hi>, a potocznie też <hi rend="bold">w każdym bądź razie</hi>, używamy, aby wyrazić precyzyjniej to, co zostało powiedziane, lub podsumować to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest najlepszym piłkarzem świata, w każdym <hi rend="bold">razie</hi> na pewno nim był.</quote>
       <quote>Paweł czuł, że przenika go zimno, niepokój, czy wstyd, w każdym <hi rend="bold">razie</hi> coś nieokreślonego.</quote>
       <quote>Sprawa jest niejasna. Ja w każdym bądź <hi rend="bold">razie</hi> jej nie rozumiem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="22">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">od razu</hi> coś nastąpiło, to nastąpiło natychmiast po czymś lub jednocześnie z czymś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od <hi rend="bold">razu</hi> zauważył, że coś jest nie w porządku.</quote>
       <quote>Kiedy się położyła, od <hi rend="bold">razu</hi> poczuła się lepiej.</quote>
       <quote>Nie rozumiał od <hi rend="bold">razu</hi> żadnego dowcipu, dopiero, gdy wszyscy zapomnieli, wybuchał śmiechem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def><hi rend="bold">na razie</hi>. Jeśli jakaś sytuacja istnieje <hi rend="bold">na razie</hi> lub <hi rend="bold">jak na razie</hi>, to istnieje w czasie, w którym lub o którym mówimy, lecz może się zmienić. ; Mówimy <hi rend="bold">„na razie”</hi>, gdy żegnamy się z osobą, z którą jesteśmy na ty i którą spodziewamy się wkrótce zobaczyć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na <hi rend="bold">razie</hi> wyciek nie stanowi bezpośredniego zagrożenia.</quote>
       <quote>Orkiestra grała na <hi rend="bold">razie</hi> spokojne melodie.</quote>
       <quote>Prasa jak na <hi rend="bold">razie</hi> milczy na temat ostatnich wydarzeń.</quote>
       <quote>Nie będę czekał na twojego szwagra, na <hi rend="bold">razie</hi>, do wieczora.</quote>
       <quote>To cześć, na <hi rend="bold">razie</hi>.</quote>
       <quote>Na <hi rend="bold">razie</hi>, chłopaki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="24">
      <def>Mówimy, że coś zdarza się <hi rend="bold">raz po raz</hi> lub <hi rend="bold">raz za razem</hi>, rzadziej <hi rend="bold">raz w raz</hi>, a potocznie <hi rend="bold">co raz</hi> lub <hi rend="bold">co i raz</hi>, jeśli powtarza się w krótkich odstępach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pociemniało i <hi rend="bold"><hi rend="bold">raz</hi></hi> po raz zapalały się i gasły błyskawice.</quote>
       <quote>Walili z moździerza <hi rend="bold">raz</hi> za <hi rend="bold">razem</hi>.</quote>
       <quote>Wędka co <hi rend="bold">raz</hi> zahacza mu się o podwodne kamienie.</quote>
       <quote>Musiałem co i <hi rend="bold">raz</hi> schodzić do piwnicy i przynosić nowe butelki.</quote>
       <quote>Z łodzi <hi rend="bold"><hi rend="bold">raz</hi></hi> w raz wyskakiwali do wody młodzi chłopcy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="25">
      <def>Jeśli robimy coś <hi rend="bold">raz przy razie</hi> lub <hi rend="bold">raz koło razu</hi>, np. kładziemy farbę, to robimy to gęsto na jakiejś powierzchni, nie opuszczając żadnego miejsca.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obstukiwali każdą deskę, całą podłogę <hi rend="bold">raz</hi> przy <hi rend="bold">razie</hi>.</quote>
       <quote>Ściany były <hi rend="bold">raz</hi> koło <hi rend="bold">razu</hi> podziurawione, jakby ktoś do nich strzelał.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz jest <hi rend="bold">w sam raz</hi>, to jest odpowiednia dla kogoś lub dla jakichś celów i ani za słaba, ani za dobra.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trzewiki trochę za duże, ale noga mu urośnie i za trzy miesiące będą w sam <hi rend="bold">raz</hi>.</quote>
       <quote>Praca była łatwa, w sam <hi rend="bold">raz</hi> dla niego.</quote>
       <quote>Na męża jest w sam <hi rend="bold">raz</hi> — mówię do niej.</quote>
       <quote>A idź, idź się puszczać — mówi — do tego jesteś w sam <hi rend="bold">raz</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="27">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">jak raz</hi> używamy potocznie dla określenia momentu, w którym zbiegły się dwa zdarzenia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rozzłościła się i cap mnie za włosy, ale jak <hi rend="bold">raz</hi> wyszła z furtki mamuśka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="28">
      <def>Jeśli ktoś zrobił coś <hi rend="bold">raz-dwa</hi> lub <hi rend="bold">raz, dwa</hi>, lub <hi rend="bold">raz, dwa, trzy</hi> albo <hi rend="bold">raz-raz</hi>, to zrobił to bardzo szybko.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ojciec <hi rend="bold">raz</hi>-dwa poradził sobie z ogniem.</quote>
       <quote>Leć <hi rend="bold">raz</hi>, dwa — potem porozmawiamy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi>, dwa, trzy i gotowe.</quote>
       <quote>Wypadło na mnie, więc <hi rend="bold">raz</hi>-<hi rend="bold">raz</hi> pobiegłem do sklepu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="raz.3">
     <def>w określeniach liczby i w mnożeniu.</def>
     <sense n="1">
      <def>Słowa <hi rend="bold">razy</hi> używamy po liczebniku lub zaimku liczebnym, gdy porównujemy dwie wielkości różniące się proporcjonalnie do wskazanej liczby. W konstrukcjach takich słowo <hi rend="bold">razy</hi> jest zwykle zależne od przymiotnika lub przysłówka w stopniu wyższym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gruzja to mały kraj, ponad cztery <hi rend="bold">razy</hi> mniejszy od Polski.</quote>
       <quote>Po nasmarowaniu się takim kremem, można przebywać na słońcu kilka <hi rend="bold">razy</hi> dłużej niż bez smarowania.</quote>
       <quote>liczba wypadków półtora <hi rend="bold">raza</hi> większa niż przed rokiem</quote>
       <quote>Niemiecki robotnik zarabia dwa, trzy <hi rend="bold">razy</hi> tyle, ile polski.</quote>
       <quote>Deficyt nauczycieli rośnie: brakuje ich teraz dwa <hi rend="bold">razy</hi> tyle, co przed rokiem.</quote>
       <quote>Dwa <hi rend="bold">razy</hi> tyle zanieczyszczeń trafia do atmosfery.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Słowa <hi rend="bold">razy</hi> używamy, aby zaznaczyć, że mnożymy przez siebie dwie liczby.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Każde dziecko wie, że dwa <hi rend="bold">razy</hi> dwa równa się cztery.</quote>
       <quote>Ile jest trzy <hi rend="bold"><hi rend="bold">razy</hi></hi> pięć, razy sześć?</quote>
       <quote>x <hi rend="bold">razy</hi> y</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Słowa <hi rend="bold">„raz”</hi> używamy w znaczeniu, jakie ma słowo „jeden”, gdy odliczamy lub wyliczamy coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Orkiestra walczyka! <hi rend="bold">Raz</hi>, dwa, trzy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi>, dwa, trzy, cztery — policzył wszystkie.</quote>
       <quote>Proponuję teatr, bo <hi rend="bold">raz</hi>, nikt inny tego nie robi, a dwa uważam, że aktorzy polscy są znakomici.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Raz</hi>, że płynniejsze, dwa, że szybsze są akcje Norwegów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="panstwo">
    <form>
     <orth>państwo</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="panstwo.1">
     <def>grupa mężczyzn i kobiet</def>
     <sense n="1">
      <def>Słowo <hi rend="bold">państwo</hi> możemy odnieść do grupy mężczyzn i kobiet, w szczególności do męża i żony, których nie znamy lub z którymi łączą nas oficjalne stosunki. ; Używane też w połączeniu z imieniem, nazwiskiem lub tytułem zawodowym, naukowym itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kim są ci <hi rend="bold">państwo</hi> na zdjęciu?</quote>
       <quote>Jacyś <hi rend="bold">państwo</hi> chcieli zarezerwować pokój.</quote>
       <quote>Dom <hi rend="bold">państwa</hi> Watów odwiedzały stale różne znakomitości.</quote>
       <quote>Pięćdziesiątą rocznicę zawarcia związku małżeńskiego obchodzą <hi rend="bold">państwo</hi> Sabina i Franciszek Wojdatowie ze Zgierza.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Rozmawiając z osobami różnej płci, z którymi łączą nas oficjalne stosunki, a w szczególności z parą małżeńską, odnosimy do nich słowo <hi rend="bold">państwo</hi>, które powtarzamy za każdym razem, gdy się do nich zwracamy lub gdy coś o nich mówimy. Jeśli w zwrotach takich słowo <hi rend="bold">państwo</hi> pełni funkcję podmiotu, to orzeczenie może wystąpić w 3 osobie lub, mniej oficjalnie, w 2 osobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Będę <hi rend="bold">państwa</hi> oczekiwał o ósmej.</quote>
       <quote>Czujcie się <hi rend="bold">państwo</hi> jak u siebie w domu.</quote>
       <quote>Drodzy <hi rend="bold">państwo</hi>, czyście pomyśleli o swojej przyszłości.</quote>
       <quote>Dzień dobry <hi rend="bold">państwu</hi>!</quote>
       <quote>Witamy <hi rend="bold">państwa</hi> serdecznie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli do osób różnej płci zwracamy się za pomocą słowa „państwo”, to formy <hi rend="bold">państwa</hi> użyjemy, aby wskazać, że jakaś rzecz lub osoba należy lub odnosi się do tych osób. ; Używane też w połączeniu z imieniem, nazwiskiem lub tytułem zawodowym, naukowym itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Znam dobrze syna <hi rend="bold">państwa</hi>.</quote>
       <quote>Czy to <hi rend="bold">państwa</hi> pies?</quote>
       <quote>Na <hi rend="bold">państwa</hi> pytania będą odpowiadali zaproszeni do studia eksperci.</quote>
       <quote>projekt młodych warszawskich architektów, <hi rend="bold">państwa</hi> Elżbiety i Rafała Sędziaków</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Państwo młodzi</hi> to pan młody z panną młodą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Państwo</hi> młodzi byli zmęczeni podróżą.</quote>
       <quote>Orszak jechał za <hi rend="bold">państwem</hi> młodymi.</quote>
       <quote>życzenia dla <hi rend="bold">państwa</hi> młodych</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Państwo</hi> to chlebodawcy w stosunku do służby. Słowo przestarzałe. ; właściciele w stosunku do zwierzęcia domowego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Państwo</hi> nikogo nie przyjmują.</quote>
       <quote>Powiedz <hi rend="bold">państwu</hi>, że samochód czeka!</quote>
       <quote>Dorabiała praniem i sprzątaniem u <hi rend="bold">państwa</hi>.</quote>
       <quote>Biedna psina, <hi rend="bold">państwo</hi> poszli sobie, a ty sam w domu siedzisz, maluchu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Państwem</hi> nazywamy ironicznie ludzi nowobogackich, którzy uważają się za elitę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Udawali wielkich <hi rend="bold">państwa</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="panstwo.2">
     <def>kraj</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Państwo</hi> to kraj rozpatrywany jako niezależna organizacja polityczna, mająca swój rząd, ustrój, swoje prawa itd. <hi rend="bold">Państwo policyjne</hi> to państwo, w którym rząd ogranicza swobody obywateli poprzez działania policji, zwłaszcza tajnej. <hi rend="bold">Państwo opiekuńcze</hi> to państwo mające bardzo rozwinięty system opieki socjalnej. <hi rend="bold">Państwo prawa</hi> to państwo, w którym organy władzy przestrzegają prawa. <hi rend="bold">Państwem w państwie</hi> nazywamy instytucję lub organizację, która ma całkowitą niezależność od władz lub dąży do tego, aby ją mieć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rządy w <hi rend="bold">państwie</hi> sprawuje sejm i prezydent.</quote>
       <quote><hi rend="bold"><hi rend="bold">państwa</hi></hi> demokratyczne i państwa totalitarne</quote>
       <quote>flaga <hi rend="bold">państwowa</hi></quote>
       <quote>urzędnicy <hi rend="bold">państwowi</hi></quote>
       <quote>administracja <hi rend="bold">państwowa</hi></quote>
       <quote>Cypr stał się <hi rend="bold">państewkiem</hi> okrojonym, ale niepodległym.</quote>
       <quote>Armia nie może być <hi rend="bold">państwem</hi> w <hi rend="bold">państwie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Państwem</hi> nazywamy władze lub urzędy w państwie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Większość lasów w Polsce należy do <hi rend="bold">państwa</hi>.</quote>
       <quote>Po wojnie <hi rend="bold">państwo</hi> zabrało im fabrykę.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Państwo</hi> powinno zapewnić opiekę bezrobotnym.</quote>
       <quote>przedsiębiorstwo <hi rend="bold">państwowe</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="strona">
    <form>
     <orth>strona</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="strona.1">
     <def>jedna z dwu powierzchni, jedna z dwóch części</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Strona</hi> to jedna z dwu powierzchni kartki papieru w książce, gazecie, czasopiśmie itp., zwykle z numerem wydrukowanym na górze lub na dole. ; Także tekst zamieszczony na jednej stronie. ; kartka książki, gazety lub czasopisma. ; w sieci komputerowej zbiór informacji, zwykle o jakiejś firmie lub organizacji, przedstawionych podobnie jak na stronie gazety, z wykorzystaniem hipertekstu i multimedialnych możliwości komputera.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na <hi rend="bold">stronie</hi> tytułowej widnieją nazwiska trzech autorów.</quote>
       <quote>niewielka powieść, raptem sto <hi rend="bold">stron</hi></quote>
       <quote>Otwórzcie książki na <hi rend="bold">stronie</hi> dwudziestej.</quote>
       <quote>Jestem tak zajęta, że nawet nie mam czasu przeczytać kilku <hi rend="bold">stron</hi> książki.</quote>
       <quote>W budce telefonicznej wisiała książka z powyrywanymi i porwanymi <hi rend="bold">stronami</hi>.</quote>
       <quote>Zapraszamy na nasze <hi rend="bold">strony</hi> w Internecie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Strona</hi> jakiegoś przedmiotu to jedna z jego powierzchni lub krawędzi. <hi rend="bold">Lewa</hi> albo <hi rend="bold">prawa strona</hi> tkaniny, ubrania, papieru itp. to strona — odpowiednio — spodnia i wewnętrzna albo wierzchnia i zewnętrzna.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obejrzał banknot z jednej i z drugiej <hi rend="bold">strony</hi>.</quote>
       <quote>Odwróć kartkę na drugą <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Ogród ze wszystkich <hi rend="bold">stron</hi> jest otoczony murem.</quote>
       <quote>Od <hi rend="bold">strony</hi> morza las jest niższy i rzadszy.</quote>
       <quote>ciemna <hi rend="bold">strona</hi> Księżyca</quote>
       <quote>Była okropnie roztargniona. Kiedyś przyszła do pracy w bluzce włożonej na lewą <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Ubranie wełniane lepiej prasować po lewej <hi rend="bold">stronie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Strona</hi> jakiegoś przedmiotu lub obszaru, który wyobrażamy sobie jako rozdzielony linią, to jedna z dwóch jego części. <hi rend="bold">Tamtą stroną</hi> lub <hi rend="bold">drugą stroną</hi> nazywamy śmierć lub życie pozagrobowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Lewą <hi rend="bold">stronę</hi> twarzy miał spuchniętą od bolącego zęba.</quote>
       <quote>Usiedli po obu <hi rend="bold">stronach</hi> długiego stołu.</quote>
       <quote>Co mnie podkusiło, żeby jechać lewą <hi rend="bold">stroną</hi> drogi?</quote>
       <quote>Mieszkaliśmy po drugiej <hi rend="bold">stronie</hi> jeziora, daleko stąd.</quote>
       <quote>Wiele razy przechodziłem w nocy przez mur getta na aryjską <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Już mi pora na tamtą <hi rend="bold">stronę</hi>, czuję to.</quote>
       <quote>On już prawie po drugiej <hi rend="bold">stronie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Wyrażeń <hi rend="bold">z jednej strony</hi> i <hi rend="bold">z drugiej strony</hi> używamy w takiej kolejności, aby porównać dwa różne lub przeciwstawne aspekty czegoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z jednej <hi rend="bold">strony</hi> mamił ją pochlebstwami, z drugiej zaś zrażał nieznośnym mentorskim tonem.</quote>
       <quote>Z wielkiego malarstwa warto zwrócić uwagę na van Gogha z jednej, Soutine'a z drugiej <hi rend="bold">strony</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">z drugiej strony</hi> używamy, aby wspomnieć o innych lub przeciwstawnych aspektach czegoś, o czym już była mowa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niby mężczyzna nie zwraca uwagi na ubrania, ale z drugiej <hi rend="bold">strony</hi> wydaje na nie mnóstwo pieniędzy i boi się śmieszności.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def><hi rend="bold">Jedna strona medalu</hi> i <hi rend="bold">druga</hi> lub <hi rend="bold">odwrotna strona medalu</hi> to dwa różne aspekty tego samego zagadnienia, zwłaszcza dobry i zły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zmiana mentalności i dostosowanie się do zasad wolnego rynku to jedna <hi rend="bold"><hi rend="bold"><hi rend="bold">strona</hi></hi></hi> medalu. Pomoc państwa jako instytucji to jedna strona medalu, a druga strona medalu to nasza ofiarność.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="strona.2">
     <def>kierunek; strony świata; jakieś miejsca</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Stroną</hi> nazywa się kierunek w przestrzeni. ; kierunek, w jakim coś się rozwija lub zmienia. ; kierunek wyznaczony np. przez czyjeś zainteresowania lub interesy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jedzie pan może w <hi rend="bold">stronę</hi> śródmieścia?</quote>
       <quote>Wiatr od <hi rend="bold">strony</hi> morza przyniósł zapach ryb.</quote>
       <quote>Idzie szybko i rozgląda się na wszystkie <hi rend="bold">strony</hi>.</quote>
       <quote>Przysięgam, że nawet nie spojrzę w jej <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Widzę z przerażeniem, że wypadki zmierzają w niewłaściwą <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Skłaniał się na <hi rend="bold">stronę</hi> zła coraz wyraźniej.</quote>
       <quote>Drugi syn zapowiadał się na naukowca, ale potem poszedł w inną <hi rend="bold">stronę</hi>, został politykiem.</quote>
       <quote>Partia ta od jakiegoś czasu ciąży w <hi rend="bold">stronę</hi> prezydenta.</quote>
       <quote>Każdy ciągnie w swoją <hi rend="bold">stronę</hi> i garnie pieniądze do siebie.</quote>
       <quote>Wzięcie udziału w pogrzebie było ukłonem w <hi rend="bold">stronę</hi> żony zmarłego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Wyrażeń <hi rend="bold">w jedną stronę</hi>, <hi rend="bold">w drugą stronę</hi> i <hi rend="bold">w obie strony</hi> używamy, gdy mówimy o pokonywaniu jakiejś trasy — odpowiednio — w jednym kierunku, w przeciwnym kierunku i w obu kierunkach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do przejechania mamy sto pięćdziesiąt kilometrów w jedną <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Szkoda czasu, godzinę idzie się w jedną <hi rend="bold">stronę</hi>, godzinę w drugą.</quote>
       <quote>Bilet kosztuje 20 zł w jedną <hi rend="bold">stronę</hi>, w obie 35 zł. To się opłaca.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Strony świata</hi> to wschód, zachód, północ i południe. ; cztery prostopadłe kierunki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Osie budynku wyznaczają <hi rend="bold">strony</hi> świata.</quote>
       <quote>Rzeźba ma cztery głowy, na cztery świata <hi rend="bold">strony</hi> patrzące.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jakieś <hi rend="bold">strony</hi>, np. obce lub ojczyste, dalekie lub nasze, to takie miejsca lub kraje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przyjeżdżają teraz w rodzinne <hi rend="bold">strony</hi>, szukają starych ewangelickich cmentarzy.</quote>
       <quote>A pan pierwszy raz w tych <hi rend="bold">stronach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Określone <hi rend="bold">strony</hi> czegoś, np. sytuacji, osób lub rzeczy, to pewne cechy tego, które można rozpatrywać niezależnie od pozostałych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To skromne życie na uboczu miało też swoją dobrą <hi rend="bold">stronę</hi>.</quote>
       <quote>Aktor ukazuje ciemną <hi rend="bold">stronę</hi> osobowości Hamleta, instynkty popychające go do zbrodni.</quote>
       <quote>Recenzja podkreśla tylko słabe <hi rend="bold">strony</hi> pracy, a nic nie mówi o zaletach.</quote>
       <quote>Dałem się tam poznać od dobrej <hi rend="bold">strony</hi> i szybko awansowałem.</quote>
       <quote>afirmacja biologicznej <hi rend="bold">strony</hi> życia</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">ogląda</hi>, <hi rend="bold">obraca</hi> itp. coś <hi rend="bold">na wszystkie strony</hi>, jeśli ogląda to bardzo dokładnie lub rozpatruje drobiazgowo.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oglądała każdą rzecz na wszystkie <hi rend="bold">strony</hi> i niczego nie kupowała.</quote>
       <quote>I zaraz zaczął tę moją wypowiedź obracać na wszystkie <hi rend="bold">strony</hi>, dociekać, rozstrzygać, aż sam przestałem rozumieć, co powiedziałem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def><hi rend="bold">na stronie, na stronę</hi>. Jeśli mówimy coś komuś <hi rend="bold">na stronie</hi> lub odeszliśmy z kimś <hi rend="bold">na stronę</hi>, to odeszliśmy z nim od innych ludzi, gdyż nie chcemy, aby nas słyszano. ; Jeśli w rozmowie zostawiamy jakąś sprawę <hi rend="bold">na stronie</hi> lub odkładamy ją <hi rend="bold">na stronę</hi>, to pomijamy ją. ; Jeśli ktoś odszedł, oddalił się itp. <hi rend="bold">na stronę</hi>, to oddalił się w celu załatwienia potrzeby fizjologicznej. Wyrażenie eufemistyczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gospodarz odprowadził pana młodego na <hi rend="bold">stronę</hi> i coś mu tłumaczył przyciszonym głosem.</quote>
       <quote>Dwóch uczestników zebrania rozmawiało na <hi rend="bold">stronie</hi>, reszta siedziała wokół stołu.</quote>
       <quote>Ale zostawmy na <hi rend="bold">stronie</hi> sprawy drażliwe i wróćmy do głównego wątku naszej rozmowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="strona.3">
     <def>ludzie lub grupy ludzi</def>
     <sense n="13">
      <def><hi rend="bold">Strony</hi> to ludzie lub grupy ludzi, którzy spierają się ze sobą lub walczą. ; współpracują ze sobą. ; zawarli ze sobą jakąś umowę. Termin prawniczy. ; biorą udział w postępowaniu sądowym, np. jako pozwany i powód. Termin prawniczy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obie <hi rend="bold">strony</hi> oskarżają się w tym konflikcie o złą wolę.</quote>
       <quote>Mediator rozmawiał już ze <hi rend="bold">stroną</hi> rządową, dziś będzie u strajkujących.</quote>
       <quote>Walczące <hi rend="bold">strony</hi> podpisały dziś po północy rozejm.</quote>
       <quote>Interes jest korzystny dla obu <hi rend="bold">stron</hi>.</quote>
       <quote>Umowę o pracę rozwiązałem na mocy porozumienia <hi rend="bold">stron</hi>.</quote>
       <quote>Stara prawnicza zasada mówi: trzeba zawsze wysłuchać obu <hi rend="bold">stron</hi>.</quote>
       <quote>Biegli odpowiadali na pytania <hi rend="bold">stron</hi> procesowych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Słowo <hi rend="bold">strona</hi> jest używane w następujących wyrażeniach, które dotyczą sytuacji spornych lub konfliktowych. Jeśli ktoś jest <hi rend="bold">po</hi> naszej <hi rend="bold">stronie</hi> w jakimś sporze lub walce albo jeśli <hi rend="bold">bierze</hi> bądź <hi rend="bold">trzyma</hi> naszą <hi rend="bold">stronę</hi>, to nas popiera. ; Jeśli <hi rend="bold">mamy</hi> kogoś <hi rend="bold">po</hi> swojej <hi rend="bold">stronie</hi> lub <hi rend="bold">przeciągnęliśmy</hi> kogoś <hi rend="bold">na</hi> naszą <hi rend="bold">stronę</hi>, to uzyskaliśmy poparcie tej osoby. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">przeszedł na</hi> naszą <hi rend="bold">stronę</hi>, to przestał popierać naszego przeciwnika, a zaczął popierać nas. ; Jeśli jesteśmy z kimś <hi rend="bold">po</hi> jednej <hi rend="bold">stronie barykady</hi>, to go popieramy, a jeśli jesteśmy <hi rend="bold">po</hi> dwu <hi rend="bold">stronach barykady</hi>, to ze sobą walczymy. ; Jeśli racja, słuszność, wina itp. leżą <hi rend="bold">po</hi> czyjejś <hi rend="bold">stronie</hi> albo <hi rend="bold">po obu stronach</hi>, to można je przyznać lub przypisać tej osobie albo obu stronom konfliktu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Całym sercem byliśmy po <hi rend="bold">stronie</hi> ojca.</quote>
       <quote>Armia stanęła po <hi rend="bold">stronie</hi> króla.</quote>
       <quote>Gdyby wzięli oni <hi rend="bold">stronę</hi> króla Filipa, wojna mogłaby zakończyć się klęską Anglików.</quote>
       <quote>W tym sporze trzymałem <hi rend="bold">stronę</hi> ministra, mimo że go nie lubię.</quote>
       <quote>W końcu Żółć przeciągnął na swoją <hi rend="bold">stronę</hi> większość Hunkpapów i wraz z nimi na początku stycznia 1881 roku poddał się władzom amerykańskim.</quote>
       <quote>Nie wiadomo dlaczego przeszedł na <hi rend="bold">stronę</hi> wroga.</quote>
       <quote>I na wojnie, i po niej walczyliśmy po tej samej <hi rend="bold">stronie</hi> barykady, przeciwko reżimowi.</quote>
       <quote>Wprowadzono stan wojenny i jej ojciec znalazł się po przeciwnej <hi rend="bold">stronie</hi> barykady.</quote>
       <quote>Sądzę, że wina leży głównie po <hi rend="bold">stronie</hi> rodziców.</quote>
       <quote>W sporach małżeńskich z reguły racja leży po obu <hi rend="bold">stronach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def><hi rend="bold">ze strony</hi>. Mówimy o działaniach <hi rend="bold">z</hi> czyjeś <hi rend="bold">strony</hi>, aby wskazać na osobę, która je prowadzi. ; Używane jako przysłówek. ; Mówimy, że ktoś zrobił coś <hi rend="bold">ze swej strony</hi>, jeśli chcemy podkreślić jego udział w czymś, co wymaga też udziału innych osób. ; Jeśli mówimy, że coś było miłe, ładne itp. albo np. wstrętne <hi rend="bold">z</hi> czyjejś <hi rend="bold">strony</hi>, to w taki sposób oceniamy postępek tej osoby. ; Nasz krewny lub powinowaty <hi rend="bold">ze strony ojca</hi>, <hi rend="bold">matki</hi>, <hi rend="bold">męża</hi> lub <hi rend="bold">żony</hi> to ktoś należący do rodziny tej osoby.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie spodziewamy się poparcia ze <hi rend="bold">strony</hi> koalicji.</quote>
       <quote>Z mojej <hi rend="bold">strony</hi> żadne niebezpieczeństwo pani nie grozi.</quote>
       <quote>Ja ze swej <hi rend="bold">strony</hi> będę się starać z państwem skontaktować, ale proszę, żebyście i wy do mnie dzwonili.</quote>
       <quote>Minister ze swej <hi rend="bold">strony</hi> zadeklarował pomoc ofiarom powodzi.</quote>
       <quote>Owszem, to bardzo miły gest z ich <hi rend="bold">strony</hi>.</quote>
       <quote>Jak to ładnie z pani <hi rend="bold">strony</hi>, że pani pamiętała moją prośbę.</quote>
       <quote>Moja prababka ze <hi rend="bold">strony</hi> matki była chłopką.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stac">
    <form>
     <orth>stać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stac.1">
     <def>mieć pozycję pionową, znajdować się gdzieś; wykonywać czynności na stojąco</def>
     <sense n="1">
      <def>Kiedy <hi rend="bold">stoimy</hi>, to mamy pozycję pionową, nogi wyprostowane, a stopy oparte na podłożu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z przyczyn zdrowotnych matka nie może długo <hi rend="bold">stać</hi>.</quote>
       <quote>Usiądź, czemu <hi rend="bold">stoisz</hi>?</quote>
       <quote>Przemówienia wysłuchaliśmy <hi rend="bold">stojąc</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ludzie <hi rend="bold">stoją</hi> w określonej pozycji lub w jakimś porządku, to stojąc mają taką pozycję lub tworzą taki porządek.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Stoisz</hi> w rozkroku i wykonujesz skłon raz do lewej, raz do prawej nogi.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stoimy</hi> równo w szeregu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stoimy</hi> na głowie lub na rękach, to opieramy się na nich, mając ciało wyprostowane i nogi w górze.</def>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś wyszedł, wybiegł, uciekł itp. <hi rend="bold">(tak) jak stał</hi>, to zrobił to w pośpiechu, nieprzygotowany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wybiegłem za nią jak <hi rend="bold">stałem</hi>, bez marynarki, żeby przeprosić, załagodzić, wyjaśnić.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">stoi</hi> za ladą, za sterem, na straży itp., jeśli wykonuje w tym miejscu czynności wymagające pozycji stojącej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Znowu, widzę, <hi rend="bold">stoisz</hi> przy kuchni.</quote>
       <quote>Często, synu, <hi rend="bold">stoisz</hi> na warcie?</quote>
       <quote>Zdarzało mi się w dzieciństwie <hi rend="bold">stać</hi> w kącie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">stoi</hi> gdzieś, to znajduje się tam w pozycji pionowej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na półce <hi rend="bold">stoją</hi> książki w złoconych okładkach.</quote>
       <quote>W rogu <hi rend="bold">stał</hi> okrągły stoliczek.</quote>
       <quote>Sok <hi rend="bold">stoi</hi> w dzbanku, na lodówce, jeśli chcesz się napić.</quote>
       <quote>Nasz dom <hi rend="bold">stoi</hi> na mocnych fundamentach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli włosy lub sierść <hi rend="bold">stoją</hi> jakiejś osobie lub jakiemuś zwierzęciu, to nie przylegają do skóry, lecz są ustawione do niej pod pewnym kątem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Włosy <hi rend="bold">stały</hi> mu sztywno na czubku głowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli jakiś wyraz lub znak graficzny <hi rend="bold">stoi</hi> gdzieś w tekście, to się tam znajduje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przymiotnik zasadniczo może <hi rend="bold">stać</hi> przed rzeczownikiem lub po nim.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli wojsko <hi rend="bold">stoi</hi> gdzieś, to jest tam zakwaterowane przez jakiś czas.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wojsko <hi rend="bold">stoi</hi> we wsi.</quote>
       <quote>Zaporski nadal <hi rend="bold">stoi</hi> obozem nad Sapą.</quote>
       <quote>Jeden taki pułkownik <hi rend="bold">stał</hi> u nas na kwaterze.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli woda <hi rend="bold">stoi</hi> gdzieś, to zebrała się tam i nie wysycha.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W nocy padał deszcz i teraz wszędzie <hi rend="bold">stoją</hi> kałuże.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli słońce lub księżyc <hi rend="bold">stoi</hi> w jakiejś pozycji nad horyzontem, to w takiej pozycji się znajduje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Słońce <hi rend="bold">stało</hi> już wysoko na niebie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz, sytuacja itp. <hi rend="bold">stoi</hi> nam w pamięci lub przed oczami, to wyobrażamy ją sobie lub wspominamy ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To, co przeżyłem w czasie wojny, <hi rend="bold">stoi</hi> mi żywo w pamięci.</quote>
       <quote>W oczach mi <hi rend="bold">stoi</hi> jej czarowna postać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Słowa <hi rend="bold">stać</hi> używamy, często w obrazowych zwrotach, aby powiedzieć w jakim stanie lub w jakiej sytuacji ktoś lub coś się znajduje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W kościele dzwonią dzwony, bo już pół wsi <hi rend="bold">stoi</hi> w ogniu.</quote>
       <quote>Finansowo <hi rend="bold">stoję</hi> bardzo dobrze.</quote>
       <quote>Marysia najlepiej <hi rend="bold">stoi</hi> z matematyki.</quote>
       <quote>Rzeczpospolita <hi rend="bold">stała</hi> wtedy u szczytu świetności.</quote>
       <quote>On <hi rend="bold">stoi</hi> dopiero na początku drogi twórczej.</quote>
       <quote>Nic się nie zmienia, <hi rend="bold">stoimy</hi> w miejscu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Jeśli jakaś waluta, papiery wartościowe, złoto itp. <hi rend="bold">stoją</hi> wysoko albo nisko, to są w danej chwili dużo albo mało warte na rynku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiesz, jak dzisiaj dolary <hi rend="bold">stoją</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="21">
      <def>Jeśli jakaś rzecz lub osoba <hi rend="bold">stoi</hi> na określonym poziomie, to taki poziom reprezentuje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mecz <hi rend="bold">stał</hi> na słabym poziomie.</quote>
       <quote>Kultura muzyczna <hi rend="bold">stoi</hi> dość wysoko, ale masowy odbiór jest nikły.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="22">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">stoi</hi> wysoko albo nisko w pewnej hierarchii, to zajmuje w niej wysokie albo niskie miejsce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Byle szlachcic mógł uważać się za <hi rend="bold">stojącego</hi> na równi z monarchą.</quote>
       <quote>ludzie <hi rend="bold">stojący</hi> wyżej na szczeblach władzy</quote>
       <quote>Nie myśl, że <hi rend="bold">stoisz</hi> ponad wszystkimi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">sprawy stoją</hi> w jakiś sposób, np. dobrze lub źle, jeśli sytuacja przedstawia się właśnie tak.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pójdę, dowiem się, jak sprawy <hi rend="bold">stoją</hi>.</quote>
       <quote>W literaturze sprawy nie <hi rend="bold">stały</hi> może aż tak źle.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="24">
      <def>Słowa <hi rend="bold">stać</hi> używamy w następujący sposób, mając na myśli czyjeś poparcie, pomoc lub nadzór. Mówimy, że ktoś lub coś <hi rend="bold">stoi</hi> za jakąś osobą lub jej przedsięwzięciem, jeśli udziela jej swego poparcia lub stanowi dla niej oparcie. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">stoi</hi> przy nas, jeśli zawsze jest nam pomocny. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">stoi</hi> nad nami, jeśli pilnuje nas.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chciałbym wiedzieć, kto za tym wszystkim <hi rend="bold">stoi</hi>.</quote>
       <quote>Jeżeli za firmą i jej właścicielem <hi rend="bold">stoi</hi> prawo, nie będzie on uciekał do szarej strefy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stoi</hi> za nami tysiąc lat naszej historii.</quote>
       <quote>Wobec zaistniałej sytuacji melduję Panu Prezydentowi w imieniu własnym i podległej mi armii, że <hi rend="bold">stoimy</hi> przy nim twardo.</quote>
       <quote>Mam nadzieję, że zawsze będzie <hi rend="bold">stał</hi> przy moim boku.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">stój</hi> tak nade mną, daj mi trochę swobody.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="25">
      <def>Słowa <hi rend="bold">stać</hi> używamy, aby powiedzieć, że ktoś zajmuje określone stanowisko w jakiejś sprawie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po czyjej <hi rend="bold">stoisz</hi> stronie?</quote>
       <quote>Powstały dwa obozy, z których pierwszy <hi rend="bold">stoi</hi> twardo na zasadach niepodległości.</quote>
       <quote>Próbujemy <hi rend="bold">stać</hi> ponad podziałami.</quote>
       <quote>Nigdy nie <hi rend="bold">stał</hi> z boku, zawsze chciał być w centrum wydarzeń.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stoimy</hi> przed jakimś zadaniem, dylematem, jakąś perspektywą itp. lub jeśli one <hi rend="bold">stoją</hi> przed nami, to nie możemy ich uniknąć i musimy sobie z nimi poradzić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wyzwanie, które przede mną <hi rend="bold">stoi</hi>, jest olbrzymie.</quote>
       <quote>Obecna ekipa <hi rend="bold">stoi</hi> wobec realnej groźby utraty władzy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stoimy</hi> zatem w obliczu konieczności zrewidowania swoich postaw.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="27">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">stoi</hi> między ludźmi, to jest przyczyną niezgody między nimi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jerzy już nie <hi rend="bold">stoi</hi> między nami, on nas jakby ku sobie zbliża.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="28">
      <def>Jeśli jakieś wypowiedzi, wartości, koncepcje itp. <hi rend="bold">stoją</hi> w sprzeczności, to są sprzeczne. Mówimy też, że jedna wypowiedź, wartość, koncepcja itp. <hi rend="bold">stoi</hi> w sprzeczności z drugą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wnioski ich <hi rend="bold">stoją</hi> w rażącej sprzeczności z odczuciem wielu ludzi, którzy żyli i pracowali w okresie międzywojennym.</quote>
       <quote>Romantyczna koncepcja świata <hi rend="bold">stała</hi> w opozycji do tej z epoki oświecenia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="29">
      <def>Mówimy, że coś, np. jakaś dziedzina lub jakieś miejsce, <hi rend="bold">stoi</hi> na czymś, a w języku książkowym, że <hi rend="bold">stoi</hi> czymś, jeśli się na tym opiera.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nasza gospodarka na węglu <hi rend="bold">stoi</hi>.</quote>
       <quote>Cały interes <hi rend="bold">stoi</hi> na moich pieniądzach.</quote>
       <quote>Zegarami Jędrzejów <hi rend="bold">stoi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="30">
      <def>Pytamy, czy umowa <hi rend="bold">stoi</hi>, aby upewnić się, czy doszliśmy do porozumienia z kimś w jakiejś sprawie. Osoba zapytana, a będąca stroną umowy, może odpowiedzieć twierdząco <hi rend="bold">stoi</hi>. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po pół bańki dla każdego i będzie zgoda. <hi rend="bold"><hi rend="bold">Stoi</hi></hi>? — Stoi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="31">
      <def>Jeśli pytamy, <hi rend="bold">na czym stoimy</hi>, to chcemy wiedzieć, jaka jest nasza sytuacja. Wyrażenie potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiemy, na czym <hi rend="bold">stoimy</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="32">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">stoi</hi> gdzieś, to jest tam napisane. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Co tam <hi rend="bold">stoi</hi> w gazecie?</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stoi</hi> coś o tym w „Manifeście”.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stało</hi> tam napisane, że naszym celem jest powstanie zbrojne.</quote>
       <quote>„Rezerwista” — jak byk <hi rend="bold">stało</hi> w aktach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="35">
      <def>Jeśli mężczyźnie członek <hi rend="bold">stoi</hi>, to znajduje się w stanie wzwodu. Słowo bardzo potoczne</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stac.2">
     <def>zatrzymać się lub przerwać jakąś czynność; nie pracować, być w bezruchu</def>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„stój”</hi>, <hi rend="bold">„stać”</hi> itp., kiedy chcemy, aby ktoś się zatrzymał lub przerwał jakąś czynność.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wartownik krzyknął: <hi rend="bold">Stój</hi>! Kto idzie?</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stójcie</hi>, nie tak szybko.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli rzecz normalnie znajdująca się w ruchu, zwykle jakiś pojazd, <hi rend="bold">stoi</hi> gdzieś, to znajduje się tam nieruchomo. ; Także o pasażerach pojazdu lub np. o załodze statku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z trudem wjechał między <hi rend="bold">stojące</hi> rzędami samochody.</quote>
       <quote>Winda znowu <hi rend="bold">stała</hi> między piętrami.</quote>
       <quote>Codziennie rano flegma <hi rend="bold">stoi</hi> mi w gardle.</quote>
       <quote>Pół godziny <hi rend="bold">staliśmy</hi> w korku.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Staliśmy</hi> już drugą dobę na kotwicy, czekając na pomyślny wiatr.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli jakieś urządzenie lub przedsiębiorstwo <hi rend="bold">stoi</hi>, to nie pracuje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mój zegarek znowu <hi rend="bold">stoi</hi>.</quote>
       <quote>Obudziła mnie cisza. Silniki statku <hi rend="bold">stały</hi>.</quote>
       <quote>Z powodu niedostatków kwasu solnego <hi rend="bold">stoi</hi> w Polsce kilkadziesiąt zakładów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli jakaś działalność <hi rend="bold">stoi</hi>, to nie jest prowadzona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Żeby pan jak najprędzej wydobrzał, bo robota <hi rend="bold">stoi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Mówimy, że powietrze <hi rend="bold">stoi</hi>, jeśli jest upał i nie ma wiatru.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">stojącym</hi> powietrzu czuć smród rozkładających się resztek.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="stac.3">
     <def>mieć dość pieniędzy, zachować się w jakiś sposób</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stać</hi> nas na coś, to mamy dość pieniędzy, aby za to zapłacić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wielu podróżnych spędza noc na dworcu, bo nie <hi rend="bold">stać</hi> ich na hotel.</quote>
       <quote>Autostrady są potrzebne, ale czy nas na nie <hi rend="bold">stać</hi>?</quote>
       <quote>Prężnych kapitalistów <hi rend="bold">stać</hi>, żeby zatrudnić najlepszych księgowych i prawników.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stać</hi> nas na jakieś zachowanie, to mamy dość dobrej woli, sił, odwagi itp., żeby tak się zachować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie każdego <hi rend="bold">stać</hi> w takich okolicznościach na wspaniałomyślność.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="stac.4">
     <def>stać się: zdarzyć się , mieć miejsce</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">stało się</hi>, to miało miejsce w rzeczywistości, w określonym czasie i nie było wcześniej zaplanowane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Stała$ się rzecz straszna — zabłądziliśmy.</quote>
       <quote>Nikt nie wierzy, ale tu naprawdę <hi rend="bold">stał</hi> się cud.</quote>
       <quote>Kiedy to się <hi rend="bold">stało</hi>, nie było mnie w domu.</quote>
       <quote>Wolę nie myśleć, co by się <hi rend="bold">stało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">stało się</hi> z kimś lub czymś, to ta osoba lub rzecz uległa jakiemuś działaniu lub znalazła się w jakimś stanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiadomo, co <hi rend="bold">stało</hi> się z ojcem, kiedy od nas odszedł.</quote>
       <quote>Z Anką <hi rend="bold">stało</hi> się coś dziwnego: nie odzywa się, cały dzień siedzi w pokoju zamknięta.</quote>
       <quote>Co <hi rend="bold">stało</hi> się z moim płaszczem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli coś złego <hi rend="bold">stało się</hi> komuś, to doznał on tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kierowcy nic się nie <hi rend="bold">stało</hi>, ale pasażer, ciężko ranny, przebywa w szpitalu.</quote>
       <quote>Nie bój się, nic ci się nie <hi rend="bold">stanie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">stała się</hi> kimś lub czymś, albo <hi rend="bold">stała się</hi> jakaś, to nabrała określonych cech. ; Człon zależny wyrażony przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wkrótce <hi rend="bold">stał</hi> się najlepszym uczniem.</quote>
       <quote>Jeśli ktoś raz <hi rend="bold">stał</hi> się pośmiewiskiem, nie tak łatwo pozbywa się tej roli.</quote>
       <quote>Dzień 15 września <hi rend="bold">stał</hi> się świętem lotnictwa brytyjskiego.</quote>
       <quote>Takie postępowanie <hi rend="bold">staje</hi> się już regułą.</quote>
       <quote>Magda znów <hi rend="bold">stała</hi> się żywa i wesoła.</quote>
       <quote>Nagle wszystko <hi rend="bold">stało</hi> się jasne.</quote>
       <quote>W filmie tym tworzy kreację pełną siły i ciepła, która <hi rend="bold">stała</hi> się przełomową dla jego kariery.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stało się</hi> jasne, oczywiste, zrozumiałe itp., że coś jest prawdą, to prawdziwość tego stała się jasna, oczywista itd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Stało</hi> się oczywiste, że już nie przyjdzie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">stało się</hi> jakoś, np. dobrze lub źle, jeśli sytuacja rozwinęła się w taki sposób lub jeśli jej rozwój oceniamy w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niedobrze się <hi rend="bold">stało</hi>, że podjęliśmy teraz tę dyskusję.</quote>
       <quote>Jak to się <hi rend="bold">stało</hi>, że została pani aktorką?</quote>
       <quote>Liczono, że nowy kodeks karny rozwiąże te problemy. Tak się jednak nie <hi rend="bold">stało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„stało się”</hi>, gdy zdarzyło się coś złego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeden błąd w obronie i <hi rend="bold">stało</hi> się. Grecy prowadzą 1:0.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stało</hi> się! Wojska niemieckie wkroczyły do Polski.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">nic się nie stało</hi>, jeśli nie stało się nic złego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W porządku, nic się nie <hi rend="bold">stało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„Co się stało, to się nie odstanie”</hi>, mając na myśli to, że faktów dokonanych nie można już cofnąć.</def>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="prowadzic">
    <form>
     <orth>prowadzić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="prowadzic.1">
     <def>pokazywać drogę, iść razem z kimś, zmierzać w jakimś kierunku</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> jakąś osobę lub zwierzę, to idąc przed nimi lub z nimi, pokazujemy im drogę i pomagamy im iść lub zmuszamy je, aby szły z nami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Monstrancję niósł proboszcz, <hi rend="bold">prowadzony</hi> przez dwóch mężczyzn.</quote>
       <quote>Druga kompania, którą <hi rend="bold">prowadził</hi> por. Stecki, była już nad rzeką.</quote>
       <quote>Teraz on <hi rend="bold">prowadzi</hi> peleton.</quote>
       <quote>Wyprawę <hi rend="bold">prowadzili</hi> indiańscy zwiadowcy.</quote>
       <quote>mężczyzna <hi rend="bold">prowadzony</hi> w kajdankach do policyjnej nysy</quote>
       <quote>Od wsi szedł chłopak, <hi rend="bold">prowadząc</hi> krowę na postronku.</quote>
       <quote>Puściłem wolno lejce, pozwalając, żeby klacz sama <hi rend="bold">prowadziła</hi> do domu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> kogoś za rękę, pod rękę, pod ramię itp., to idziemy z nim razem, trzymając jego dłoń, trzymając rękę w zgięciu jego łokcia, pod jego pachą itp. Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> kogoś <hi rend="bold">za rękę</hi> lub <hi rend="bold">za rączkę</hi>, jeśli otacza go nadmierną opieką, podejmując za niego ważne decyzje</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak będziesz przechodzić przez ulicę, to <hi rend="bold">prowadź</hi> ją cały czas za rękę.</quote>
       <quote>Gospodarz <hi rend="bold">prowadzi</hi> za ucho łobuziaka, który strzelał z procy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Kiedy tancerz <hi rend="bold">prowadzi</hi> partnerkę w tańcu, to kieruje jej krokami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tańczyli tango. Andrzej <hi rend="bold">prowadził</hi> ją tak lekko.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> jakąś osobę lub rzecz w jej rozwoju, to kieruje jej rozwojem przez umiejętne zabiegi lub ćwiczenia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Umiejętny nauczyciel potrafi <hi rend="bold">prowadzić</hi> zarówno geniusza, jak i mało zdolnego ucznia tak, żeby wydobyć z nich maksimum możliwości.</quote>
       <quote>Zdecydowano <hi rend="bold">prowadzić</hi> głos Barberian jako mezzosopran pomimo jasnej barwy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> kogoś do ołtarza, jeśli bierze z nim ślub w kościele.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wiem, że ojciec mi nie pozwoli <hi rend="bold">prowadzić</hi> do ołtarza ubogiej dziewczyny bez nazwiska.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> pióro, pędzel, skalpel lub inne narzędzie trzymane w ręce, to przesuwamy je w zaplanowany sposób, wykonując jakąś czynność. Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> ręką lub palcem po czymś, to przesuwamy nimi po tym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trzeba było zobaczyć, jak <hi rend="bold">prowadzi</hi> dłuto, żeby docenić, czym jest zręczność rzemieślnika.</quote>
       <quote>Ich gra odznacza się niezwykle eleganckim <hi rend="bold">prowadzeniem</hi> smyczków.</quote>
       <quote>Delikatnie <hi rend="bold">prowadzi</hi> dłonią po suto marszczonych płaszczach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli piłkarz lub hokeista <hi rend="bold">prowadzi</hi> piłkę lub krążek, to odpowiednimi uderzeniami nóg lub kija przemieszcza je, omijając przeciwników.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Młodzi hokeiści zaczęli się uczyć techniki jazdy i <hi rend="bold">prowadzenia</hi> krążka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> wzrokiem przemieszczającą się osobę lub rzecz albo za przemieszczającą się osobą lub rzeczą, to patrzymy na nią bez przerwy. Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> wzrokiem po jakimś obszarze, to przesuwamy po nim wzrok.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pomachał jej na pożegnanie i <hi rend="bold">prowadził</hi> ją wzrokiem, aż znikła za rogiem ulicy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Prowadzi</hi> wzrokiem za dziewczyną, która właśnie chodzi po podwórzu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> gdzieś jakąś linię lub drogę, to ją tam kreśli, wytycza lub buduje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Prowadzimy</hi> prostą od punktu A do punktu B.</quote>
       <quote>Mieszkańcy domagają się, żeby <hi rend="bold">prowadzić</hi> autostradę z dala od ich osiedla.</quote>
       <quote>Część instalacji <hi rend="bold">prowadzona</hi> jest na wierzchu, po ścianach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli coś nas <hi rend="bold">prowadzi</hi> dokądś, to wskazuje nam drogę tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Szeroki korytarz <hi rend="bold">prowadzi</hi> nas wprost pod drzwi dyrektora.</quote>
       <quote>instynkt i intuicja badawcza, które <hi rend="bold">prowadziły</hi> go ku nieoczekiwanym odkryciom</quote>
       <quote>Restaurację nietrudno było znaleźć. <hi rend="bold">Prowadził</hi> nas luby zapach pieczeni.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">prowadzi</hi> nas do jakichś postaw lub działań, to wpływa na nas tak, że zajmujemy takie postawy lub podejmujemy takie działania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>frustracje, które <hi rend="bold">prowadzą</hi> młodzież do anarchizmu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli droga, ulica, brama itp. <hi rend="bold">prowadzi</hi> do jakiegoś miejsca lub przez jakiś teren, to idąc nią lub przechodząc przez nią, można do tego miejsca dojść lub przejść przez nie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Autostrada nie <hi rend="bold">prowadzi</hi> przez miasto, lecz je omija.</quote>
       <quote>Stanęliśmy przed pięknie kutą bramą, <hi rend="bold">prowadzącą</hi> do ogrodu.</quote>
       <quote>Te schody <hi rend="bold">prowadzą</hi> do piwnicy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli jakieś przewody <hi rend="bold">prowadzą</hi> dokądś coś, np. wodę, to dociera to nimi do tego miejsca.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dzielą się one na żyły, <hi rend="bold">prowadzące</hi> krew do serca, i tętnice, którymi krew wraca z serca do tkanek i narządów.</quote>
       <quote>włókna <hi rend="bold">prowadzące</hi> bodźce czuciowe</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub jej wywody, pytania itp. <hi rend="bold">prowadzą</hi> do czegoś, to jest to ich celem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do czego on <hi rend="bold">prowadzi</hi>, myślałem gorączkowo, dlaczego mnie tak chwali?</quote>
       <quote>Autor <hi rend="bold">prowadzi</hi> do konkluzji, że nauka we wszystkich typach szkół powinna być bezpłatna.</quote>
       <quote>Nie rozumiem, do czego pan <hi rend="bold">prowadzi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">prowadzi</hi> nas do jakiegoś tematu, problemu, wniosku itp., jeśli sprawia, że zaczynamy się nim zajmować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To <hi rend="bold">prowadzi</hi> do kolejnego pytania.</quote>
       <quote>Rozważania te <hi rend="bold">prowadzą</hi> nas w dziedzinę metafizyki.</quote>
       <quote>Analiza ta <hi rend="bold">prowadzi</hi> go do zaskakującej konkluzji.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Mówimy, że jakieś postępowanie lub jakaś sytuacja <hi rend="bold">prowadzi</hi> do czegoś, zwykle czegoś niekorzystnego, jeśli sądzimy, że to spowoduje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zażywanie narkotyków <hi rend="bold">prowadzi</hi> najczęściej do głębokiego wyczerpania i do śmierci.</quote>
       <quote>Do czego <hi rend="bold">prowadzą</hi> ciągłe zmiany we władzach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy, że jakieś działanie <hi rend="bold">do niczego nie prowadzi</hi>, jeśli sądzimy, że nie da żadnego rezultatu i że należy go zaniechać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ta rozmowa do niczego nie <hi rend="bold">prowadzi</hi>.</quote>
       <quote>Podejmowałem różne wysiłki, które nie <hi rend="bold">prowadziły</hi> do niczego.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="prowadzic.2">
     <def>mieć lepszy od niej wynik od innych</def>
     <sense n="19">
      <def>Jeśli zawodnik lub drużyna <hi rend="bold">prowadzi</hi> z innym zawodnikiem lub inną drużyną, np. w meczu lub w turnieju, to ma lepszy od niej wynik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Legia <hi rend="bold">prowadzi</hi> z Ruchem 1:0.</quote>
       <quote>Do przerwy gospodarze <hi rend="bold">prowadzili</hi>, teraz przewagę mają goście.</quote>
       <quote>W klasyfikacji zespołowej <hi rend="bold">prowadzi</hi> Francja przed Polską i Niemcami.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="prowadzic.3">
     <def>kierować pojazdem</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> jakiś pojazd, to jest jego kierowcą lub woźnicą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tramwaj <hi rend="bold">prowadziła</hi> kobieta.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Prowadził</hi> samochód po pijanemu.</quote>
       <quote>Siadaj z prawej strony, dzisiaj ja <hi rend="bold">prowadzę</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="prowadzic.4">
     <def>wykonywać jakieś działania</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> jakieś działania, to wykonujemy je, zwłaszcza systematycznie i według planu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Prokuratura <hi rend="bold">prowadzi</hi> już śledztwo w tej sprawie.</quote>
       <quote>sprawnie <hi rend="bold">prowadzona</hi> akcja ratownicza</quote>
       <quote><hi rend="bold">prowadzenie</hi> polityki proeksportowej</quote>
       <quote>Hitler oświadczył, że Niemcy będą <hi rend="bold">prowadziły</hi> walkę do końca.</quote>
       <quote>Do późna <hi rend="bold">prowadziliśmy</hi> zażarte dyskusje.</quote>
       <quote>Rozgrywki <hi rend="bold">prowadzone</hi> są systemem każdy z każdym.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> dom, gospodarstwo, sklep, kawiarnię, szkołę itp., to jest odpowiedzialny za ich funkcjonowanie i wykonuje prace z nimi związane lub kieruje takimi pracami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gospodarstwo <hi rend="bold">prowadziła</hi> księdzu jego siostra.</quote>
       <quote>kobiety niepracujące, zajmujące się <hi rend="bold">prowadzeniem</hi> domu</quote>
       <quote>Miał się dobrze, bo <hi rend="bold">prowadził</hi> jedyny w mieście zakład fryzjerski.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> jakąś grupę ludzi, instytucję lub organizację, to kieruje nią i odpowiada za ich działanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od miesiąca drużynę <hi rend="bold">prowadzi</hi> nowy trener.</quote>
       <quote>W latach 1945–50 organizował i <hi rend="bold">prowadził</hi> amatorskie zespoły teatralne.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> spotkanie jakiegoś rodzaju, np. dyskusję, audycję, konkurs lub mecz, to uczestniczy w nim i czuwa nad jego przebiegiem, np. udzielając głosu uczestnikom, pilnując czasu i reguł postępowania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pan marszałek Józef Zych obejmie <hi rend="bold">prowadzenie</hi> obrad.</quote>
       <quote>Teleturniej <hi rend="bold">prowadzi</hi> Janusz Weiss.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> jakieś życie, to żyje w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mieszkał sam, <hi rend="bold">prowadził</hi> życie niemal ascetyczne.</quote>
       <quote>Odpowiada mi żywot włóczęgi, który <hi rend="bold">prowadzę</hi>.</quote>
       <quote>Powinien <hi rend="bold">prowadzić</hi> higieniczny tryb życia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> dziennik, notatki, akta itp., to zapisujemy w nich coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Prowadził</hi> spis przeczytanych książek i dziennik.</quote>
       <quote><hi rend="bold">prowadzenie</hi> ksiąg handlowych</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="rada">
    <form>
     <orth>rada</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="rada.1">
     <def>porada</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś dał nam jakąś <hi rend="bold">radę</hi>, to powiedział nam, co jego zdaniem powinniśmy zrobić w danej sytuacji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ela lubi dawać dobre <hi rend="bold">rady</hi> znajomym.</quote>
       <quote>Posłuchaj mojej <hi rend="bold">rady</hi> i zostań w domu.</quote>
       <quote>Udałem się po <hi rend="bold">radę</hi> do adwokata.</quote>
       <quote>Wiesz dobrze, że nie ma na to <hi rend="bold">rady</hi>.</quote>
       <quote>Lekarz udzielił mi <hi rend="bold">rady</hi>, abym wysłał żonę do sanatorium.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="rada.2">
     <def>grupa ludzi</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Rada</hi> to zespół osób wybranych przez ludzi lub powołanych przez władzę do pełnienia określonych zadań. ; Potocznie też posiedzenie takiego zespołu. <hi rend="bold">Rada Ministrów</hi> to w Polsce premier i ministrowie, razem tworzący rząd. <hi rend="bold">Rady Narodowe</hi> to w Polsce komunistycznej organy władzy terenowej, złożone z radnych wybieranych w powszechnych wyborach. <hi rend="bold">rada pedagogiczna</hi>: zob. pedagogiczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nigdy jak dotąd nie był członkiem <hi rend="bold">rady</hi> nadzorczej.</quote>
       <quote>przewodniczący <hi rend="bold">rady</hi> miasta</quote>
       <quote><hi rend="bold">Rada</hi> Bezpieczeństwa ONZ</quote>
       <quote>Taką uchwałę podjęto na <hi rend="bold">radzie</hi> wydziału.</quote>
       <quote>dekret <hi rend="bold">Rady</hi> Ministrów</quote>
       <quote>Urząd <hi rend="bold">Rady</hi> Ministrów</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="rada.3">
     <def>coś, co jesteśmy w stanie zrobić</def>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">dawać radę</hi>, <hi rend="bold">nie dawać rady</hi>. Jeśli ktoś <hi rend="bold">daje sobie</hi> z czymś <hi rend="bold">radę</hi>, to potrafi przezwyciężyć związane z tym trudności lub problemy. W przeciwnym razie mówimy, że ktoś <hi rend="bold">nie daje sobie rady</hi>. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">nie daje rady</hi> jakimś trudnościom lub osobom bądź rzeczom, które mu stwarzają trudności, to nie radzi sobie z nimi. W przeciwnym razie mówimy, że ktoś <hi rend="bold">daje</hi> im <hi rend="bold">radę</hi>. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">nie daje rady</hi> czegoś zrobić, to nie może pokonać trudności i zrobić tego. W przeciwnym razie mówimy, że ktoś <hi rend="bold">daje radę</hi> coś zrobić. ; Jeśli nie <hi rend="bold">da rady</hi> czegoś zrobić, to nie da się tego zrobić. W przeciwnym razie mówimy, że <hi rend="bold">da radę</hi> coś zrobić. Wyrażenia potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dadzą sobie <hi rend="bold">radę</hi> w życiu.</quote>
       <quote>Nie mógł dać sobie <hi rend="bold">rady</hi> z nauką.</quote>
       <quote>Sprzączka stawiała opór, ni diabła nie mógł jej dać <hi rend="bold">rady</hi>.</quote>
       <quote>Walczył dzielnie, sam jeden dał <hi rend="bold">radę</hi> wszystkim.</quote>
       <quote>Sama nie dam <hi rend="bold">rady</hi> wstać.</quote>
       <quote>Nie dał <hi rend="bold">rady</hi> Bednarz odebrać piłki Grekom, gwizdek sędziego przerywa tę akcję.</quote>
       <quote>Amunicji weźmiemy tyle, ile damy <hi rend="bold">radę</hi> załadować.</quote>
       <quote>Szafę przewieziemy windą. — Nie da <hi rend="bold">rady</hi>, za duża.</quote>
       <quote>Kanałami nie dało <hi rend="bold">rady</hi> przejść, bo zasypali wylot.</quote>
       <quote>Za dnia dałoby <hi rend="bold">radę</hi>, ale teraz nie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„trudna rada”</hi> lub <hi rend="bold">„nie ma rady”</hi>, gdy musimy pogodzić się z czymś, co się nam nie podoba.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trudna <hi rend="bold">rada</hi>, muszę jechać sam.</quote>
       <quote>Nie ma <hi rend="bold">rady</hi>, zostaw wszystko i żeń się.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stan">
    <form>
     <orth>stan</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stan.1">
     <def>sytuacja, w której coś się znajduje; sytuacja istniejąca w określonym czasie</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Stan</hi> jakichś osób, rzeczy, zjawisk itp. to sytuacja, w której się one znajdują, i wszystko, co je w niej charakteryzuje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Lekarzy martwi ciężki <hi rend="bold">stan</hi> chorego.</quote>
       <quote>W żałosnym <hi rend="bold">stanie</hi> znajduje się biblioteka.</quote>
       <quote>Fryzurę miała w <hi rend="bold">stanie</hi> opłakanym, istna strzecha.</quote>
       <quote>Wuj nie wytrwał w <hi rend="bold">stanie</hi> małżeńskim zbyt długo.</quote>
       <quote>leki likwidujące <hi rend="bold">stan</hi> zapalny</quote>
       <quote>Twarz człowieka wyraża jego <hi rend="bold">stany</hi> cielesne i duchowe.</quote>
       <quote>W całym kraju ogłoszono <hi rend="bold">stan</hi> zagrożenia pożarowego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Stan</hi> liczebny jakiegoś zbioru to liczba jego elementów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Blokowi sprawdzili <hi rend="bold">stany</hi> więźniów w swoich blokach.</quote>
       <quote>Niemcy mieli zredukować <hi rend="bold">stan</hi> liczebny armii do 100 tys. ludzi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Stan rzeczy</hi> to sytuacja istniejąca w określonym czasie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Taki <hi rend="bold">stan</hi> rzeczy trwał przez cały XIX wiek.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">jest w stanie</hi> coś zrobić, to może i potrafi to zrobić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chciałam udowodnić rodzicom, że jestem w <hi rend="bold">stanie</hi> sprostać ich wszystkim wymaganiom.</quote>
       <quote>Kilku rodaków poznałem, nie byli w <hi rend="bold">stanie</hi> mi pomóc.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">żyje ponad stan</hi>, rzadziej <hi rend="bold">nad stan</hi>, lub prowadzi <hi rend="bold">życie ponad stan</hi>, rzadziej <hi rend="bold">nad stan</hi>, to żyje rozrzutnie i wydaje więcej pieniędzy niż powinien.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Prowadzisz życie ponad <hi rend="bold">stan</hi>, szastasz pieniędzmi na prawo i lewo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Stan wojenny</hi> to sytuacja prawna, którą ogłasza się ze względu na zewnętrzne zagrożenie bezpieczeństwa państwa i która ogranicza niektóre prawa i swobody obywatelskie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Prezydent Czeczenii ogłosił wczoraj <hi rend="bold">stan</hi> wojenny i zarządził powszechną mobilizację.</quote>
       <quote>Żądamy zniesienia <hi rend="bold">stanu</hi> wojennego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Stan wyjątkowy</hi> to sytuacja prawna, którą ogłasza się ze względu na wewnętrzne zagrożenie bezpieczeństwa państwa i która ogranicza niektóre prawa i swobody obywatelskie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na terenie objętym zamieszkami został wprowadzony <hi rend="bold">stan</hi> wyjątkowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Mówimy o kobiecie, że jest w <hi rend="bold">odmiennym stanie</hi> lub w <hi rend="bold">poważnym stanie</hi>, rzadziej w <hi rend="bold">błogosławionym stanie</hi>, jeśli jest w ciąży. Wyrażenia książkowe</def>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli budynek jest w <hi rend="bold">stanie surowym</hi>, to ma już ściany, ale nie jest wykończony i może nie mieć dachu, okien i drzwi. Jeśli budynek jest w <hi rend="bold">stanie (surowym) zamkniętym</hi>, to ma ściany, dach, okna i drzwi, ale jeszcze nie jest wykończony. Terminy budowlane</def>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def><hi rend="bold">Stan wody</hi> to wysokość zwierciadła wody w rzece, kanale, sztucznym zbiorniku itp. w stosunku do umownego poziomu stałego. Termin meteorologiczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Stan</hi> wody na Wiśle układał się w dolnej strefie <hi rend="bold">stanów</hi> średnich.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli jakaś osoba, np. magazynier, lub instytycja, np. sklep, ma coś <hi rend="bold">na stanie</hi>, to ma to i może tym dysponować. Słowo używane w języku urzędowym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W jednostce miałem na <hi rend="bold">stanie</hi> pięć samochodów ciężarowych.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stan.2">
     <def>jednostka administracyjna</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Stan</hi> to część państwa związkowego będąca jednostką administracyjną, np. w USA.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>południowe <hi rend="bold">stany</hi> Ameryki</quote>
       <quote>konstytucja <hi rend="bold">stanu</hi> Dakota</quote>
       <quote>gubernator <hi rend="bold">stanowy</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Potocznie mówimy <hi rend="bold">Stany</hi> o Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">Stanach</hi> zrobiła karierę piosenkarską.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="stan.3">
     <def>grupy społeczne lub zawodowe</def>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Stany</hi> społeczne to grupy, na jakie dzieliło się społeczeństwo feudalne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rycina przedstawia reprezentantów poszczególnych <hi rend="bold">stanów</hi>: rycerskiego, duchownego, mieszczańskiego i chłopskiego.</quote>
       <quote>przywileje <hi rend="bold">stanowe</hi></quote>
       <quote>społeczeństwo <hi rend="bold">stanowe</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jakiś <hi rend="bold">stan</hi>, np. górniczy lub rzemieślniczy, to określona grupa zawodowa. Słowo przestarzałe.</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="stan.4">
     <def>część ciała lub ubrania</def>
     <sense n="1">
      <def>zwężenie ciała nad biodrami, poniżej żeber.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ta sukienka jest dobra w <hi rend="bold">stanie</hi>, ale za wąska w biodrach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>część tułowia od ramion do bioder.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ma pan stosunkowo krótki <hi rend="bold">stan</hi> i dlatego marynarka może wydawać się nieco przydługa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>oddzielnie skrojona i przyszyta część sukni lub płaszcza od ramion do pasa lub ich część znajdująca się w okolicy talii.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wolę sukienki przymarszczone w <hi rend="bold">stanie</hi>.</quote>
       <quote>suknia o obniżonym <hi rend="bold">stanie</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="rzad">
    <form>
     <orth>rząd</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="rzad.1">
     <def>władza</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Rząd</hi> to zespół ludzi z premierem na czele, powołanych do kierowania krajem w określonym czasie i w oparciu o obowiązujące prawo.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sejm przyjął rezygnację Jana Olszewskiego z misji utworzenia <hi rend="bold">rządu</hi>.</quote>
       <quote>Powołany został <hi rend="bold">Rząd</hi> Tymczasowy.</quote>
       <quote>Gdyby upadł <hi rend="bold">rząd</hi>, sejm może być rozwiązany przez prezydenta.</quote>
       <quote><hi rend="bold">rząd</hi> Mazowieckiego</quote>
       <quote><hi rend="bold">rząd</hi> polski.</quote>
       <quote>Kryzys <hi rend="bold">rządowy</hi> został jakoś załagodzony.</quote>
       <quote>koalicja <hi rend="bold">rządowa</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Czyjeś <hi rend="bold">rządy</hi> to kierowanie przez tę osobę czymś, zwłaszcza państwem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Król sprawował <hi rend="bold">rządy</hi> absolutne.</quote>
       <quote>Miało to być ludowładztwo, czyli <hi rend="bold">rządy</hi> ludu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Rządy</hi> w Chile należały do wojskowych.</quote>
       <quote>Za jego <hi rend="bold">rządów</hi> kraj dźwignął się z upadku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Rząd</hi> to cecha wyrazu, który rządzi określoną formą innego wyrazu. Termin gramatyczny. ; Także cecha połączenia wyrazowego, w którym jeden wyraz rządzi określoną formą innego wyrazu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>czasowniki o <hi rend="bold">rządzie</hi> narzędnikowym</quote>
       <quote>związek <hi rend="bold">rządu</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="rzad.2">
     <def>szereg</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Rząd</hi> to pewna liczba osób lub rzeczy znajdujących się jedna za drugą lub jedna obok drugiej, zwykle w linii prostej. ; ciąg krzeseł w kinie lub w teatrze, stojących jedno obok drugiego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Umył butelki i ustawił je w <hi rend="bold">rzędzie</hi>.</quote>
       <quote>Szliśmy <hi rend="bold">rzędem</hi>, ścieżką pnącą się stromo pod górę.</quote>
       <quote>czterosuwowy silnik o #rzędowym$ ustawieniu cylindrów</quote>
       <quote>siewnik #rzędowy$</quote>
       <quote>Rzodkiewka już wzeszła i rośnie w równych #rządkach$.</quote>
       <quote>Mamy dwa miejsca w trzecim <hi rend="bold">rzędzie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jakieś zdarzenia powtórzyły się ileś razy <hi rend="bold">z rzędu</hi> lub trwały np. ileś dni <hi rend="bold">z rzędu</hi>, to nastąpiły tyle razy jedno po drugim lub trwały bez przerwy przez określony czas. ; Używane z przymiotnikiem porządkowym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zjadł pięć ciastek z <hi rend="bold">rzędu</hi> i chciał więcej.</quote>
       <quote>Padało trzy doby z <hi rend="bold">rzędu</hi>.</quote>
       <quote>Dopiero na piątym z <hi rend="bold">rzędu</hi> spektaklu pokonałem tremę.</quote>
       <quote>Już trzeci dzień z <hi rend="bold">rzędu</hi> mam gorączkę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli coś wydarzyło się ileś razy <hi rend="bold">pod rząd</hi>, to wydarzyło się tyle razy po kolei. Wyrażenie nieco potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przegraliśmy cztery mecze pod <hi rend="bold">rząd</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Rząd</hi> jakichś rzeczy lub osób to ich grupa, wybrana ze względu na jakieś kryterium.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Powieść zaliczono do <hi rend="bold">rzędu</hi> arcydzieł.</quote>
       <quote>Duża produkcja przetworów owocowych stawia nas w <hi rend="bold">rzędzie</hi> największych konsumentów cukru.</quote>
       <quote>Proponuję nie mówić teraz o uczestnictwie w kulturze ani innych potrzebach wyższego <hi rend="bold">rzędu</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakieś wielkości, zwłaszcza duże, są pewnego <hi rend="bold">rzędu</hi>, to w przybliżeniu tyle wynoszą. <hi rend="bold">Rząd wielkości</hi> to pewien przedział, w którym mieści się przybliżona wartość. Wyróżnia się następujące rzędy wielkości: jedności, dziesiątki, setki, tysiące, dziesiątki tysięcy itd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jakiego <hi rend="bold">rzędu</hi> są to sumy?</quote>
       <quote>Nielegalne przedruki i sprzedaż książek przyniosły straty <hi rend="bold">rzędu</hi> 24 milionów marek.</quote>
       <quote>Najlepsi osiągają roczne dochody <hi rend="bold">rzędu</hi> milionów dolarów.</quote>
       <quote>Zużycie energii nuklearnej jest o <hi rend="bold">rząd</hi> wyższe niż się spodziewano.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">w pierwszym rzędzie</hi> używamy, aby zaznaczyć, że jakaś cecha, sytuacja lub zdarzenie odnoszą się głównie do wskazanej osoby lub rzeczy. Wyrażenie to bywa oceniane jako niepoprawne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W pierwszym <hi rend="bold">rzędzie</hi> czuła się matką i zwykłą kobietą, a dopiero później szefem poważnej firmy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Rząd</hi> to dawniej ozdobna uprząż końska przeznaczona do jazdy wierzchem. Mówimy <hi rend="bold">Konia z rzędem (daję, stawiam) temu, kto…</hi>, jeśli uważamy, że dana rzecz jest prawie niemożliwa do wykonania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Konia z <hi rend="bold">rzędem</hi> temu, kto potrafi wiarygodnie ocenić skutki takiej polityki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="punkt">
    <form>
     <orth>punkt</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="punkt.1">
     <def>mała kropka lub plamka; miejsce w przestrzeni</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Punkt</hi> to mała kropka lub plamka widoczna na jakimś tle. ; figura geometryczna mająca określone położenie, lecz nie mająca wymiarów, zaznaczana umownie jako mała kropka.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Akcja każdej ze spółek jest przedstawiona na wykresie jako <hi rend="bold">punkt</hi>.</quote>
       <quote>Krążący jastrząb to jedyny ruchomy <hi rend="bold">punkt</hi> wśród zamarłego w upale krajobrazu.</quote>
       <quote>pismo <hi rend="bold">punktowe</hi>, którym posługują się niewidomi.</quote>
       <quote>Szyba upstrzona była czarnymi #punkcikami$.</quote>
       <quote>Widać było drobne zmarszczki i ciemne #punkciki$ trochę tłustej cery.</quote>
       <quote><hi rend="bold">punkt</hi> przecięcia linii</quote>
       <quote>odległość między <hi rend="bold">punktami</hi> A i B</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Punkt</hi> to wyróżnione miejsce w terenie lub w jakiejś przestrzeni. ; miejsce, w którym w ykonuje się jakieś prace lub zadania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Centralnym <hi rend="bold">punktem</hi> Kolonii jest wielka gotycka katedra.</quote>
       <quote>W kilku <hi rend="bold">punktach</hi> miasta doszło do strzelaniny.</quote>
       <quote>ciche mieszkanie w dobrym <hi rend="bold">punkcie</hi>, blisko centrum</quote>
       <quote><hi rend="bold">Punktem</hi> docelowym naszej wyprawy jest Samarkanda.</quote>
       <quote>Słońce osiągnęło najwyższy <hi rend="bold">punkt</hi> na niebie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">punkty</hi> wrażliwe na ból</quote>
       <quote>Reflektor <hi rend="bold">punktowy</hi> oświetla kurtynę.</quote>
       <quote>elementy karoserii zgrzewane <hi rend="bold">punktowo</hi></quote>
       <quote><hi rend="bold">punkt</hi> usługowy</quote>
       <quote><hi rend="bold">punkt</hi> gastronomiczny</quote>
       <quote>Pociski celowały w <hi rend="bold">punkt</hi> dowodzenia, który mieścił się w wieży pałacu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">punkt</hi> skupu makulatury</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jakiś <hi rend="bold">punkt</hi> pewnych działań lub jakiegoś procesu to pewien ich etap. <hi rend="bold">Punkt zwrotny</hi> w historii czegoś lub w czyimś życiu to fakt lub wydarzenie, po którym zaczęły się jakieś duże zmiany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Osiągnąłem taki <hi rend="bold">punkt</hi> w życiu, że cudza opinia mało dla mnie znaczy.</quote>
       <quote>szczytowy <hi rend="bold">punkt</hi> kariery</quote>
       <quote>Ten rok może stać się <hi rend="bold">punktem</hi> przełomowym w gospodarce.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Punktem</hi> docelowym tych badań miało być znalezienie lekarstwa na raka.</quote>
       <quote>kulminacyjny <hi rend="bold">punkt</hi> widowiska</quote>
       <quote>Rosja znalazła się w <hi rend="bold">punkcie</hi> zwrotnym.</quote>
       <quote>Dopiero później zrozumiałem, że to zdarzenie było <hi rend="bold">punktem</hi> zwrotnym w moim życiu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słaby, mocny, czuły itp. <hi rend="bold">punkt</hi> jakiejś osoby, rzeczy lub sytuacji to pewna ich cecha, którą można rozpatrywać niezależnie od pozostałych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Znałam wszystkie jego tajemnice, ułomności, wrażliwe <hi rend="bold">punkty</hi>.</quote>
       <quote>Hipoteza ta ma tyle słabych <hi rend="bold">punktów</hi>, że najlepiej byłoby ją w całości odrzucić.</quote>
       <quote>Problem repertuaru to jeden z newralgicznych <hi rend="bold">punktów</hi> teatru.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">na punkcie</hi>. Jeśli ktoś jest czuły, przewrażliwiony itp. <hi rend="bold">na punkcie</hi> czegoś lub kogoś, to ma taki stosunek do tej rzeczy lub osoby. ; Jeśli ktoś szaleje, wariuje itp. <hi rend="bold">na</hi> czyimś <hi rend="bold">punkcie</hi> lub <hi rend="bold">na punkcie</hi> czegoś, to ma bardzo emocjonalny stosunek do tej osoby lub rzeczy i czasem nawet postępuje nierozsądnie z tego powodu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak wielu egocentryków, był bardzo czuły na <hi rend="bold">punkcie</hi> swojego honoru.</quote>
       <quote>Ludzie przesadzają na <hi rend="bold">punkcie</hi> najnowszych zdobyczy higieny.</quote>
       <quote>Był zwariowany na jej <hi rend="bold">punkcie</hi>, zazdrosny i namiętny.</quote>
       <quote>Amerykanie mają bzika na <hi rend="bold">punkcie</hi> zdrowej żywności.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Słowo <hi rend="bold">punkt</hi> występuje też w następujących wyrażeniach. <hi rend="bold">Punkt wyjścia</hi> naszych rozważań lub działań to coś, od czego je zaczynamy. ; <hi rend="bold">Punkt wyjścia</hi> jakiegoś procesu to coś, od czego on się zaczął. ; <hi rend="bold">Punkt odniesienia</hi> to coś, do czego możemy się odnieść w jakichś porównaniach. ; <hi rend="bold">Punkt oparcia</hi> to coś, na czym możemy się oprzeć w jakichś rozważaniach lub działaniach. ; <hi rend="bold">Punkt zaczepienia</hi> to coś, do czego możemy nawiązać w rozmowie lub jakichś działaniach. ; <hi rend="bold">Punktem ciężkości</hi> jakichś działań możemy nazwać to, na czym się w nich koncentrujemy. ; Mówimy, że jakieś działania <hi rend="bold">utknęły</hi> lub <hi rend="bold">stanęły w martwym punkcie</hi>, jeśli napotkały na poważne przeszkody i zostały zahamowane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To był dopiero <hi rend="bold">punkt</hi> wyjścia jego badań.</quote>
       <quote>Drewniany warsztacik traktował jako <hi rend="bold">punkt</hi> wyjścia do dalszych inwestycji.</quote>
       <quote><hi rend="bold">punkt</hi> wyjścia ewolucji.</quote>
       <quote>Nie wiem, czy to jest drogie czy tanie, bo nie mam żadnego <hi rend="bold">punktu</hi> odniesienia.</quote>
       <quote>Tradycja chrześcijańska jest wspólnym <hi rend="bold">punktem</hi> odniesienia dla wszystkich narodów Europy.</quote>
       <quote>Szukając <hi rend="bold">punktu</hi> oparcia dla swej teorii, zaczęłam grzebać w badaniach z przełomu wieków.</quote>
       <quote>Ty masz dom, rodzinę, konto w banku, dobrą pracę, a ja jestem sam, bez żadnego <hi rend="bold">punktu</hi> oparcia.</quote>
       <quote>Rozmowa się nie kleiła, Arnold szukał jakiegoś <hi rend="bold">punktu</hi> zaczepienia.</quote>
       <quote>Nadal nie znamy sprawcy, ale mamy przynajmniej jakiś <hi rend="bold">punkt</hi> zaczepienia.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Punkt</hi> ciężkości zostaje przesunięty z zapobiegania narkomanii na walkę z nią.</quote>
       <quote>Prace nad ustawą o ochronie środowiska utknęły w martwym <hi rend="bold">punkcie</hi>.</quote>
       <quote>Manewr ten również się nie udał i rokowania stanęły w martwym <hi rend="bold">punkcie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="punkt.2">
     <def>element jakiegoś planu</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Punkt</hi> to element jakiegoś planu, często oznaczony kolejnym numerem. . Zwykle używane w złożeniach. ; część tego, co ktoś powiedział lub napisał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zanotuj sobie w <hi rend="bold">punktach</hi> główne tezy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Punkt</hi> pierwszy: powinniście się rozwiązać; <hi rend="bold">punkt</hi> drugi: oddać nam wszystkie obiekty.</quote>
       <quote>Tresura lwów to najciekawszy <hi rend="bold">punkt</hi> programu.</quote>
       <quote>Wyliczał <hi rend="bold">punkt</hi> po <hi rend="bold">punkcie</hi> wszystkie plusy i minusy przedsięwzięcia.</quote>
       <quote>#sześciopunktowy$ konspekt</quote>
       <quote>W tym <hi rend="bold">punkcie</hi> nie mogę się z tobą zgodzić.</quote>
       <quote>Tekst jest niejasny w wielu <hi rend="bold">punktach</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Punktem</hi> spornym jest sprawa odszkodowań.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="punkt.3">
     <def>jednostka miary</def>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Punkt</hi> to w niektórych grach, konkurencjach sportowych lub innych zawodach podstawowa jednostka, których suma daje końcowy wynik. ; Używane w złożeniach. ; jednostka, których ciąg tworzy skalę używaną do oceniania lub mierzenia czegoś. . Zwykle używane w złożeniach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nasi koszykarze przegrali jednym <hi rend="bold">punktem</hi> z Brazylią.</quote>
       <quote>Wygrał na <hi rend="bold">punkty</hi> ze słynnym mistrzem wszechwag.</quote>
       <quote>Wprowadzono <hi rend="bold">punkty</hi> preferencyjne przy egzaminach na studia.</quote>
       <quote>Wyrzucił szóstkę i zdobył dodatkowo pięć <hi rend="bold">punktów</hi>.</quote>
       <quote>Zespół ma niewielką przewagę <hi rend="bold">punktową</hi>.</quote>
       <quote>#dziesięciopunktowa$ premia</quote>
       <quote>Odpowiedzi oceniano w skali od 1 do 10 <hi rend="bold">punktów</hi>.</quote>
       <quote>Oprocentowanie kredytów spadnie o 3 <hi rend="bold">punkty</hi>.</quote>
       <quote>W 1000-<hi rend="bold">punktowej</hi> skali czołg ten został oceniony bardzo wysoko.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="punkt.4">
     <def>sposób</def>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">punkt widzenia</hi>. Czyjś <hi rend="bold">punkt widzenia</hi> to sposób, w jaki ta osoba widzi różne sprawy i ocenia je. ; Jeśli rozważamy lub omawiamy coś <hi rend="bold">z</hi> czyjegoś <hi rend="bold">punktu widzenia</hi>, to robimy to tak, jak by robiła to ta osoba. ; Jeśli rozważamy lub omawiamy coś <hi rend="bold">z</hi> jakiegoś <hi rend="bold">punktu widzenia</hi>, to bierzemy pod uwagę tylko wskazane aspekty sprawy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wzruszył ramionami i w ten sposób zademonstrował swój <hi rend="bold">punkt</hi> widzenia.</quote>
       <quote>Nie można forsować jednego <hi rend="bold">punktu</hi> widzenia.</quote>
       <quote>Moje upolitycznienie z <hi rend="bold">punktu</hi> widzenia polityka było niesłychanie naiwne.</quote>
       <quote>Z naukowego <hi rend="bold">punktu</hi> widzenia pożytek z tej dokumentacji byłby niewielki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="chodzic">
    <form>
     <orth>chodzić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="chodzic.1">
     <def>poruszać się, iść gdzieś, bywać gdzieś</def>
     <sense n="1">
      <def>Kiedy <hi rend="bold">chodzimy</hi>, to poruszamy się naprzód, wysuwając raz jedną, raz drugą nogę, niezbyt szybko, tak że zawsze co najmniej jedna stopa dotyka ziemi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dzieciaki sąsiadów <hi rend="bold">chodzą</hi> przez mój ogródek na boisko.</quote>
       <quote>Uczyła się roli, <hi rend="bold">chodząc</hi> po pokoju.</quote>
       <quote>Piotruś zaczął <hi rend="bold">chodzić</hi> dopiero, jak miał dwa lata.</quote>
       <quote>Wolał <hi rend="bold">chodzić</hi> pieszo niż korzystać z komunikacji.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Chodzili</hi> razem na długie wycieczki.</quote>
       <quote>Uczono tu nie tylko tańca, ale i zgrabnego <hi rend="bold">chodzenia</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> po jakiejś pionowej powierzchni lub konstrukcji, to wspina się po niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie umiem <hi rend="bold">chodzić</hi> po drzewach — odparła Kaśka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> coś robić, to od czasu do czasu idzie gdzieś, aby to robić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W dzień pracował jako krawiec, a wieczorami <hi rend="bold">chodził</hi> do parku malować łabędzie.</quote>
       <quote>Za późno <hi rend="bold">chodzisz</hi> spać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">chodzimy</hi> np. na koncerty, po zakupy, w gości lub na grzyby, to od czasu do czasu idziemy gdzieś, aby wysłuchać koncertu, zrobić zakupy, odwiedzić kogoś lub nazbierać grzybów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do kina rzadko teraz <hi rend="bold">chodzę</hi>.</quote>
       <quote>Po owoce i warzywa babcia <hi rend="bold">chodzi</hi> na targ.</quote>
       <quote>Zaprzyjaźnił się z Wiesiem i razem <hi rend="bold">chodzili</hi> na wódkę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> np. do pracy, do szkoły lub na jakiś kurs, to regularnie lub często tam bywa i uczestniczy w jakichś zajęciach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do szkoły, owszem, <hi rend="bold">chodził</hi>, nawet ją skończył.</quote>
       <quote>Raz na tydzień <hi rend="bold">chodzę</hi> na angielski.</quote>
       <quote>W niedzielę całą rodziną <hi rend="bold">chodzą</hi> do kościoła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowo <hi rend="bold">chodzić</hi> łączymy z nazwami czynności, aby zaznaczyć, że ktoś od czasu do czasu im podlega.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Lekarz kazał mi <hi rend="bold">chodzić</hi> na masaże.</quote>
       <quote>Trzy razy <hi rend="bold">chodziłam</hi> do miary.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">chodź</hi>, jeśli chcemy kogoś przywołać do siebie, zachęcić, aby poszedł z nami lub aby razem z nami zrobił coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Józik, <hi rend="bold">chodź</hi> no tutaj!</quote>
       <quote><hi rend="bold">Chodźmy</hi> dalej, pokażę pani całe moje gospodarstwo.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Chodź</hi>, potańczymy trochę.</quote>
       <quote>Dziewczyny, <hi rend="bold">chodźcie</hi> popływać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> w jakimś ubraniu lub obuwiu, to je nosi na sobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Najczęściej <hi rend="bold">chodziła</hi> w dżinsach i na bosaka.</quote>
       <quote>Pierwszy skok na nartach i miesiąc <hi rend="bold">chodzenia</hi> w gipsie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli autobus, pociąg itp. <hi rend="bold">chodzi</hi> dokądś lub na jakiejś trasie, to kursuje tam lub tamtędy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Grochowską <hi rend="bold">chodziła</hi> kiedyś ciuchcia.</quote>
       <quote>Dokąd <hi rend="bold">chodzi</hi> ten tramwaj?</quote>
       <quote>Jest późno i autobusy już nie <hi rend="bold">chodzą</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli dziewczyna <hi rend="bold">chodzi</hi> z chłopakiem lub chłopak z dziewczyną, to często spotykają się oni, aby być razem, gdyż lubią się lub kochają.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Całkiem zgłupiała, odkąd zaczęła <hi rend="bold">chodzić</hi> z jednym takim z politechniki.</quote>
       <quote>Wiele #chodzących$ ze sobą par już się rozstało.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> brudny, osowiały itp., to tak wygląda, jest w takim nastroju lub zachowuje się w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gospodyni nie dbała o swój wygląd, <hi rend="bold">chodziła</hi> rozmemłana.</quote>
       <quote>Czemu tak <hi rend="bold">chodzisz</hi> jak struty?</quote>
       <quote>Od czasu gdy awansował, <hi rend="bold">chodzi</hi> jak paw.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">chodzi</hi>, jeśli porusza się na boki lub w górę i w dół, często w niekontrolowany sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Grdyka jego chudej szyi <hi rend="bold">chodziła</hi> miarowo.</quote>
       <quote>Obserwował jej <hi rend="bold">chodzące</hi> ze zdenerwowania ręce.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli komuś <hi rend="bold">chodzą</hi> ciarki, dreszcze itp. po jakiejś części ciała, to odczuwa on je w tej części ciała.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy myślę o tym, ciarki zaczynają mi <hi rend="bold">chodzić</hi> po grzbiecie.</quote>
       <quote>Po plecach <hi rend="bold">chodziły</hi> jej dreszcze.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> koło kogoś lub czegoś, to dba o tę osobę lub rzecz albo zabiega o nią. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeździć już się nauczył, ale <hi rend="bold">chodzić</hi> koło wozu jeszcze nie umiał.</quote>
       <quote>Chyba się w niej zakochał, bo <hi rend="bold">chodził</hi> koło niej jak psiak.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">chodzi</hi> za czymś, to chodzi gdzieś, zwykle po sklepach lub urzędach, szukając tego lub starając się to załatwić. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Spotkaliśmy się, kiedy <hi rend="bold">chodziłem</hi> za jakimś ładnym drobiazgiem dla mamy.</quote>
       <quote>Naucz się <hi rend="bold">chodzić</hi> za swoimi sprawami.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Mówimy potocznie, że coś <hi rend="bold">chodzi</hi> za nami, jeśli stale myślimy o tym i nie daje nam to spokoju. ; mamy na to ochotę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Potem miał inne pomysły, ale tamten wciąż za nim <hi rend="bold">chodził</hi>.</quote>
       <quote>Dlaczego ta melodia tak za mną <hi rend="bold">chodzi</hi>?</quote>
       <quote><hi rend="bold">Chodziło</hi> za mną, by opisać dzieje ludzi z konspiracji.</quote>
       <quote>Od rana <hi rend="bold">chodzi</hi> za mną coś słodkiego.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="chodzic.2">
     <def>być celem działań lub przedmiotem wypowiedzi, powtarzać informacje</def>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">chodzą</hi> jakieś informacje, wiadomości itp., jeśli ludzie powtarzają je sobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Była nieufna, bo <hi rend="bold">chodziły</hi> o nim różne plotki.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Chodziły</hi> słuchy, że mam zagrać główną rolę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli komuś <hi rend="bold">chodzi</hi> o coś, to jest to celem jego działań lub przedmiotem jego wypowiedzi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jej <hi rend="bold">chodzi</hi> wyłącznie o własny interes.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Chodziło</hi> o to, że szef faworyzował niektórych.</quote>
       <quote>Jeśli <hi rend="bold">chodzi</hi> o czas pracy, to jest on nienormowany.</quote>
       <quote>Nierozumiem, o co <hi rend="bold">chodzi</hi> w tym filmie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="chodzic.3">
     <def>działać</def>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli jakiś mechanizm <hi rend="bold">chodzi</hi>, to działa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po naprawie pralka <hi rend="bold">chodziła</hi> jak cacko.</quote>
       <quote>To dobry wóz, tylko głośno <hi rend="bold">chodzi</hi>.</quote>
       <quote>Ten zegar nie <hi rend="bold">chodzi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="dac">
    <form>
     <orth>dać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="dac.1">
     <def>przekazać jakąś rzecz; podać coś komuś; postawić coś przed kimś; oddać</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś rzecz, którą mieliśmy, to przekazaliśmy mu ją, aby należała do niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na imieniny ojciec <hi rend="bold">dał</hi> mi encyklopedię.</quote>
       <quote>Gmina nie może tego gruntu <hi rend="bold">dać</hi> szkole, musi go wystawić na przetarg.</quote>
       <quote>Ksiądz dziekan <hi rend="bold">dał</hi> każdemu po kawałku opłatka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś rzecz, którą trzymaliśmy lub która znajdowała się blisko nas, do zbliżyliśmy tę rzecz do niego, tak aby mógł ją wziąć do ręki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mógłbyś mi <hi rend="bold">dać</hi> widelec?</quote>
       <quote><hi rend="bold">Daj</hi> mi rękę — rzekł do dziewczyny.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś nam <hi rend="bold">dał</hi> jedzenie lub picie, to umieścił je przed nami tak, abyśmy mogli je sobie wziąć. Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> choremu lekarstwo, to przepisał mu je, włożył do ust, wprowadził do żyły itp. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Posadziła mnie przy stole, <hi rend="bold">dała</hi> mi herbaty i szarlotki.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Daj</hi> psu jeść i wyprowadź go na dwór.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Daj</hi> mi papierosa.</quote>
       <quote>Lekarz <hi rend="bold">dał</hi> mi antybiotyki.</quote>
       <quote>Codziennie przychodzi pielęgniarka i #daje$ mi zastrzyk.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz lub sytuacja <hi rend="bold">dała</hi> nam coś, to sprawiła, że mogliśmy to mieć lub korzystać z tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>My tylko #dajemy$ lokal, a za jedzenie i orkiestrę płaci sponsor.</quote>
       <quote>Oczekiwano, że wuj <hi rend="bold">da</hi> bratankowi pracę u siebie w fabryce.</quote>
       <quote>Lud #daje$ idolowi władzę i w chwili kaprysu ją odbiera.</quote>
       <quote>Postanowiłem <hi rend="bold">dać</hi> mu bardziej odpowiedzialne zadanie.</quote>
       <quote>Królowa <hi rend="bold">dała</hi> mu tytuł szlachecki.</quote>
       <quote>Gandhi <hi rend="bold">dał</hi> światu nadzieję.</quote>
       <quote>Uchwała nie #daje$ takich uprawnień wojewodzie.</quote>
       <quote>Studia #dają$ możliwość lepszej pracy.</quote>
       <quote>Stanowisko to #dawało$ mi pewne przywileje.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub sytuacja <hi rend="bold">dała</hi> nam szansę, pretekst, powód do czegoś itp., to stworzyła je i pozwoliła je nam wykorzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Amerykanin jest w doskonałej formie, w finale nie <hi rend="bold">dał</hi> rywalom żadnych szans.</quote>
       <quote>Festiwal #daje$ okazję wybicia się.</quote>
       <quote>On sporo potrafi, byle tylko <hi rend="bold">dać</hi> mu pole do popisu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dało</hi> to powód do nie kończących się plotek na ich temat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś jakiś czas na zrobienie czegoś, to zgodziliśmy się czekać tyle czasu, żeby to zrobił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Daję$ ci dziesięć minut na decyzję.</quote>
       <quote>#Damy$ ci trochę czasu, żebyś się przyzwyczaił i oswoił z nowymi obowiązkami.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">dałeś</hi> mi czasu przygotować się do lekcji.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dałem</hi> jej czas do namysłu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakąś rzecz np. do naprawy, to przekazaliśmy ją komuś, aby ją naprawił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dał</hi> artykuł do przepisania na maszynie.</quote>
       <quote>Bieliznę osobistą piorę sama, a pościelową #daję$ do pralni.</quote>
       <quote>Trzeba by <hi rend="bold">dać</hi> buty do szewca.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> nam coś w jakiś sposób, to sprzedał lub wynajął nam to w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sklepikarka mnie zna i przed pierwszym #daje$ mi na kredyt.</quote>
       <quote>W tym sklepie #dają$ telewizory na raty.</quote>
       <quote>Kiosk <hi rend="bold">dano</hi> w ajencję.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> ileś pieniędzy za jakąś rzecz, to tyle za nią zapłaciliśmy. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ile <hi rend="bold">dałaś</hi> za ten stół? — Trzysta złotych.</quote>
       <quote>Ile pani ceni te bluzki? — A ile pani <hi rend="bold">da</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakieś elementy, to wykorzystaliśmy je w tworzeniu pewnej całości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na dno garnka #dajemy$ trochę oleju.</quote>
       <quote>Tu #damy$ żyrandol, a tam kinkiet.</quote>
       <quote>Na wstępie autor #daje$ przegląd treści całego tomu.</quote>
       <quote>Chodzi o to, aby <hi rend="bold">dać</hi> solidne podstawy do dalszego rozwoju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Słowo <hi rend="bold">dać</hi> łączymy z wieloma rzeczownikami nazywającymi czynności, często akty mowy, aby powiedzieć, że ktoś wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik, ale brzmią bardziej oficjalnie. Na przykład <hi rend="bold">dać</hi> odpowiedź znaczy to samo, co odpowiedzieć, a <hi rend="bold">dać</hi> gwarancję znaczy to samo, co zagwarantować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gdyby mu kto inny <hi rend="bold">dał</hi> podobną obietnicę, uważałby to za kpiny.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dał</hi> służbie rozkaz nikogo nie wpuszczać.</quote>
       <quote>W listach #dawała$ bratu cenne rady.</quote>
       <quote>Matka <hi rend="bold">dała</hi> jej swoje błogosławieństwo.</quote>
       <quote>Sędzia <hi rend="bold">dał</hi> mi łagodny wyrok.</quote>
       <quote>Nazajutrz szef #daje$ mu wymówienie.</quote>
       <quote>Wzywają księdza, który zaraz #daje$ im ślub.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dał</hi> krok do przodu i zawahał się.</quote>
       <quote>Rozdział ten #daje$ opis tylko najczęściej spotykanych anomalii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> wykład, koncert itp., to wystąpił z nim publicznie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W Bydgoszczy artystka <hi rend="bold">dała</hi> jeden jedyny recital.</quote>
       <quote>Wieczorem w klubie miałam <hi rend="bold">dać</hi> odczyt.</quote>
       <quote>W XVI stuleciu przyjeżdżał czasem teatr z Londynu i #dawał$ tu przedstawienia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> np. ogłoszenie do gazety lub reklamę w radiu, to spowodowaliśmy, że ukazały się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzina <hi rend="bold">dała</hi> nekrolog do gazety.</quote>
       <quote>Regularnie #daję$ anonsy w miejscowej prasie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">daje</hi> komuś lekcje, to go uczy, zwłaszcza prywatnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przez cały okres studiów #dawała$ korepetycje.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś nauczkę, lekcję itp., to ukarał go lub zmusił do dużego wysiłku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chciała mi <hi rend="bold">dać</hi> nauczkę, żebym liczył się z potęgą kobiet.</quote>
       <quote>W wojsku #dali$ mi szkołę. Do dziś mam blizny na łokciach od czołgania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś lanie, baty, kuksańca itp., to pobił go lub uderzył.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zaczaili się na niego i #dali$ mu solidne wciry.</quote>
       <quote>Mama <hi rend="bold">dała</hi> dziecku klapsa.</quote>
       <quote>Dziewczyna #daje$ mu prztyczka w nos.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiś znak, sygnał, hasło itp., to za jego pomocą przekazaliśmy jakąś informację.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Konduktor <hi rend="bold">dał</hi> sygnał do odjazdu.</quote>
       <quote>#Dawał$ rozpaczliwe znaki przejeżdżającym samochodom.</quote>
       <quote>Na #dany$ znak wszyscy powstali.</quote>
       <quote>Kilka kobiet #dawało$ jeszcze słabe oznaki życia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiś przykład, to przytoczyliśmy go. Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał przykład</hi> komuś innemu, to swoim zachowaniem pokazał mu — celowo lub mimo woli — jak ma postępować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czytał fragmenty, #dawał$ przykłady i było to bardzo interesujące.</quote>
       <quote>Wówczas kapitan postanowił <hi rend="bold">dać</hi> im przykład. Skoczył pierwszy.</quote>
       <quote>#Dawał$ przykład punktualności i zdyscyplinowania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="21">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> wyraz swoim poglądom, uczuciom, emocjom lub pragnieniom, to wyraził je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obaj zawodnicy nie lubią się i #dają$ temu wyraz w wywiadach.</quote>
       <quote>Swojemu twórczemu temperamentowi #dawał$ ujście, pisząc felietony filozoficzne.</quote>
       <quote>Wtedy dopiero #dawał$ upust rozpierającej go energii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="22">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> dowód czegoś, to udowodnił to, zwykle swoim postępowaniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dała</hi> mi liczne dowody życzliwości.</quote>
       <quote>Jest to na pewno człowiek odpowiedzialny, <hi rend="bold">dał</hi> na to dowody.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dałeś</hi> dowód, że umiesz sobie radzić w trudnych okolicznościach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> wiarę lub posłuch jakimś wiadomościom lub osobom, to uwierzyliśmy im i uznaliśmy za słuszne to, co mówią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Autorka <hi rend="bold">dała</hi> wiarę opowieściom, które słyszała na wsi.</quote>
       <quote>Miałem nadzieję, że <hi rend="bold">da</hi> posłuch moim radom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="24">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś słowo, to przyrzekł mu coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był człowiekiem honoru, skoro <hi rend="bold">dał</hi> słowo kobiecie, już się nie wycofa.</quote>
       <quote>Słowa #danego$ dotrzymał.</quote>
       <quote>#Daję$ panu słowo szlachcica.</quote>
       <quote>Musiała mi <hi rend="bold">dać</hi> słowo honoru, że nikomu nie powtórzy.</quote>
       <quote>#Daję$ panu na to moje słowo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="25">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś jakąś ocenę za jego pracę lub umiejętności, to oceniliśmy jego pracę lub umiejętności tą oceną.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Geograf, poczciwina, #dawał$ same dobre stopnie.</quote>
       <quote>Za ten skok sędziowie nie <hi rend="bold">dadzą</hi> mu dużo punktów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiejś osobie lub rzeczy określone miejsce w jakiejś hierarchii lub określoną kategorię, to umieściliśmy ją w tym miejscu lub w tej kategorii.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sędziowie #dali$ pierwszą lokatę młodziutkiej Japonce.</quote>
       <quote>Konkurs jest otwarty dla wszelkich prac, ale pierwszeństwo #dajemy$ wspomnieniom i pamiętnikom.</quote>
       <quote>Komisja <hi rend="bold">dała</hi> mu kategorię D i do wojska go nie wzięli.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="27">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiejś osobie lub rzeczy ileś lat, to sądząc po jej wyglądzie lub innych oznakach, uznaliśmy, że ma ona tyle lat.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Dawała$ mu na oko jakieś czterdzieści lat.</quote>
       <quote>Ten dąb ma dwieście lat. — A ja bym <hi rend="bold">dał</hi> mu z tysiąc, taki jest wielki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="28">
      <def>Jeśli nasze działania lub wysiłki <hi rend="bold">dały</hi> jakiś efekt, to dzięki nim uzyskaliśmy go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Poszukiwania nie <hi rend="bold">dały</hi> żadnych skutków.</quote>
       <quote>produkcja, która nie #daje$ zysku, lecz straty</quote>
       <quote>On chciał mieć władzę, bo wiadomo, że władza #daje$ korzyści.</quote>
       <quote>Miałem nadzieję, że ta rozmowa coś <hi rend="bold">da</hi>.</quote>
       <quote>Nic nie <hi rend="bold">dały</hi> protesty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="29">
      <def>Jeśli działanie matematyczne <hi rend="bold">daje</hi> jakiś wynik, to otrzymujemy ten wynik z tego działania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dwa plus dwa #daje$ cztery.</quote>
       <quote>Jakakolwiek liczba pomnożona przez zero #daje$ zero.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="30">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">dało</hi> nam wyobrażenie lub wiedzę o jakiejś rzeczy lub sprawie, to dzięki temu mogliśmy ją poznać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wycieczka helikopterem i <hi rend="bold">oglądanie</hi> Meksyku z góry da państwu obraz miasta.</quote>
       <quote>Badania krwi i moczu #dają$ pojęcie o zdrowiu pacjenta.</quote>
       <quote>Recenzowana książka #daje$ tylko podstawową wiedzę z tego zakresu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="31">
      <def>Jeśli coś nam <hi rend="bold">dało</hi> przyjemność, radość lub inne pozytywne odczucie, to dzięki temu osiągnęliśmy je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Praca z dziećmi #daje$ dużo przyjemności.</quote>
       <quote>Nawet najdrobniejszy sukces #dawał$ mu satysfakcję.</quote>
       <quote>Świadomość zwycięstwa <hi rend="bold">dała</hi> mu pewność i spokój.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="32">
      <def>Mówimy, że rośliny, zwierzęta, słońce itp. <hi rend="bold">dają</hi> coś dobrego, jeśli w naturalny sposób to wytwarzają i możemy z tego korzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To jest młoda koza. Ona jeszcze nie #daje$ mleka.</quote>
       <quote>Ogień #daje$ dużo ciepła, a mało światła.</quote>
       <quote>Strumień w wąwozie #dawał$ ożywczy chłód.</quote>
       <quote>Ziarno #daje$ plon.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="33">
      <def>Jeśli komuś <hi rend="bold">dano</hi> jakieś imię lub jeśli <hi rend="bold">dano</hi> mu jakoś <hi rend="bold">na imię</hi>, to nadano mu to imię.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Daliśmy</hi> dziecku imię Edward, po dziadku.</quote>
       <quote>Rodzice #dali$ jej na imię Marcjanna.</quote>
       <quote>Jak oni mu #dali$ na imię.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="34">
      <def>Mówimy, że dużo <hi rend="bold">dalibyśmy</hi> za coś, jeśli bardzo tego pragniemy i wiele byśmy dla tego poświęcili.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dużo bym <hi rend="bold">dał</hi> za pewność, że sprawa zostanie załatwiona.</quote>
       <quote>On by <hi rend="bold">dał</hi> wszystko, aby choć jeden moment hrabią prawdziwym być.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="35">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">dał z siebie</hi> np. wszystko lub dużo, jeśli włożył wiele wysiłku i dobrej woli w to, co robił, gdyż chciał zrobić to jak najlepiej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tym biegu zawodniczki #dają$ z siebie wszystko.</quote>
       <quote>Chcieliśmy <hi rend="bold">dać</hi> z siebie jak najwięcej, przysłużyć się czemuś.</quote>
       <quote>Chyba na tym życie polega, żeby coś z siebie <hi rend="bold">dawać</hi> i w zamian coś otrzymywać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="36">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">dane było</hi> nam coś robić lub przeżyć, jeśli mogliśmy to robić lub przeżyć, nie dzięki naszym staraniom lub zasługom, ale dzięki zewnętrznym okolicznościom. Wyrażenie książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Dane$ mi było współpracować z wielkimi ludźmi. Im wszystko zawdzięczam.</quote>
       <quote>Nie #dane$ mu było jednak zaznać upragnionego spokoju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="38">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś całusa, buziaka itp., to go pocałował lub pozwolił się pocałować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dała</hi> mi buziaka i uciekł.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="41">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś np. w twarz lub po głowie, to uderzył go w twarz lub po głowie. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mietek nie wytrzymał i <hi rend="bold">dał</hi> mu w zęby.</quote>
       <quote>Nauczyciel <hi rend="bold">dał</hi> mu linijką po rękach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="42">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> kogoś gdzieś, to skierowaliśmy go tam, aby się uczył, mieszkał lub pracował. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Daliśmy</hi> Gutka do prywatnej szkoły.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">dam</hi> dziadka do domu starców! Tu będzie mieszkał.</quote>
       <quote>Tego nowego chłopaka #damy$ na odlewnię do pomocy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="dac.2">
     <def>pozwolić komuś coś zrobić, być możliwym do zrobienia</def>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> nam coś zrobić, to pozwolił nam, abyśmy to zrobili.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzice nie #dają$ mu oglądać telewizji.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dasz</hi> mi się przejechać na rowerze?</quote>
       <quote>Trzeba jej <hi rend="bold">dać</hi> się wypłakać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">dała</hi> coś ze sobą robić, to mogliśmy to z nią robić, nie trafiając na opór ani sprzeciw z jej strony. W konstrukcji tej czasownik zależny od słowa <hi rend="bold">dać</hi> występuje z zaimkiem „się”, który pełni przy nim funkcję dopełnienia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Starzec <hi rend="bold">dał</hi> się prowadzić za rękę jak dziecko.</quote>
       <quote>A ja, idiota, <hi rend="bold">dałem</hi> im się oszukać.</quote>
       <quote>Żelazo #daje$ się kuć po podgrzaniu.</quote>
       <quote>Monika <hi rend="bold">dała</hi> sobie ufarbować włosy.</quote>
       <quote>Jest ambitna i nie #daje$ sobą kierować.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="43">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dało się</hi> coś zrobić, to zrobienie tego okazało się możliwe. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Meble <hi rend="bold">dałoby</hi> się szybko wywieźć, gdybyśmy mieli wózek.</quote>
       <quote>Chciałbym odbić ten tekst na ksero i powiększyć, jeśli się <hi rend="bold">da</hi>. — <hi rend="bold">Da</hi> się, czemu ma się nie <hi rend="bold">dać</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="44">
      <def>Wyrażeń <hi rend="bold">co się da</hi>, <hi rend="bold">jak się da</hi>, <hi rend="bold">gdzie się da</hi>, <hi rend="bold">ile się da</hi> itp. używamy potocznie, aby zaznaczyć, że ktoś wyczerpuje wszelkie dostępne mu możliwości. Jeśli np. kupujemy <hi rend="bold">co się da</hi>, to kupujemy wszystko, nie wybierając.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trzeba ratować, co się <hi rend="bold">da</hi>.</quote>
       <quote>Kłamaliśmy, ile się <hi rend="bold">dało</hi>, ale uchodziło nam to na sucho.</quote>
       <quote>Musimy stąd uciekać, gdzie się <hi rend="bold">da</hi>. Może na Słowację.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="46">
      <def>Jeśli mówimy komuś <hi rend="bold">„nie daj się”</hi> lub <hi rend="bold">„nie dajcie się”</hi>, to zachęcamy go, aby się nie poddawał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Waldek, nie <hi rend="bold">daj</hi> się! — krzyknąłem, widząc, że zwalnia.</quote>
       <quote>Płaczesz?! Co ty! Nie <hi rend="bold">daj</hi> się! Nie możesz się załamywać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="47">
      <def>Mówimy potocznie <hi rend="bold">„ja</hi> ci <hi rend="bold">dam”</hi>, <hi rend="bold">„ja</hi> mu <hi rend="bold">dam”</hi> itp., gdy grozimy komuś lub zabraniamy mu czegoś, czasem żartobliwie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ja wam <hi rend="bold">dam</hi>, łobuzy!</quote>
       <quote>Idzie z kolegami na piwo! Ja mu <hi rend="bold">dam</hi> piwo!</quote>
       <quote>Już ja wam <hi rend="bold">dam</hi> ze spadochronem skakać! W domu na krześle siedzieć, a nie latać ze spadochronem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="dac.3">
     <def>przypuścić</def>
     <sense n="37">
      <def>Wyrażeniem <hi rend="bold">dajmy na to</hi> możemy poprzedzić fragment naszej wypowiedzi, którego chcemy użyć przykładowo, nie dbając o to, czy jest zgodny z rzeczywistością. ; wprowadzić zdanie podrzędne, w którym wyrażamy swoje przypuszczenie lub założenie. ; Używane jako wykrzyknik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy robotnik wraca po nocnej pracy w fabryce, <hi rend="bold">dajmy</hi> na to, o ósmej godzinie, to nie ma siły zajmować się dziećmi.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dajmy</hi> na to, że to był próbny alarm.</quote>
       <quote>Nie mam przed tobą żadnych tajemnic — mruknął Leszek. — <hi rend="bold">Dajmy</hi> na to — odrzekła podejrzliwie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="izba">
    <form>
     <orth>izba</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="izba.1">
     <def>pomieszczenie</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Izba</hi> to dawniej pomieszczenie mieszkalne w wiejskiej chacie lub w dworku szlacheckim. . Używane w złożeniach. ; jakiekolwiek pomieszczenie mieszkalne. Słowo używane głównie w języku książkowym i urzędowym. . Używane w złożeniach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kobieta krząta się po <hi rend="bold">izbie</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">izba</hi> czeladna</quote>
       <quote>duża, #czteroizbowa$ chata</quote>
       <quote>Nad rzeką stało parę drewnianych chałup z jedną czy dwiema #izdebkami$.</quote>
       <quote>Zajmowany przez tę rodzinę lokal mieszkalny składa się z pięciu <hi rend="bold">izb</hi>.</quote>
       <quote>W #dwuizbowym$ mieszkaniu było cicho i trochę ciemnawo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Izbą</hi> nazywamy niektóre pomieszczenia dla osób chorych lub wymagających opieki medycznej, zwłaszcza w szpitalu. <hi rend="bold">Izba przyjęć</hi> to pomieszczenie w szpitalu, w którym dokonuje się formalności związanych z przyjęciem pacjenta.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>We wsi nie ma szpitala, tylko <hi rend="bold">izba</hi> porodowa.</quote>
       <quote><hi rend="bold">izba</hi> chorych</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Izba pamięci</hi> to niewielkie pomieszczenie, w którym przechowuje się i udostępnia zwiedzającym pamiątki związane z jakimiś wydarzeniami lub ludźmi, o których nie powinniśmy zapomnieć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>nowo otwarta <hi rend="bold">izba</hi> pamięci narodowej</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Izba wytrzeźwień</hi> to miejsce, w którym zatrzymuje się do wytrzeźwienia osoby pijane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie mógł sobie przypomnieć, jak trafił do <hi rend="bold">izby</hi> wytrzeźwień.</quote>
       <quote>Policjanci zawieźli go na <hi rend="bold">izbę</hi> wytrzeźwień.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Słowo <hi rend="bold">izba</hi> występuje w nazwach niektórych instytucji samorządowych, które bronią interesów jakiejś grupy zawodowej i zajmują się istotnymi dla niej sprawami. ; niektórych wyższych urzędów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kilka lat temu powołano <hi rend="bold">izby</hi> lekarskie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">izby</hi> aptekarskie</quote>
       <quote><hi rend="bold">Izba</hi> Rzemieślnicza.</quote>
       <quote>Najwyższa <hi rend="bold">Izba</hi> Kontroli</quote>
       <quote><hi rend="bold">izby</hi> skarbowe</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="izba.2">
     <def>część parlamentu</def>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Izba</hi> parlamentu to jedna z dwóch części, na jakie dzieli się parlament w niektórych krajach. . Używane w złożeniach. <hi rend="bold">Izba niższa</hi> parlamentu to sejm lub jego odpowiednik podejmujący uchwały i uchwalający ustawy. <hi rend="bold">Izba wyższa</hi> parlamentu to senat lub jego odpowiednik zatwierdzający to, co uchwaliła izba niższa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sejm uchwalił ordynacje wyborcze do obu <hi rend="bold">izb</hi> parlamentu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Izba</hi> zdecydowała ostatecznie, jak będą przebiegać prace nad ustawą zasadniczą.</quote>
       <quote>#dwuizbowy$ parlament</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="uwaga">
    <form>
     <orth>uwaga</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="uwaga.1">
     <def>skupienie myśli lub zainteresowań na czymś</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Uwaga</hi> to skupienie myśli lub zainteresowań na czymś, np. na jakiejś rzeczy, zdarzeniu lub osobie. ; Także myśli i zainteresowania skupione na czymś. ; Także zdolność do takiego skupienia się na czymś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Cesarz z <hi rend="bold">uwagą</hi> słuchał słów oficera.</quote>
       <quote>Książka zasługuje na większą <hi rend="bold">uwagę</hi>.</quote>
       <quote>Od lat nie wydarzyło się tu nic godnego <hi rend="bold">uwagi</hi>.</quote>
       <quote>Wyspy od lat znajdują się w centrum <hi rend="bold">uwagi</hi> archeologów.</quote>
       <quote>Dziewczyna całkowicie zaprzątnęła ich <hi rend="bold">uwagę</hi>.</quote>
       <quote>Należało czym prędzej odwrócić <hi rend="bold">uwagę</hi> wroga w inną stronę.</quote>
       <quote>Po dużych dawkach występują zaburzenia pamięci, <hi rend="bold">uwagi</hi>, wydłuża się czas reakcji.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">uszło</hi> naszej <hi rend="bold">uwagi</hi>, rzadziej naszej <hi rend="bold">uwadze</hi>, albo jeśli coś <hi rend="bold">umknęło</hi> naszej <hi rend="bold">uwadze</hi>, to nie zauważyliśmy tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Uszedł jego <hi rend="bold">uwagi</hi> moment, kiedy wróciła.</quote>
       <quote>Nic nie mogło ujść jego <hi rend="bold">uwadze</hi>.</quote>
       <quote>Tamte szczegóły jakoś umknęły pańskiej <hi rend="bold">uwadze</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">mamy</hi> coś <hi rend="bold">na uwadze</hi> lub <hi rend="bold">bierzemy</hi> coś <hi rend="bold">pod uwagę</hi>, to uwzględniamy to w naszych decyzjach, ocenach lub naszym postępowaniu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oceniając jego postępowanie, musimy mieć na <hi rend="bold">uwadze</hi> jego trudne dzieciństwo.</quote>
       <quote>Weź pod <hi rend="bold">uwagę</hi> to, że w sezonie trudno będzie o miejsce w hotelu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">zwrócić uwagę</hi>. Jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy uwagę</hi> na jakąś osobę lub rzecz, to zauważyliśmy ją lub zaczęliśmy się nią interesować. ; Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">zwróciła</hi> naszą <hi rend="bold">uwagę</hi> czymś, np. wyglądem lub zachowaniem, to z tego powodu zainteresowaliśmy się nią. ; Jeśli <hi rend="bold">zwracamy</hi> komuś <hi rend="bold">uwagę</hi> na jakąś rzecz, okoliczność lub osobę, to chcemy, aby się nią zainteresował. ; Jeśli prosimy kogoś, aby <hi rend="bold">zwrócił uwagę</hi> na jakąś osobę lub rzecz, to chcemy, aby jej przypilnował. ; Jeśli <hi rend="bold">zwracamy</hi> komuś <hi rend="bold">uwagę</hi>, że postępuje niewłaściwie lub że powinien postępować inaczej, to go upominamy. ; Wyrażenia <hi rend="bold">„zwracam uwagę</hi>, że… <hi rend="bold">”</hi> używamy oficjalnie, aby zainteresować kogoś tym, co chcemy powiedzieć lub pokazać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Strażnik nie zwrócił <hi rend="bold">uwagi</hi> na wchodzących.</quote>
       <quote>Zwróćcie, państwo, <hi rend="bold">uwagę</hi> na symbolikę tego obrazu.</quote>
       <quote>Portier zwrócił <hi rend="bold">uwagę</hi>, że drzwi do kartoteki są nie domknięte.</quote>
       <quote>Zwróciła moją <hi rend="bold">uwagę</hi> dziwacznym przebraniem.</quote>
       <quote>Już w szkole Chopin zwrócił <hi rend="bold">uwagę</hi> pedagogów niezwykłym talentem muzycznym.</quote>
       <quote>Przypadkiem zwrócił na siebie <hi rend="bold">uwagę</hi> francuskiego wywiadu.</quote>
       <quote>Uroda matki zwracała powszechną <hi rend="bold">uwagę</hi>.</quote>
       <quote>Zwróciła mi <hi rend="bold">uwagę</hi> na delikatność mojej sytuacji.</quote>
       <quote>Usiłował jeszcze zwrócić na siebie jej <hi rend="bold">uwagę</hi>, ale na próżno.</quote>
       <quote>Mogłabyś zwrócić <hi rend="bold">uwagę</hi> na moje dzieci? Zaraz wracam.</quote>
       <quote>Pozwalam sobie zwrócić ci <hi rend="bold">uwagę</hi>, że na ten temat mogłabyś więcej powiedzieć.</quote>
       <quote>Zwróć im <hi rend="bold">uwagę</hi>, żeby gasili światło.</quote>
       <quote>Prosimy o ciszę! — zwróciła nam <hi rend="bold">uwagę</hi> jakaś kobieta.</quote>
       <quote>Zwracam <hi rend="bold">uwagę</hi>, że od dwóch stuleci cała prawdziwa literatura powstała z dala od Polski.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Mówimy lub piszemy gdzieś <hi rend="bold">„uwaga”</hi>, aby ostrzec kogoś przed niebezpieczeństwem. ; sprawić, aby ktoś zaczął słuchać uważnie tego, co mówimy, lub czytać uważnie to, co napisaliśmy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Uwaga</hi>! Zły pies.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uwaga</hi> na wraki, kamienie i mielizny.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uwaga</hi>, dzieci, zaczynamy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uwaga</hi>! Wielka wyprzedaż.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli robimy coś <hi rend="bold">z uwagi</hi> na coś innego lub na jakąś osobę, to uwzględniamy je w naszym postępowaniu lub formułowaniu naszych opinii. Wyrażenie książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nazywaliśmy tankowce jamnikami z <hi rend="bold">uwagi</hi> na ich podłużny kształt.</quote>
       <quote>Z <hi rend="bold">uwagi</hi> na społeczną szkodliwość czynu wnoszę o surowy wymiar kary.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="uwaga.2">
     <def>spostrzeżenia lub komentarze, krytyka</def>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Uwagi</hi> to spostrzeżenia lub komentarze na jakiś temat zawarte w czyjejś wypowiedzi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przy stole goście ograniczyli się do zdawkowej wymiany <hi rend="bold">uwag</hi> na temat miasta.</quote>
       <quote>Przekazał mi swoje <hi rend="bold">uwagi</hi> o naszej pracy.</quote>
       <quote>Mam kilka <hi rend="bold">uwag</hi> do referatu pana doktora Chodźki.</quote>
       <quote>Chciałbym się podzielić kilkoma <hi rend="bold">uwagami</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Uwaga</hi> to krytyka czyjegoś zachowania, postępowania lub czyjejś pracy. ; nagana wpisana do dzienniczka ucznia lub do dziennika klasowego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie znoszę, jak mi robi <hi rend="bold">uwagi</hi>.</quote>
       <quote>Puścił <hi rend="bold">uwagę</hi> mimo uszu.</quote>
       <quote>Pani natychmiast wpisała mu <hi rend="bold">uwagę</hi> do dzienniczka.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="program">
    <form>
     <orth>program</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="program.1">
     <def>plan działania; ciąg działań przewidziany do wykonania; zbiór założeń</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> jakichś działań lub czynności to ich ciąg, przewidziany do wykonania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Program</hi> wycieczki był interesujący, choć nieco przeładowany.</quote>
       <quote>Prace przebiegały zgodnie z <hi rend="bold">programem</hi>.</quote>
       <quote>realizacja <hi rend="bold">programu</hi> reform</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> grupy artystycznej, partii politycznej lub innej organizacji to zbiór jej założeń i jej główne cele.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>dwa skrajnie przeciwstawne <hi rend="bold">programy</hi> poetyckie</quote>
       <quote><hi rend="bold">program</hi> polityczny partii.</quote>
       <quote>Tezy te sformułował we wczesnym artykule <hi rend="bold">programowym</hi>.</quote>
       <quote>referat <hi rend="bold">programowy</hi>.</quote>
       <quote>Manifest poetycki <hi rend="bold">programowo</hi> odwoływał się do tradycji.</quote>
       <quote>bliski nam <hi rend="bold">programowo</hi> związek „Solidarność” .</quote>
       <quote>Widz odbiera tę <hi rend="bold">programowość</hi> spektaklu jako coś oczywistego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> teatru, opery, cyrku itp. to ich repertuar. ; Także opis tego repertuaru wydrukowany w postaci broszury, ulotki, w gazecie itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mieliśmy w <hi rend="bold">programie</hi> „Zemstę” Fredry.</quote>
       <quote>Jaki jest <hi rend="bold">program</hi> teatru na nowy sezon?</quote>
       <quote>Ostatnio zepsuł się trochę <hi rend="bold">program</hi> telewizyjny.</quote>
       <quote>W kasach można też kupić <hi rend="bold">program</hi> festiwalu.</quote>
       <quote>W sobotnim wydaniu jest <hi rend="bold">program</hi> telewizyjny na cały tydzień.</quote>
       <quote>Opera wydaje ciekawie redagowane broszury <hi rend="bold">programowe</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> spektaklu, koncertu, czyjegoś występu itp. to składający się na niego szereg elementów, które następują po sobie w określonej kolejności.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Program</hi> szedł bez tresury lwów.</quote>
       <quote>Kolejne numery <hi rend="bold">programu</hi> przedzielano muzyką do tańca dla publiczności.</quote>
       <quote>Orkiestra kameralna wystąpi z nowym <hi rend="bold">programem</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> teatralny to broszura z informacjami o danym przedstawieniu, jego treści, aktorach grających w nim itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W antrakcie kupiłem <hi rend="bold">program</hi> ze streszczeniem libretta.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> nauczania to zakres wiedzy z jednego lub wszystkich przedmiotów wykładanych w szkole, na wyższej uczelni itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W dyskusjach nad nowym <hi rend="bold">programem</hi> nauczania ścierały się dwie koncepcje pedagogiczne.</quote>
       <quote><hi rend="bold">program</hi> kursu</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="program.2">
     <def>zestaw audycji, audycja</def>
     <sense n="7">
      <def>Pierwszy, drugi itp. <hi rend="bold">program</hi> radia lub telewizji to zestaw audycji nadawanych przez określoną rozgłośnię radiową lub telewizję na stałej częstotliwości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Usłyszymy go jutro o 19:30 w <hi rend="bold">programie</hi> I PR.</quote>
       <quote>Na pierwszym <hi rend="bold">programie</hi> leciał serial, a na drugim kryminał.</quote>
       <quote>Lubię oglądać <hi rend="bold">program</hi> lokalny.</quote>
       <quote>Ile <hi rend="bold">programów</hi> odbiera ten telewizor.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> radiowy lub telewizyjny to audycja nadawana w radiu lub telewizji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Za mało jest w telewizji <hi rend="bold">programów</hi> rozrywkowych.</quote>
       <quote><hi rend="bold">program</hi> publicystyczny</quote>
       <quote>ciekawy <hi rend="bold">program</hi> o ludziach sztuki</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="program.3">
     <def>ciąg poleceń napisanych w formie zrozumiałej dla urządzenia, które je wykonuje</def>
     <sense n="9">
      <def><hi rend="bold">Program</hi> to ciąg poleceń napisanych w formie zrozumiałej dla urządzenia, które je wykonuje, zwykle dla komputera. ; Także cykl operacji wykonywanych przez takie urządzenie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Prosty <hi rend="bold">program</hi> komputerowy może mieć kilka linijek.</quote>
       <quote>W trakcie wczytywania danych zawiesił się <hi rend="bold">program</hi>.</quote>
       <quote>Zmywarki, w zależności od typu, mogą mieć od dwóch do ośmiu <hi rend="bold">programów</hi> zmywających.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wazny">
    <form>
     <orth>ważny</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wazny.1">
     <def>istotny, zarozumiały, mający duże możliwości</def>
     <sense n="1">
      <def>Coś, co jest <hi rend="bold">ważne</hi>, ma duże znaczenie lub duży wpływ na coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wątroba pełni bardzo <hi rend="bold">ważną</hi> rolę w odtruwaniu organizmu.</quote>
       <quote>Mam teraz <hi rend="bold">ważniejsze</hi> sprawy na głowie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Najważniejsze</hi>, że nikomu nic się nie stało.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Ważne</hi> jest, by nauczyciel rozumiał się z klasą.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Ważne</hi>, kim są, a nie, kim byli.</quote>
       <quote>Znalazłem ciekawą pracę i, co <hi rend="bold">ważniejsze</hi>, poznałem wielu ciekawych ludzi.</quote>
       <quote>Jego nauka nic nie straciła na #ważności$.</quote>
       <quote>Młodzi z zapałem perorowali o konformizmie, o #ważności$ problemów moralnych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Ktoś, kto jest <hi rend="bold">ważny</hi>, ma duże możliwości i wpływy, zwykle dzięki wysokiemu stanowisku lub swemu bogactwu. ; czuje się lepszy lub mądrzejszy od innych ze względu na swoje stanowisko, funkcję, umiejętności itp. Słowo używane z dezaprobatą. ; Także o wyglądzie lub zachowaniu takiej osoby.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Uprzedziła nas, że przyprowadzi kogoś <hi rend="bold">ważnego</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">ważna</hi> osobistość.</quote>
       <quote>Nikt nie podważał już #ważności$ jego osoby.</quote>
       <quote>Była to młoda i przyjemna dziewczyna, chociaż nieco <hi rend="bold">ważna</hi> z racji swego pielęgniarskiego czepka.</quote>
       <quote>Zrobił się wtedy strasznie <hi rend="bold">ważny</hi> i przestał się nam kłaniać.</quote>
       <quote>Ze strasznie <hi rend="bold">ważną</hi> miną oznajmiła nam, że znów nie podpisali rachunków.</quote>
       <quote>Poczuł wtedy swoją <hi rend="bold">ważność</hi>, wszystkim fundował, miał gest.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wazny.2">
     <def>mający moc prawną, nadający się do użytku</def>
     <sense n="3">
      <def>Decyzja, dokument, umowa itp. są <hi rend="bold">ważne</hi>, jeśli mają moc prawną, np. aktualnie obowiązują.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeśli spowiadający się nie ma chrztu, rozgrzeszenie nie jest <hi rend="bold">ważne</hi>.</quote>
       <quote>Wszystkie zobowiązania pracodawcy będą nadal <hi rend="bold">ważne</hi>.</quote>
       <quote>Wybrany zostaje kandydat, który otrzymał więcej niż połowę <hi rend="bold">ważnie</hi> oddanych głosów.</quote>
       <quote>#Ważność$ wizy wjazdowej kończy się następnego dnia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakieś produkty, np. leki, są <hi rend="bold">ważne</hi>, to nadają się do użytku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>leki <hi rend="bold">ważne</hi> do końca roku</quote>
       <quote>data #ważności$ jogurtu</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="grac">
    <form>
     <orth>grać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="grac.1">
     <def>brać udział w grze, rywalizować</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">gramy</hi> w jakąś grę, to bierzemy w niej udział. Jeśli <hi rend="bold">gramy</hi> mecz, partię szachów itp., to uczestniczymy w nich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dzisiaj nie mogę, o szóstej <hi rend="bold">gram</hi> w tenisa.</quote>
       <quote>Dziadek <hi rend="bold">gra</hi> w toto-lotka.</quote>
       <quote>Przez dziesięć minut <hi rend="bold">graliśmy</hi> bez stopera.</quote>
       <quote>Najpierw <hi rend="bold">grałem</hi> w ataku.</quote>
       <quote>W Białymstoku Mazowszanka miała <hi rend="bold">grać</hi> cztery spotkania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jedna osoba lub drużyna <hi rend="bold">gra</hi> z drugą, to rywalizuje z nią w czasie gry. Mówimy też, że dwie osoby lub drużyny <hi rend="bold">grają</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Górnik Zabrze <hi rend="bold">grał</hi> dziś ze Stalą Mielec.</quote>
       <quote>W 1972 r. Fischer i Spasski <hi rend="bold">grali</hi> o mistrzostwo świata.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Graliśmy</hi> w brydża: ja i Zosia przeciw chłopakom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">gra</hi> na giełdzie, to kupuje i sprzedaje papiery wartościowe notowanych na niej firm, aby osiągnąć zysk na różnicy ich kursów</def>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">gra</hi> jakąś grę sportową w określony sposób, jeśli gra w nią w taki sposób. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Próbowaliśmy <hi rend="bold">grać</hi> hokej siłowy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Grają</hi> bardzo dobrą koszykówkę, naprawdę na wysokim poziomie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Mówimy, że ludzie <hi rend="bold">grają</hi> o coś, jeśli rywalizują ze sobą lub ponoszą jakieś ryzyko, aby to osiągnąć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Należała do osób, które <hi rend="bold">grają</hi> ostro, ale fair.</quote>
       <quote>Zrozum, on <hi rend="bold">gra</hi> o wielką widownię.</quote>
       <quote>Niedopuszczalne jest, żeby rozwodzący się rodzice <hi rend="bold">grali</hi> dzieckiem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Mówimy, że ktoś lub coś <hi rend="bold">gra</hi> na czyjejś wyobraźni, czyichś uczuciach, nastrojach itp., jeśli oddziałuje na nie i pobudza je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przed wyborami <hi rend="bold">gra</hi> się umiejętnie na uczuciach narodowych.</quote>
       <quote>Takie filmy <hi rend="bold">grają</hi> na wyobraźni tłumów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="grac.2">
     <def>udawać,zachowywać się w pewien sposób; wystawiać na scenie</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli aktor <hi rend="bold">gra</hi> jakąś rolę w spektaklu lub w filmie, to odtwarza ją w nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Fernandel <hi rend="bold">gra</hi> tam niezapomnianą postać proboszcza.</quote>
       <quote>role żeńskie, <hi rend="bold">grane</hi> oczywiście przez chłopców</quote>
       <quote>Marzyłam, żeby zostać aktorką dramatyczną i <hi rend="bold">grać</hi> w teatrze.</quote>
       <quote>Lubi pani <hi rend="bold">grać</hi> u Zanussiego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli teatr <hi rend="bold">gra</hi> jakąś sztukę, to ją wystawia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Graliśmy</hi> wtedy „Sen nocy letniej”.</quote>
       <quote>Ilekroć <hi rend="bold">gramy</hi> Szekspira, widownia jest pełna.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że jakiś film <hi rend="bold">grają</hi> w kinie, jeśli jest on tam wyświetlany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kupił gazetę, żeby sprawdzić, co <hi rend="bold">grają</hi> w kinach.</quote>
       <quote>W „Kulturze” <hi rend="bold">grano</hi> akurat jakiś western.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">gra</hi>, jeśli nie zachowuje się naturalnie, lecz udaje coś lub kogoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przestań <hi rend="bold">grać</hi> przede mną rolę dobrej mamy.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">graj</hi> wariata. Gdzie zarobiłeś tę forsę?</quote>
       <quote>Oboje <hi rend="bold">graliśmy</hi> przed sobą komedię.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="grac.3">
     <def>działać, objawić się, dziać się</def>
     <sense n="16">
      <def><hi rend="bold">grać rolę</hi>. Jeśli jakieś czynniki <hi rend="bold">grają</hi> mniejszą lub większą <hi rend="bold">rolę</hi>, to są mniej lub bardziej istotne. ; Jeśli ktoś lub coś <hi rend="bold">gra</hi> gdzieś <hi rend="bold">rolę</hi> jakiejś osoby lub rzeczy, to ma taką funkcję jak ona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W takich sprawach największą rolę <hi rend="bold">grają</hi> pieniądze.</quote>
       <quote>Motywy estetyczne <hi rend="bold">grały</hi> tu rolę najzupełniej drugorzędną.</quote>
       <quote>Rok, pięć lat, to nie <hi rend="bold">gra</hi> roli wobec całego życia.</quote>
       <quote>Przez szereg lat <hi rend="bold">grał</hi> rolę klasowego ofermy.</quote>
       <quote>Popisy te <hi rend="bold">grały</hi> rolę wyzwania.</quote>
       <quote>obszerny komentarz odautorski, <hi rend="bold">grający</hi> też rolę posłowia</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">gra</hi> na korzyść albo na niekorzyść jakiejś osoby lub rzeczy, jeśli jest dla niej korzystne albo niekorzystne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czas <hi rend="bold">gra</hi> teraz na naszą korzyść.</quote>
       <quote>Pozostałości z czasów imperium <hi rend="bold">grają</hi> obecnie na niekorzyść waluty brytyjskiej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Mówimy, że emocje, duma, ambicja itp. <hi rend="bold">grają</hi> w kimś, jeśli są silne i wpływają na jego działanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czekałem na nią przed domem. Krew we mnie <hi rend="bold">grała</hi>.</quote>
       <quote>Silnie <hi rend="bold">grała</hi> w nim ambicja.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Mówimy, że na czyjejś twarzy, w czyichś oczach lub w czyimś głosie <hi rend="bold">grają</hi> jakieś uczucia albo że twarz, oczy lub głos tej osoby <hi rend="bold">grają</hi> jakimiś uczuciami, jeśli widać je na jej twarzy, w jej oczach lub słychać je w jej głosie. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest wzruszony, jakieś ciepłe tony <hi rend="bold">grają</hi> w jego głosie.</quote>
       <quote>Jej twarz <hi rend="bold">grała</hi> tysiącem uczuć.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">wszystko gra</hi>, jeśli jesteśmy ogólnie zadowoleni z sytuacji. Mówimy, że <hi rend="bold">coś nie gra</hi>, jeśli coś w danej sytuacji nam się nie podoba. Wyrażenia potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Owszem, praca ciężka, ale interesująca, ogólnie: wszystko <hi rend="bold">gra</hi>.</quote>
       <quote>Musimy porozmawiać szczerze. Przecież widzę, że coś nie <hi rend="bold">gra</hi>.</quote>
       <quote>Dopiero kiedy przedsiębiorstwo zaczęło przynosić straty, wojewoda zorientował się, że coś tu nie <hi rend="bold">gra</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="24">
      <def>Jeśli ktoś wie, <hi rend="bold">co jest grane</hi>, to wie, co się dzieje lub o co chodzi. Wyrażenie potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pora wyjaśnić, co jest <hi rend="bold">grane</hi>.</quote>
       <quote>Co jest <hi rend="bold">grane</hi>, mała.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="grac.4">
     <def>wytwarzać dźwięk</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">gra</hi> na jakimś instrumencie, to wydobywa z niego dźwięk. Jeśli ktoś <hi rend="bold">gra</hi> jakiś utwór, np. na gitarze, to wykonuje go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W wojsku <hi rend="bold">grałem</hi> na werblu.</quote>
       <quote>Na górze ktoś <hi rend="bold">grał</hi> nokturn cis-moll.</quote>
       <quote>Często #gracie$ Bacha.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">gramy</hi> jakiś utwór muzyczny, to odtwarzamy go z taśmy lub płyty. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>„Autobiografię” <hi rend="bold">grałam</hi> tak długo, aż zdarłam taśmę magnetofonową.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli muzyka <hi rend="bold">gra</hi>, to rozbrzmiewają jej dźwięki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zaczyna się film. Widzimy piękny pejzaż, w tle cicho <hi rend="bold">gra</hi> muzyka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli coś, np. radio lub jakiś instrument, <hi rend="bold">gra</hi>, to wytwarza dźwięki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedyś radio <hi rend="bold"><hi rend="bold">grało</hi></hi> na okrągło, teraz wypada, żeby w domu grał telewizor.</quote>
       <quote>W salonie <hi rend="bold">grała</hi> stara pozytywka.</quote>
       <quote>Konstruował <hi rend="bold">grające</hi> zegary.</quote>
       <quote>Świerszcze przestały <hi rend="bold">grać</hi>, wokół wszystko ucichło.</quote>
       <quote>ton wiatru <hi rend="bold">grającego</hi> w telegraficznych drutach</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Mówimy, że komuś w płucach lub w piersiach <hi rend="bold">gra</hi>, jeśli osoba ta ma świszczący oddech.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gnała ile sił, a teraz dyszała głośno, aż jej w płucach <hi rend="bold">grało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="akcja">
    <form>
     <orth>akcja</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="akcja.1">
     <def>działanie zmierzające do osiągnięcia jakiegoś celu</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Akcja</hi> to zorganizowane działanie zmierzające do osiągnięcia jakiegoś celu. ; działanie bojowe. ; atak w rozgrywkach sportowych. ; ciąg zdarzeń następujących po sobie, przedstawionych w utworze literackim lub filmowym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przeprowadzono <hi rend="bold">akcję</hi> przesiedlania mieszkańców z terenów dotkniętych powodzią.</quote>
       <quote>Młodzież przystąpiła do <hi rend="bold">akcji</hi> protestacyjnej, wymierzonej w budowę elektrowni.</quote>
       <quote><hi rend="bold">akcja</hi> ratownicza w kopalni</quote>
       <quote>Trwa <hi rend="bold">akcja</hi> żniwna.</quote>
       <quote>Brał udział w niebezpiecznych <hi rend="bold">akcjach</hi> przeciwko Niemcom.</quote>
       <quote><hi rend="bold">akcja</hi> wojsk ONZ</quote>
       <quote><hi rend="bold">akcja</hi> dywersyjna</quote>
       <quote>Do <hi rend="bold">akcji</hi> wkroczyły czołgi.</quote>
       <quote>Obie drużyny rozegrały bardzo dobre spotkanie, obfitujące w <hi rend="bold">akcje</hi> podbramkowe.</quote>
       <quote>indywidualna <hi rend="bold">akcja</hi> Marokańczyka, zakończona bramką.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Akcja</hi> noweli rozgrywa się w ciągu jednej nocy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="akcja.2">
     <def>dokument</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Akcje</hi> przedsiębiorstwa to dokumenty stwierdzające udział ich właścicieli w jego kapitale i prawo uczestniczenia w jego dochodach. Kupowanie akcji jest formą inwestycji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszystkie oszczędności ulokowała w <hi rend="bold">akcjach</hi> znanego browaru.</quote>
       <quote>Oprócz sprzedaży starych <hi rend="bold">akcji</hi> bank emituje także nowe.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Akcje</hi> kopalni zwyżkują.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy, że czyjeś <hi rend="bold">akcje</hi> idą w górę, jeśli osoba ta staje się bardziej ceniona lub wpływowa. Mówimy, że czyjeś <hi rend="bold">akcje</hi> spadają, jeśli popularność lub pozycja tej osoby słabnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po ostatnim filmie znów idą w górę <hi rend="bold">akcje</hi> aktora.</quote>
       <quote>Ostrzeżony przez przyjaciół, że jego polityczne <hi rend="bold">akcje</hi> spadają, Danton powrócił do Paryża.</quote>
       <quote>Usiłuje nawet być sprytny, wie, że jego <hi rend="bold">akcje</hi> w rodzinie nie stoją wysoko.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zasada">
    <form>
     <orth>zasada</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zasada.1">
     <def>reguła, wzorzec</def>
     <sense n="1">
      <def>Określona <hi rend="bold">zasada</hi> to wskazanie, którym ludzie kierują się w jakiejś sytuacji lub sferze życia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W teatrze antycznympanowała <hi rend="bold">zasada</hi> jedności czasu, miejsca i akcji.</quote>
       <quote>Miałam też <hi rend="bold">zasadę</hi>, że nikogo ze sobą nie przyprowadzałam.</quote>
       <quote>Stara <hi rend="bold">zasada</hi>, żeby nie używać kremu nawilżającego zimą, jest już nieaktualna.</quote>
       <quote>akceptacja głoszonej przezeń <hi rend="bold">zasady</hi> o nienaruszalności granicy ryskiej</quote>
       <quote>Ciągle obowiązuje hipokratesowa <hi rend="bold">zasada</hi>: „Przede wszystkim nie szkodzić”.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Zasada</hi> działania lub konstrukcji czegoś to sposób, w jaki to działa lub jest skonstruowane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zasada</hi> działania turbiny jest prosta.</quote>
       <quote>Symetria nie jest <hi rend="bold">zasadą</hi> organizacji świata.</quote>
       <quote>elementy połączone na <hi rend="bold">zasadzie</hi> kontrastu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Zasady</hi> jakiegoś postępowania to pewne jego elementy ustalone przez kogoś albo przyjęte na mocy prawa lub zwyczaju, określające, jak postępować wolno, a jak nie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W futbolu amerykańskim obowiązują całkiem inne <hi rend="bold">zasady</hi> gry.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zasady</hi> przyznawania zasiłku ustala zakład pracy.</quote>
       <quote>Nieprzestrzeganie <hi rend="bold">zasad</hi> ortograficznych jest nagminne.</quote>
       <quote>Tak jak każda praca, także sprzątanie rządzi się pewnymi <hi rend="bold">zasadami</hi>.</quote>
       <quote>Naszym czytelnikom proponujemy prenumeratę na dotychczasowych <hi rend="bold">zasadach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Czyjeś <hi rend="bold">zasady</hi> to wzorzec postępowania akceptowany przez tę osobę i przez ludzi z jej środowiska.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Są zawsze wierni swoim <hi rend="bold">zasadom</hi>.</quote>
       <quote>niemiecka rodzina z <hi rend="bold">zasadami</hi></quote>
       <quote>Wpajano nam <hi rend="bold">zasady</hi>: pracowitość, obowiązkowość, sumienność.</quote>
       <quote>On nie ma żadnych <hi rend="bold">zasad</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakieś działanie, fakt lub proces jest <hi rend="bold">zasadą</hi>, to ma miejsce prawie zawsze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zasadą</hi> jest, że codziennie o piątej piję herbatę.</quote>
       <quote>Druga jego powieść przeczy <hi rend="bold">zasadzie</hi>, że następny po udanym debiucie utwór bywa zwykle słaby.</quote>
       <quote>odstępstwo od <hi rend="bold">zasady</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Zasada</hi> to formuła, zwłaszcza stworzona przez naukowców, wyjaśniająca zjawiska zachodzące w otaczającym nas świecie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">zasada</hi> zachowania energii</quote>
       <quote>Działa tu <hi rend="bold">zasada</hi> naczyń połączonych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś robi coś <hi rend="bold">dla zasady</hi>, to robi to, gdyż uważa, że należy to robić, mimo iż w danej sytuacji nie ma ku temu specjalnych powodów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Złoszczę się trochę dla <hi rend="bold">zasady</hi>.</quote>
       <quote>ta nasza stała negacja, krytykowanie wszystkiego raczej dla <hi rend="bold">zasady</hi>, niż z rzeczywistego powodu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">z zasady</hi>. Jeśli robimy coś <hi rend="bold">z zasady</hi>, to robimy to dlatego, że uważamy to za słuszne. ; Wyrażenia <hi rend="bold">z zasady</hi> używamy, aby zaznaczyć, że to, o czym mówimy, jest prawdziwe w większości przypadków, ale nie we wszystkich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W kieszeniach spodni z <hi rend="bold">zasady</hi> nie trzymało się niczego, nawet rąk.</quote>
       <quote>Z <hi rend="bold">zasady</hi> nie lubię wywnętrzania się na tematy osobiste.</quote>
       <quote>Przepowiednie wróżek z <hi rend="bold">zasady</hi> się nie sprawdzały.</quote>
       <quote>W gotyku, interpretowanym z <hi rend="bold">zasady</hi> symbolicznie, widziano architektoniczny wyraz „ducha epoki”.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def><hi rend="bold">w zasadzie</hi>. Jeśli coś jest <hi rend="bold">w zasadzie</hi> prawdziwe, to jest prawdziwe w większości przypadków, choć zdarzają się wyjątki. ; Wyrażenia <hi rend="bold">w zasadzie</hi> używamy, aby podkreślić, że jakiś stan rzeczy ma miejsce, mimo że można by sądzić inaczej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">zasadzie</hi> władze alianckie nie pozwalały nam na opuszczanie obozu bez przepustki.</quote>
       <quote>W pierwszych tygodniach nauki dzieci w <hi rend="bold">zasadzie</hi> piszą ołówkiem.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">zasadzie</hi> jest fizykiem, chociaż studiował matematykę.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">zasadzie</hi> masz rację, ale nie jestem do końca przekonany.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zasada.2">
     <def>substancja o właściwościach przeciwnych do kwasów</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Zasady</hi> to substancje o właściwościach przeciwnych do kwasów, w reakcjach z nimi tworzące sole. Termin chemiczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">zasada</hi> sodowa</quote>
       <quote>odczyn <hi rend="bold">zasadowy</hi> roztworu</quote>
       <quote>gleba lekko <hi rend="bold">zasadowa</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="dzialanie">
    <form>
     <orth>działanie</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="dzialanie.1">
     <def>operacja przeprowadzana na liczbach</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Działanie</hi> to operacja przeprowadzana na liczbach, np. dodawanie lub mnożenie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wykonuje w pamięci skomplikowane <hi rend="bold">działania</hi> arytmetyczne.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="dzialanie.2">
     <def>czynność</def>
     <sense n="3">
      <def>Czyjeś <hi rend="bold">działania</hi> to wszystko, co ta osoba robi w jakimś celu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Podejmuję chaotyczne <hi rend="bold">działania</hi>, które nie mogą przynieść żadnych rezultatów.</quote>
       <quote>Na krótko przerwano <hi rend="bold">działania</hi> zbrojne.</quote>
       <quote>dywersyjne <hi rend="bold">działania</hi> partyzantów na tyłach wroga</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Działanie</hi> to rzeczownik od „działać”.</def>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="uwazac">
    <form>
     <orth>uważać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="uwazac.1">
     <def>być ostrożnym, pilnować, mieć skupioną uwagę</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">uważamy</hi> na jakąś osobę, rzecz lub sytuację, to jesteśmy ostrożni wobec niej, gdyż sądzimy, że może nam czymś grozić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trzeba <hi rend="bold">uważać</hi>, bo nasyp jest bardzo stromy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uważaj</hi> na niego, to szpicel.</quote>
       <quote>Musisz bardziej <hi rend="bold">uważać</hi> na błędy ortograficzne.</quote>
       <quote>Tylko <hi rend="bold">uważaj</hi>, żebyś się nie skaleczyła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">uważamy</hi> na jakąś osobę lub rzecz, to staramy się, aby nie stało się jej nic złego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przed wyjazdem poprosili znajomą, by <hi rend="bold">uważała</hi> na ich mieszkanie.</quote>
       <quote>Przy pożegnaniu mówili mi, abym na siebie <hi rend="bold">uważała</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">uważamy</hi>, to mamy uwagę skupioną na tym, co się dzieje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na lekcjach nie <hi rend="bold">uważa</hi>, a potem nie wie, o czym była mowa.</quote>
       <quote>Gdybyś <hi rend="bold">uważał</hi>, to byś nie wjechał w taką dziurę.</quote>
       <quote>Lepiej <hi rend="bold">uważać</hi>, co się mówi przy ludziach.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uważaj</hi>, schody.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Słowa <hi rend="bold">uważać</hi> używamy jako pogróżki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ty, mały, <hi rend="bold">uważaj</hi>. Bo ci stary z tyłka zrobi befsztyk tatarski.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uważaj</hi> — ostrzegła. — Już wiesz, że znam dżudo.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="uwazac.2">
     <def>sądzić, uznawać za słuszne; myśleć, że coś jest prawdą</def>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">uważamy</hi>, że coś jest prawdą, to myślimy, że jest.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Blisko połowa ankietowanych <hi rend="bold">uważa</hi>, że poziom życia w ciągu ubiegłego roku podniósł się.</quote>
       <quote>Przyjęło się <hi rend="bold">uważać</hi>, że dla ewangelików Wielki Piątek jest największym świętem.</quote>
       <quote>Jest to, jak się <hi rend="bold">uważa</hi>, autoportret artysty.</quote>
       <quote>Kiedyś <hi rend="bold">uważałem</hi> inaczej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">uważamy</hi> jakąś osobę lub rzecz za inną lub za mającą jakieś cechy, to tak ją oceniamy i traktujemy. ; Gdy jedno z dopełnień zawiera przymiotnik, to jego liczba i rodzaj muszą być zgodne z drugim dopełnieniem, wyrażonym rzeczownikiem lub zaimkiem rzeczownym. ; Użycie zwrotne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Uważałem</hi> ich za przyjaciół, ale zawiodłem się.</quote>
       <quote>Dziewięć na dziesięć kobiet <hi rend="bold">uważa</hi> posiadanie dziecka za konieczny warunek szczęścia.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Uważam</hi> to za swój obowiązek.</quote>
       <quote>Matka <hi rend="bold">uważała</hi> go za zdolnego i bardzo żałowała, że przestał brać lekcje muzyki.</quote>
       <quote>Chcę zacząć od spraw, które <hi rend="bold">uważam</hi> za najważniejsze.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">uważam</hi> się za pisarza, już raczej za publicystę.</quote>
       <quote>Zawsze <hi rend="bold">uważała</hi> się za lepszą od innych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Wyrażeń <hi rend="bold">jak uważasz</hi>, <hi rend="bold">jak pan uważa</hi> itp. używamy, gdy godzimy się, aby ktoś robił to, co uważa za słuszne, mimo że naszym zdaniem powinien robić coś innego. ; Używane jako wykrzyknik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rób, jak <hi rend="bold">uważasz</hi>, ale więcej się mnie nie pytaj o zdanie.</quote>
       <quote>Nie chce mi się spać. — Jak pan <hi rend="bold">uważa</hi>. Mnie się zdaje, że przed taką drogą lepiej się przespać.</quote>
       <quote>Pijany nie jestem, noc jest piękna, to lepiej pójdę. — No, jak <hi rend="bold">uważasz</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="mina">
    <form>
     <orth>mina</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="mina.1">
     <def>wyraz twarzy</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli mamy jakąś <hi rend="bold">minę</hi>, to mamy taki wyraz twarzy, odzwierciedlający nasze chwilowe emocje, myśli itp. lub odwrotnie — mający je ukryć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Musiał chyba zrobić bardzo głupią <hi rend="bold">minę</hi>, bo dyrektor uważał za stosowne pocieszyć go.</quote>
       <quote>Przybieram urażoną <hi rend="bold">minę</hi> i wzruszam ramionami.</quote>
       <quote>Z <hi rend="bold">miną</hi> pierwszej naiwniaczki nie jest pani do twarzy.</quote>
       <quote>Nadrabiał <hi rend="bold">miną</hi>, ale nie czuł się zbyt pewnie.</quote>
       <quote>Zawsze miała taką niewinną <hi rend="bold">minkę</hi>, jakby niczego się nie domyślała.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli komuś <hi rend="bold">zrzedła mina</hi>, to jego pewność siebie i dobry humor zniknęły pod wpływem rozczarowania, złych wiadomości itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chłopcom <hi rend="bold">miny</hi> zrzedły, wszyscy przecież żyli nadzieją jakiegoś zbrojnego zrywu.</quote>
       <quote>Władkowi rzednie <hi rend="bold">mina</hi>, całe podniecenie opada.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">robi dobrą minę do złej gry</hi>, to udaje zadowolenie w okolicznościach, które tego nie uzasadniają.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Poziom audycji był mierny, ale postanowiłem robić dobrą <hi rend="bold">minę</hi> do złej gry.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="mina.2">
     <def>materiał wybuchowy</def>
     <sense n="1">
      <def>materiał wybuchowy z urządzeniem zapalającym umieszczony w dość dużym pojemniku, tak aby był niewidoczny, np. pod ziemią lub pod wodą. Mina wybucha, gdy dotknie jej okręt, czołg, człowiek itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">mina</hi> przeciwpancerna</quote>
       <quote>Statek wpadł na <hi rend="bold">minę</hi> w pobliżu portu.</quote>
       <quote>Tylko on wie, ile <hi rend="bold">min</hi> postawiono na tym terenie.</quote>
       <quote>Żeby się tam dostać, musieli przejść przez pole #minowe$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>pocisk artyleryjski o cienkiej łusce wyrzucany przez miotacze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>miotacz <hi rend="bold">min</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="okres">
    <form>
     <orth>okres</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="okres.1">
     <def>odcinek czasu; czas trwania czegoś</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Okres</hi> to czas trwania czegoś. <hi rend="bold">Okres czasu</hi> to pewien odcinek czasu. Wyrażenie czasem oceniane jako niepoprawne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Omówiono problemy wychowawcze typowe dla <hi rend="bold">okresu</hi> dojrzewania.</quote>
       <quote>Teraz nic nie załatwisz, bo zaczął się <hi rend="bold">okres</hi> urlopowy.</quote>
       <quote>Zatrzymali go na <hi rend="bold">okres</hi> 24 godzin.</quote>
       <quote>Przewidziany zwyczajowo <hi rend="bold">okres</hi> żałoby minął.</quote>
       <quote>Powtarzało się to cyklicznie w tych samych <hi rend="bold">okresach</hi> czasu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Okres</hi> w historii państwa, literatury, sztuki itp., a także w dziejach Ziemi, to wyodrębniony etap w ich rozwoju.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">okres</hi> wojen napoleońskich</quote>
       <quote>Książka przedstawia teatry polskie <hi rend="bold">okresu</hi> międzywojennego.</quote>
       <quote><hi rend="bold">okres</hi> romantyzmu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Okres</hi>, podczas którego zachodzi jakiś proces cykliczny, to czas, po upływie którego proces ten rozpoczyna się od nowa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Okres</hi> obrotu Wenus liczony względem Ziemi wynosi 146 dni.</quote>
       <quote><hi rend="bold">okres</hi> drgań</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Okres</hi> to zakończenie jednej z części, na jakie dzieli się rok szkolny. ; Także każda z tych części.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Co masz na <hi rend="bold">okres</hi> z matematyki.</quote>
       <quote>Po drugim <hi rend="bold">okresie</hi> wydawało się, że nie zda.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="okres.2">
     <def>menstruacja</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Okres</hi> to inaczej miesiączka.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy pani miała ostatnio <hi rend="bold">okres</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="rynek">
    <form>
     <orth>rynek</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="rynek.1">
     <def>plac, targowisko</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Rynek</hi> to prostokątny plac w centrum dawniej budowanych miast, otoczony kamienicami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Autobus zajechał na <hi rend="bold">rynek</hi>.</quote>
       <quote>Weszłam na wieżę ratusza w <hi rend="bold">rynku</hi>.</quote>
       <quote>zabytkowy <hi rend="bold">Rynek</hi> Starego Miasta.</quote>
       <quote>Estradę ustawiono obok #rynkowej$ studni.</quote>
       <quote>urocze miasto z malowniczym #ryneczkiem$ okolonym podcieniami</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Rynek</hi> to inaczej targowisko.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kupowała na <hi rend="bold">rynku</hi> świeże owoce i warzywa.</quote>
       <quote>plac #rynkowy$</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="rynek.2">
     <def>kupno i sprzedaż</def>
     <sense n="3">
      <def>Słowa <hi rend="bold">rynek</hi> używamy, mając na myśli ogół transakcji kupna i sprzedaży, które wpływają na wysokość cen towarów, wielkość ich produkcji i wielkość sprzedaży. ; dział gospodarki wytwarzający jakieś towary i handel zajmujący się ich sprzedażą. ; ogół ludzi kupujących jakieś towary lub korzystających z jakichś usług. ; kraj lub region o określonym zapotrzebowaniu na pewne towary, usługi, inwestycje itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z analiz <hi rend="bold">rynku</hi> wynika, że wzrasta nasza wymiana handlowa z Rosją.</quote>
       <quote>Cen już nie ustala urzędnik, dyktuje je <hi rend="bold">rynek</hi>.</quote>
       <quote>W handlu kwiatami od dawna istniał wolny <hi rend="bold">rynek</hi>.</quote>
       <quote>gospodarka #rynkowa$</quote>
       <quote>Wzrosła cena #rynkowa$ węgla.</quote>
       <quote>Ich działania zmierzają w kierunku zwiększenia wartości #rynkowej$ przedsiębiorstw.</quote>
       <quote>Nastąpiło umocnienie światowego <hi rend="bold">rynku</hi> węgla.</quote>
       <quote><hi rend="bold">rynek</hi> rolny</quote>
       <quote>W przeciągu roku załamały się wszystkie <hi rend="bold">rynki</hi>, zarówno spożywcze jak i przemysłowe.</quote>
       <quote>Gazety te zawsze cieszyły się dużym popytem na <hi rend="bold">rynku</hi> czytelniczym.</quote>
       <quote>Istnieje olbrzymi <hi rend="bold">rynek</hi> na materiały budowlane.</quote>
       <quote>Połowa <hi rend="bold">rynku</hi> należy teraz do nas.</quote>
       <quote>Połowa produkcji trafiła na <hi rend="bold">rynek</hi> wschodni.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakieś towary są <hi rend="bold">na rynku</hi>, wchodzą <hi rend="bold">na rynek</hi> itp., to można je kupić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na <hi rend="bold">rynku</hi> znajdują się różne modele samochodów.</quote>
       <quote>Producent chce wprowadzić polskie wersje programów na nasz <hi rend="bold">rynek</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś firma jest <hi rend="bold">na rynku</hi>, utrzymuje się <hi rend="bold">na rynku</hi> itp., to ma zamówienia u klientów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na <hi rend="bold">rynku</hi> konkurują teraz dwie duże firmy, inni producenci się nie liczą.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Czarny rynek</hi> to system nielegalnej sprzedaży jakichś towarów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Byli potentatem na czarnym <hi rend="bold">rynku</hi> broni.</quote>
       <quote>W kraju dotkniętym wojną domową mafia opanowała czarny <hi rend="bold">rynek</hi> żywnościowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Rynek pracy</hi> to obszar rozpatrywany z punktu widzenia miejsc pracy, jakie oferuje ludziom. ; Także ogół spraw, które dotyczą zatrudnienia na danym obszarze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miasta pozostają nadal atrakcyjnymi #rynkami$ pracy.</quote>
       <quote>potrzeba tworzenia nowych <hi rend="bold">rynków</hi> pracy</quote>
       <quote>niekorzystne warunki na <hi rend="bold">rynku</hi> pracy (bezrobocie, niskie zarobki, brak perspektyw zawodowych)</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">Rynek producenta</hi> i <hi rend="bold">rynek konsumenta</hi> to, odpowiednio, ogół producentów jakichś towarów i ogół ich nabywców. Jeśli rynek w jakimś kraju jest <hi rend="bold">rynkiem konsumenta</hi>, to nabywcy mogą wybierać między różnymi towarami tego samego rodzaju pochodzącymi od różnych wytwórców, a ich ceny są stosunkowo niskie ze względu na istniejącą konkurencję. W przeciwnym razie mówimy, że rynek jest <hi rend="bold">rynkiem producenta</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na <hi rend="bold">rynku</hi> producenta pojawili się nowi konkurenci, proponujący niskie ceny.</quote>
       <quote>Rynek książki w Polsce Ludowej był, tak jak i rynek innych towarów, <hi rend="bold">rynkiem</hi> producenta, a nie nabywcy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="podstawa">
    <form>
     <orth>podstawa</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="podstawa.1">
     <def>fundament, dolna część</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Podstawa</hi> czegoś to rzecz, na której to stoi lub jest umocowane, np. fundament budowli lub cokół pomnika. ; dolna część tego lub miejsce, w którym to się zaczyna lub wspiera.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ciężki dźwig osadzono na solidnej <hi rend="bold">podstawie</hi> betonowej, bo grzązł w lekkim gruncie.</quote>
       <quote>Pogoda była idealna, wysoka <hi rend="bold">podstawa</hi> chmur, doskonałe warunki do lotu.</quote>
       <quote>głęboko ukryta <hi rend="bold">podstawa</hi> górskiego masywu</quote>
       <quote>Spadł z rusztowania i doznał złamania <hi rend="bold">podstawy</hi> czaszki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="podstawa.2">
     <def>zasadniczy element, początek</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Podstawa</hi> jakiegoś systemu, jakichś poglądów, działań itp. to główne ich założenia lub zasadnicze elementy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stworzył naukowe <hi rend="bold">podstawy</hi> nowego kierunku.</quote>
       <quote>Sprawnie funkcjonujący system bankowy to <hi rend="bold">podstawa</hi> gospodarki wolnorynkowej.</quote>
       <quote>Rolnictwo jest <hi rend="bold">podstawą</hi> ich utrzymania.</quote>
       <quote>Nadzieja ta opiera się na wątłych <hi rend="bold">podstawach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli coś stanowi <hi rend="bold">podstawę</hi> do jakichś działań, to mogą one od tego wyjść i dalej się rozwijać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Język esperanto stwarza doskonałe <hi rend="bold">podstawy</hi> do nauki innych języków obcych.</quote>
       <quote>dane stanowiące <hi rend="bold">podstawę</hi> do szacunkowych obliczeń</quote>
       <quote><hi rend="bold">Podstawą</hi> oskarżenia było pomówienie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli mamy <hi rend="bold">podstawy</hi> do jakiegoś działania lub myślenia, to mamy powody lub prawo do niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miałem <hi rend="bold">podstawy</hi> do obaw.</quote>
       <quote>To mi nie daje <hi rend="bold">podstaw</hi>, aby zwolnić ją z pracy.</quote>
       <quote>Bywają małżonkowie chorobliwie zazdrośni, niezależnie od tego, czy współmałżonek stwarza ku temu <hi rend="bold">podstawy</hi>, czy nie.</quote>
       <quote>O mnie mówią to samo, i nie bez <hi rend="bold">podstaw</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli robimy coś <hi rend="bold">na podstawie</hi> jakichś informacji, dowodów, decyzji itp., to robiąc to, opieramy się na nich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Został uwięziony i skazany na <hi rend="bold">podstawie</hi> fałszywego oskarżenia.</quote>
       <quote>Specjaliści określają pochodzenie pereł na <hi rend="bold">podstawie</hi> połysku i barwy.</quote>
       <quote>Scenariusz powstał na <hi rend="bold">podstawie</hi> powieści.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli robimy coś <hi rend="bold">od podstaw</hi>, to robimy to od samego początku lub od początku to zmieniając.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kościół ten wznoszony był od <hi rend="bold">podstaw</hi> przez słynnego włoskiego architekta.</quote>
       <quote>Sami od <hi rend="bold">podstaw</hi> tworzyliśmy biblioteki na tym zaniedbanym terenie.</quote>
       <quote>Rosja to zaraźliwy przykład kraju, który podjął przebudowę od <hi rend="bold">podstaw</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Mówimy, że coś leży <hi rend="bold">u podstaw</hi> lub legło <hi rend="bold">u podstaw</hi> czegoś, np. jakiegoś działania albo systemu, jeśli jest lub stało się początkiem tego i umożliwiło temu dalszy rozwój. Wyrażenie książkowe. W tym samym znaczeniu mówimy, że coś <hi rend="bold">stoi u podstaw</hi> czegoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Twierdzi, że liberalizm legł u <hi rend="bold">podstaw</hi> współczesnego społeczeństwa konsumpcyjnego.</quote>
       <quote>założenia stojące u <hi rend="bold">podstaw</hi> tego rozumowania</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">Podstawa</hi> jakichś obliczeń to liczba lub suma, od jakiej wychodzimy w tych obliczeniach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dochód pomniejszony o należne odliczenia stanowi <hi rend="bold">podstawę</hi> opodatkowania.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wydawac">
    <form>
     <orth>wydawać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wydawac.1">
     <def>odnosić wrażenie</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wydaje się</hi> nam, że coś jest prawdą, to odnosimy wrażenie, że jest, choć nie jesteśmy pewni i możemy się mylić. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W nocy <hi rend="bold">wydawało</hi> mi się, że ktoś płacze, ale to tylko wiatr wył.</quote>
       <quote>Nowy program telewizyjny, jak mi się <hi rend="bold">wydaje</hi>, nie spodobał się publiczności.</quote>
       <quote>Wyszła chyba na obiad. Tak mi się <hi rend="bold">wydaje</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wydaje</hi> się niedorzecznością, żeby premier prowadził inną politykę zagraniczną niż jego minister.</quote>
       <quote>Co taka smutna jesteś? — <hi rend="bold">Wydaje</hi> ci się.</quote>
       <quote>Kradzież publicznych pieniędzy <hi rend="bold">wydaje</hi> mu się najobrzydliwszym przestępstwem.</quote>
       <quote>Czekał cierpliwie, bo matka <hi rend="bold">wydawała</hi> się już kończyć swoją przydługą mowę.</quote>
       <quote>Chłopak <hi rend="bold">wydaje</hi> się nie rozumieć swojej sytuacji.</quote>
       <quote>Ceremoniał dworski <hi rend="bold">wydawał</hi> się jej śmieszny.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Słowo <hi rend="bold">wydawałoby się</hi> odnosimy do fragmentu naszej wypowiedzi, aby zaznaczyć, że nie odpowiada on prawdzie, choć wszystko wskazuje na to, że powinien jej odpowiadać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dochodziło do kłótni w sprawach, <hi rend="bold">wydawałoby</hi> się, najbardziej oczywistych.</quote>
       <quote>Napisał rzecz, której — <hi rend="bold">wydawałoby</hi> się — nie można przetłumaczyć na język teatru.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wydawac.2">
     <def>zapłacić pieniędzmi</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wydaliśmy</hi> na coś pieniądze, to zapłaciliśmy nimi za to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wzięła premię i <hi rend="bold">wydała</hi> ją w ciągu trzech dni na prezenty pod choinkę.</quote>
       <quote>Wszystko <hi rend="bold">wydawali</hi> na bieżące potrzeby, nic nie mogli odłożyć.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wydawac.3">
     <def>pojawić się</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakiś tekst został <hi rend="bold">wydany</hi> drukiem, to został wydrukowany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przed wojną <hi rend="bold">wydała</hi> swój debiutancki tomik wierszy.</quote>
       <quote>Książkę <hi rend="bold">wydano</hi> w luksusowej szacie graficznej.</quote>
       <quote>wydawcy, którzy <hi rend="bold">wydają</hi> beletrystykę</quote>
       <quote>Postanowiliśmy <hi rend="bold">wydawać</hi> własną gazetkę.</quote>
       <quote>Miłosz nie był w Polsce <hi rend="bold">wydawany</hi> do 1980 roku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> komuś jakieś polecenie, to kazał mu coś zrobić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiadomo, kto <hi rend="bold">wydał</hi> rozkaz strzelania.</quote>
       <quote>Ja panu takiego polecenia nie <hi rend="bold">wydawałem</hi>.</quote>
       <quote>Prokuratura <hi rend="bold">wydała</hi> postanowienie o zamknięciu dochodzenia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli osoba lub instytucja mająca władzę <hi rend="bold">wydała</hi> jakiś akt prawny, to ogłosiła go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W 1936 roku Prezydent Rzeczpospolitej <hi rend="bold">wydał</hi> dekret o stworzeniu funduszu obrony narodowej.</quote>
       <quote>rozporządzenie <hi rend="bold">wydane</hi> przez Radę Ministrów</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> opinię, werdykt, wyrok itp., to sformułował je i przedstawił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na wniosek pracownika pracodawca zobowiązany jest <hi rend="bold">wydać</hi> mu opinię.</quote>
       <quote>Sąd <hi rend="bold">wydał</hi> wyrok skazujący.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli jakaś osoba, zwierzę lub rzecz <hi rend="bold">wydały</hi> jakiś dźwięk lub zapach, to wytworzyły go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy pojawiła się na estradzie w srebrnej sukni, widownia <hi rend="bold">wydała</hi> okrzyk zachwytu.</quote>
       <quote>Pisklęta <hi rend="bold">wydawały</hi> ciche piski.</quote>
       <quote>Ryby zaczęły się wnet smażyć, <hi rend="bold">wydając</hi> miłą i obiecującą woń.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ziemia, roślina lub ziarno <hi rend="bold">wydały</hi> plon, to uzyskaliśmy go dzięki nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Żyzna ziemia <hi rend="bold">wydawała</hi> obfite plony.</quote>
       <quote>Jabłonka jeszcze młoda, w tym roku nie <hi rend="bold">wyda</hi> owocu.</quote>
       <quote>przypowieść o ziarnie, które musi obumrzeć, żeby <hi rend="bold">wydać</hi> plon</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy, że jakaś społeczność, naród, rodzina itp. <hi rend="bold">wydały</hi> z siebie kogoś, jeśli urodził się on lub wychował w tej społeczności. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Naród żydowski <hi rend="bold">wydał</hi> wielu wybitnych uczonych.</quote>
       <quote>Liceum krzemienieckie <hi rend="bold">wydało</hi> tak wybitnych wychowanków, jak Malczewski i Słowacki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="wydawac.4">
     <def>dać, przekazać</def>
     <sense n="4">
      <def>Kiedy sprzedawca <hi rend="bold">wydaje</hi> resztę kupującemu, który płaci za towar lub usługę kwotą wyższą od ich ceny, to daje mu pieniądze stanowiące różnicę między tą kwotą a ceną.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przepraszam, chyba zapomniała mi pani <hi rend="bold">wydać</hi> resztę.</quote>
       <quote>Ekspedientka <hi rend="bold">wydała</hi> mu pięć złotych reszty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydaje</hi> ludziom coś, co jest dla nich przeznaczone, to daje im to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obiady <hi rend="bold">wydaje</hi> się od 13.00 do 15.00.</quote>
       <quote>Każdemu rekrutowi <hi rend="bold">wydano</hi> z magazynu mundur.</quote>
       <quote>Prosił, aby <hi rend="bold">wydano</hi> mu zaświadczenie na piśmie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> obiad, kolację lub przyjęcie, to urządził je i zaprosił gości. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Premier <hi rend="bold">wydał</hi> obiad na cześć dostojnego gościa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli kobieta <hi rend="bold">wydała się</hi> za jakiegoś mężczyznę, to wzięła z nim ślub. Słowo potoczne. Jeśli kobieta <hi rend="bold">wydała się za mąż</hi>, to poślubiła mężczyznę. Wyrażenie potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wydałaby$ się za niego, gdyby ojciec pozwolił.</quote>
       <quote>Nie chciałaś się za mnie <hi rend="bold">wydać</hi>, bo byłem dla ciebie za stary.</quote>
       <quote>Chciałaby się <hi rend="bold">wydać</hi> za mąż, najlepiej za młodego i bogatego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> jakąś osobę lub rzecz na śmierć, na pastwę losu itp., jeśli sprawił, że znalazła się ona w sytuacji zagrożenia śmiercią lub zniszczeniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wysyłając go samego w góry w zimie, <hi rend="bold">wydawał</hi> go na pewną śmierć.</quote>
       <quote>łódź <hi rend="bold">wydana</hi> na pastwę fal</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="wydawac.5">
     <def>wyjść na jaw, ujawnić</def>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli coś, co działo się w tajemnicy, <hi rend="bold">wydało się</hi>, to wszyscy się o tym dowiedzieli.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Magazynierzy podkradali drewno ponad dwa lata. Ale w końcu to się <hi rend="bold">wydało</hi>.</quote>
       <quote>Prędzej czy później i tak się <hi rend="bold">wyda</hi>, że skłamała.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał się</hi> z czymś, to niechcący się do tego przyznał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wydał$ się ze swymi zamiarami.</quote>
       <quote>Żeby tylko nie <hi rend="bold">wydał</hi> się jakimś nieopatrznym słowem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> jakąś osobę, to ujawnił dotyczące jej informacje, które były tajemnicą, komuś, kto może ją ukarać lub skrzywdzić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Siedząc w więzieniu, najbardziej cierpiał nad tym, że <hi rend="bold">wydał</hi> go najbliższy przyjaciel.</quote>
       <quote>Ktoś ze wsi <hi rend="bold">wydał</hi> uciekiniera policji.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">wydasz</hi> mnie, prawda? — spytała drżącym głosem. — Nie powiesz nikomu, co widziałeś.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zaklad">
    <form>
     <orth>zakład</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zaklad.1">
     <def>przedsiębiorstwo, miejsce pracy, instytucja</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Zakład</hi> produkcyjny, usługowy itp. to przedsiębiorstwo lub dział przedsiębiorstwa, który coś produkuje lub świadczy jakieś usługi. ; W liczbie mnogiej używane też w nazwach przedsiębiorstw. <hi rend="bold">Zakład pracy</hi> to oficjalne określenie miejsca pracy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">zakład</hi> przemysłowy</quote>
       <quote><hi rend="bold">zakład</hi> szewski</quote>
       <quote>Znalazł w końcu pracę w <hi rend="bold">zakładach</hi> przemysłu tytoniowego.</quote>
       <quote>Miejskie <hi rend="bold">Zakłady</hi> Komunikacyjne.</quote>
       <quote>Zaliczał kolejno wszystkie szczeble <hi rend="bold">zakładowej</hi> kariery.</quote>
       <quote>lekarz <hi rend="bold">zakładowy</hi></quote>
       <quote><hi rend="bold">zakładowy</hi> ośrodek wypoczynkowy.</quote>
       <quote>Pojawiły się różne małe <hi rend="bold">zakładziki</hi> w piwnicach i suszarniach.</quote>
       <quote>Przez wiele lat pracowałam w jednym <hi rend="bold">zakładzie</hi> pracy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Zakład</hi> specjalny, wychowawczy, zamknięty itp. to instytucja o charakterze wychowawczym lub leczniczym, ograniczająca wolność znajdujących się w niej osób. <hi rend="bold">Zakład karny</hi> to oficjalna nazwa więzienia. <hi rend="bold">zakład poprawczy</hi>: zob. poprawczy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzina oddała go na leczenie do <hi rend="bold">zakładu</hi> zamkniętego.</quote>
       <quote>Resztę życia spędził w <hi rend="bold">zakładzie</hi> dla psychicznie chorych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Słowo <hi rend="bold">zakład</hi> występuje w nazwach jednostek organizacyjnych niższego stopnia, wchodzących w skład wyższych uczelni.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kierował <hi rend="bold">Zakładem</hi> Literatury Współczesnej na uniwersytecie w Amsterdamie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Zakład</hi> naukowy to dawna nazwa szkoły lub uczelni.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>uniwersytety i wyższe <hi rend="bold">zakłady</hi> naukowe</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zaklad.2">
     <def>umowa</def>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Zakład</hi> o coś, np. o jakąś sumę, to umowa, którą zawieramy, gdy zakładamy się z jakąś osobą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeśli przegrasz <hi rend="bold">zakład</hi>, będziesz musiał stawiać nam wszystkim.</quote>
       <quote>Emocjom sportowym towarzyszą grube <hi rend="bold">zakłady</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zakład</hi>?! Dobra, a o co? — O milion.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">trzymamy zakład</hi>, <hi rend="bold">stawiamy zakład</hi> lub <hi rend="bold">idziemy o zakład</hi> z kimś o coś, to jesteśmy gotowi założyć się o to z tą osobą lub faktycznie się z nią zakładamy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>A ja trzymam <hi rend="bold">zakład</hi> o kolację dla całej paczki, że nie masz racji.</quote>
       <quote>Zabawa przeszła w zawody, stawiano <hi rend="bold">zakłady</hi> o butelkę wina czy whisky, o karton papierosów.</quote>
       <quote>Idę o <hi rend="bold">zakład</hi>, że stchórzysz.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Zakłady</hi>, np. piłkarskie, to stawianie pewnej sumy pieniędzy na przewidywany wynik, np. meczu piłkarskiego. ; Także kupon, który trzeba wypełnić, by wziąć udział w tej grze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Najwyższa wygrana padła w ostatnich <hi rend="bold">zakładach</hi> na ligę angielską.</quote>
       <quote>Robiła <hi rend="bold">zakłady</hi> na wyścigach konnych.</quote>
       <quote><hi rend="bold">zakłady</hi> totalizatora sportowego</quote>
       <quote>Pośpiesznie wysłał <hi rend="bold">zakłady</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="czlonek">
    <form>
     <orth>członek</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="czlonek.1">
     <def>ktoś, kto należy do danej organizacji</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Członek</hi> jakiejś organizacji lub grupy to ktoś, kto do niej należy. ; Także państwo, instytucja itp. należące do jakiejś organizacji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ilu <hi rend="bold">członków</hi> liczy wasze stowarzyszenie?</quote>
       <quote>Słodycze dostawali tylko najmłodsi <hi rend="bold">członkowie</hi> rodziny.</quote>
       <quote>Takie zasady obowiązują wszystkich <hi rend="bold">członków</hi> społeczeństwa.</quote>
       <quote>Czy Rosja nigdy nie będzie <hi rend="bold">członkiem</hi> NATO?</quote>
       <quote>Uroczyście wręczono legitymacje naszym #członkiniom$.</quote>
       <quote><hi rend="bold">członkini</hi> Ligi Kobiet</quote>
       <quote>Znów podwyższono składki #członkowskie$.</quote>
       <quote>legitymacja <hi rend="bold">członkowska</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="czlonek.2">
     <def>część ciała</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Członki</hi> to części naszego ciała, najczęściej ręce i nogi. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wreszcie rozprostował zdrętwiałe <hi rend="bold">członki</hi>.</quote>
       <quote>Czuliśmy we wszystkich <hi rend="bold">członkach</hi> błogie znużenie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="czlonek.3">
     <def>narząd płciowy</def>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Członek</hi> to męski narząd płciowy. Słowo raczej potoczne.</def>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="ziemia">
    <form>
     <orth>ziemia</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="ziemia.1">
     <def>obszar, kraj</def>
     <sense n="2">
      <def>Czyjaś <hi rend="bold">ziemia</hi> to obszar będący własnością tej osoby, wykorzystywany zwykle pod uprawę. ; kraj, w którym mieszka ta osoba. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przejęli <hi rend="bold">ziemię</hi> po ojcu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">ziemia</hi> chłopska</quote>
       <quote>Wolałby pracować u siebie, na własnej <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Szaunisi podpisali układ pokojowy, oddając białym znaczną część swych <hi rend="bold">ziem</hi>.</quote>
       <quote>Zbyt wiele mnie łączy z przeszłością tej <hi rend="bold">ziemi</hi>, bym stąd wyemigrował.</quote>
       <quote><hi rend="bold">ziemia</hi> ojczysta</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jakaś <hi rend="bold">ziemia</hi>, np. polska lub gdańska, to obszar, zwykle zamieszkały, stanowiący całość geograficzną lub etnograficzną, dawniej też historyczną. ; Używane w nazwach geograficznych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po latach oderwania i germanizacji stare piastowskie <hi rend="bold">ziemie</hi> powróciły do Macierzy.</quote>
       <quote>Na <hi rend="bold">ziemi</hi> włoskiej powstał nasz hymn narodowy.</quote>
       <quote>Krzyżacy zajęli <hi rend="bold">ziemię</hi> dobrzyńską.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Ziemia</hi> Królowej Zofii</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Ziemią obiecaną</hi> nazywamy miejsce, w którym bardzo byśmy chcieli być, gdyż wydaje nam się, że będziemy tam bardzo szczęśliwi i bogaci. (Według Biblii Ziemia Obiecana to ziemia, którą Bóg obiecał Abrahamowi i jego potomkom).</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ameryka była <hi rend="bold">ziemią</hi> obiecaną dla tysięcy polskich nędzarzy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def><hi rend="bold">Ziemia Święta</hi> to Palestyna traktowana jako miejsce narodzin i życia Chrystusa, a także cel krucjat i pielgrzymek chrześcijańskich. ; Także o Mekce jako miejscu urodzenia Mahometa.</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="ziemia.2">
     <def>powierzchnia po której się poruszamy; warstwa piasku, gliny</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Ziemia</hi> to powierzchnia, po której poruszają się ludzie i zwierzęta. ; Także podłoga. ; warstwa gliny, piasku, skały itp. znajdująca się pod tą powierzchnią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Koła samolotu dotknęły <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Rzucali worki na <hi rend="bold">ziemię</hi>, w błoto.</quote>
       <quote>W nocy <hi rend="bold">ziemia</hi> zatrzęsła się znowu.</quote>
       <quote>Trzech górników kontynuuje pod <hi rend="bold">ziemią</hi> strajk głodowy.</quote>
       <quote>Nie miał piżamy, tylko koszulę do <hi rend="bold">ziemi</hi>, w której wyglądał jak zjawa.</quote>
       <quote>Krzeseł nie było, więc usiedliśmy na <hi rend="bold">ziemi</hi> przy piecu.</quote>
       <quote>Kopali tunele w <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Wielkie bryły <hi rend="bold">ziemi</hi> zagradzały drogę.</quote>
       <quote>Paprocie najlepiej rosną w próchniczej <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Grudzień przyniósł mrozy, które skuły <hi rend="bold">ziemię</hi> na kamień.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowo <hi rend="bold">ziemia</hi> jest używane w następujących wyrażeniach. Mówimy o kimś lekceważąco, że <hi rend="bold">jeszcze nie odrósł od ziemi</hi>, jeśli jest jeszcze bardzo młody. ; Mówimy, że coś lub ktoś <hi rend="bold">chyli się do ziemi</hi> lub <hi rend="bold">ku ziemi</hi>, jeśli w widoczny sposób się starzeje. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">wydobył spod ziemi</hi> rzecz trudno dostępną, a potocznie, że ją <hi rend="bold">wytrzasnął spod ziemi</hi>, jeśli zdobył ją szybko i sprawnie. ; Jeśli ktoś wyrósł, zjawił się itp. <hi rend="bold">jak spod ziemi</hi>, to pojawił się gdzieś nagle i niespodziewanie. ; Mówimy, że jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">zapadła się pod ziemię</hi>, jeśli nagle znikła i nie można jej odnaleźć. ; Jeśli ktoś chce <hi rend="bold">zapaść się pod ziemię (ze wstydu)</hi>, to jest mu bardzo wstyd z jakiegoś powodu i najchętniej gdzieś by się ukrył. ; Mówimy, że coś znikło <hi rend="bold">z powierzchni ziemi</hi>, aby podkreślić, że całkiem przestało istnieć. Mówimy, że jakieś gwałtowne zjawiska lub wydarzenia starły, zmiotły itp. coś <hi rend="bold">z powierzchni ziemi</hi>, jeśli zniszczyły to całkowicie. ; Jeśli ludzie <hi rend="bold">zrównali</hi> coś <hi rend="bold">z ziemią</hi>, to doszczętnie to zniszczyli lub zburzyli. ; Jeśli życzymy komuś, aby go <hi rend="bold">(święta) ziemia</hi> nie <hi rend="bold">nosiła</hi>, to życzymy mu źle, gdyż czujemy do niego gniew. ; Jeśli mówimy o kimś, że jest np. największym łotrem, jakiego <hi rend="bold">ziemia nosiła</hi>, to podkreślamy jego wyjątkowe cechy, częściej negatywne niż pozytywne. Ktoś lub coś <hi rend="bold">nie z tej ziemi</hi> to osoba lub rzecz niezwykła lub dziwaczna. Wyrażenie potoczne. ; Jeśli ktoś jest <hi rend="bold">brudny</hi> lub <hi rend="bold">czarny jak święta ziemia</hi>, to jest bardzo brudny. Wyrażenia potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeszcze od <hi rend="bold">ziemi</hi> nie odrósł, a jaki przemądrzały!</quote>
       <quote>Malutka i blada, coraz bardziej chyliła się ku <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Potrafił wytrzasnąć spod <hi rend="bold">ziemi</hi> brakujące części zamienne.</quote>
       <quote>Jak spod <hi rend="bold">ziemi</hi> wyrosła wokoło przybyszów chmara dzieci.</quote>
       <quote>Rozprawę musiano odroczyć, bo główny świadek oskarżenia zapadł się pod <hi rend="bold">ziemię</hi>.</quote>
       <quote>Miał ochotę zapaść się pod <hi rend="bold">ziemię</hi>, gdy posądzono go o kradzież.</quote>
       <quote>Niektóre gatunki znikły z powierzchni <hi rend="bold">ziemi</hi> już przed wiekami.</quote>
       <quote>Huragan zmiótł z powierzchni <hi rend="bold">ziemi</hi> kilka wiosek.</quote>
       <quote>Było miasto, byli ludzie i nagle wszystko zostało starte z powierzchni <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Szpital został zrównany z <hi rend="bold">ziemią</hi> podczas ostatniego powietrznego nalotu.</quote>
       <quote>Miasto było wielokrotnie równane z <hi rend="bold">ziemią</hi> przez Arabów, Turków i Persów.</quote>
       <quote>Bo taką gangrenę tylko z dymem puścić, rozpalonym żelazem wypalić, żeby go święta <hi rend="bold">ziemia</hi> nie nosiła.</quote>
       <quote>Że też tego łotra Chappelle jeszcze <hi rend="bold">ziemia</hi> nosi.</quote>
       <quote>Był najdobrotliwszym i najsprawiedliwszym z kalifów, jakich kiedykolwiek nosiła <hi rend="bold">ziemia</hi> arabska.</quote>
       <quote>Ma siłę nie z tej <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Mówię ci, facet nie z tej <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Plecie androny nie z tej <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>A ręce to miał czarne jak święta <hi rend="bold">ziemia</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Słowa <hi rend="bold">ziemia</hi> używamy w wyrażeniach, w których ma ono związek z czymś realnym, trwałym i bezpiecznym. Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">(twardo) chodzi</hi>, <hi rend="bold">stąpa</hi> itp. <hi rend="bold">po ziemi</hi> lub że <hi rend="bold">trzyma się ziemi</hi>, jeśli jest realistą i umie właściwie ocenić sytuację. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">spadł</hi>, <hi rend="bold">wrócił</hi> itp. <hi rend="bold">(z obłoków) na ziemię</hi> albo został <hi rend="bold">ściągnięty (z obłoków) na ziemię</hi>, jeśli przestał marzyć lub mieć złudzenia i zaczął realnie oceniać sytuację. ; Mówimy, że komuś <hi rend="bold">ziemia usuwa się spod nóg</hi> lub <hi rend="bold">spod stóp</hi>, jeśli sytuacja tej osoby staje się niepewna lub zagrożona. ; Mówimy, że komuś <hi rend="bold">ziemia pali się pod nogami</hi> lub <hi rend="bold">pod stopami</hi>, jeśli sytuacja tej osoby staje się niebezpieczna.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszyscy wiedzą, że chodzę po <hi rend="bold">ziemi</hi>, nie jestem konfliktowa i mam poczucie humoru.</quote>
       <quote>Zejdźmy jednak z obłoków na <hi rend="bold">ziemię</hi>.</quote>
       <quote>Mnie nie trzeba na <hi rend="bold">ziemię</hi> ściągać, ja stoję na niej mocno.</quote>
       <quote>Mąż umarł i poczuła, że <hi rend="bold">ziemia</hi> usuwa się jej spod nóg.</quote>
       <quote>Po czystkach w prokuraturze <hi rend="bold">ziemia</hi> zaczęła mu się usuwać spod stóp.</quote>
       <quote>Uciekinierom z wojska <hi rend="bold">ziemia</hi> pali się pod nogami.</quote>
       <quote>Walczył w Białostockiem, a jak tam mu się zaczęła <hi rend="bold">ziemia</hi> palić pod stopami, to przeniósł się znowu w nasze strony.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Słowa <hi rend="bold">ziemia</hi> używamy też w wyrażeniach mających związek z czyjąś śmiercią. Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">spoczął w ziemi</hi>, jeśli umarł i został pochowany. Wyrażenie książkowe. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">poszedł do ziemi</hi>, jeśli umarł lub zginął. Wyrażenie potoczne. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">leży w ziemi</hi>, <hi rend="bold">gryzie ziemię</hi> lub <hi rend="bold">gnije w ziemi</hi>, jeśli nie żyje i został pogrzebany. Wyrażenia potoczne. ; Mówimy <hi rend="bold">„niech</hi> mu, jej, ci itp. <hi rend="bold">ziemia lekką będzie”</hi>, gdy żegnamy zmarłego w czasie pogrzebu lub gdy mówimy o zmarłym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od lat już spoczywa w <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Pruł sto dwadzieścia, rozwalił samochód, sześć osób poszło do <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Gdyby nie zioła, to ja bym dawno już <hi rend="bold">ziemię</hi> gryzł.</quote>
       <quote>Rzucił pierwszą garść piasku: — Niech ci lekką będzie ta <hi rend="bold">ziemia</hi> ukochana! — i skinął na chłopców.</quote>
       <quote>Nie była to dobra kobieta, niech jej <hi rend="bold">ziemia</hi> lekką będzie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="ziemia.3">
     <def>planeta</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Ziemia</hi> to planeta, na której żyjemy. Słowo pisane też wielką literą, zwłaszcza w astronomii.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oceany pokrywają około 70% powierzchni <hi rend="bold">ziemi</hi>.</quote>
       <quote>Zaprojektował obserwatorium do śledzenia lotu sztucznych satelitów <hi rend="bold">Ziemi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="prosty">
    <form>
     <orth>prosty</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="prosty.1">
     <def>niepowyginany, niewykrzywiony</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Proste</hi> linie, powierzchnie oraz rzeczy, które można do nich porównać, np. drogi, pręty lub ściany, to takie, które nie są powyginane i nie wykrzywiają się ani nie skręcają w żadną stronę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Droga staje się idealnie <hi rend="bold">prosta</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">proste</hi> nogi</quote>
       <quote><hi rend="bold">prosta</hi>, strzelista topola</quote>
       <quote>Szliśmy cały czas <hi rend="bold">prosto</hi>.</quote>
       <quote>Ławki trzeba było ustawić <hi rend="bold">prosto</hi>.</quote>
       <quote>Zawsze trzymał się <hi rend="bold">prosto</hi> jak żołnierz.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Proste</hi> włosy to włosy nie układające się w loki ani fale.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Długie <hi rend="bold">proste</hi> włosy spadają jej na kark.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>W geometrii linia <hi rend="bold">prosta</hi> to linia, która nie zakrzywia się i nie łamie.; Używane jako rzeczownik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na płaszczyźnie przez dwa dane punkty przechodzi dokładnie jedna <hi rend="bold">prosta</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">prosta</hi> prostopadła</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def><hi rend="bold">Prosta</hi> to prosty odcinek drogi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zawodnicy już wychodzą na <hi rend="bold">prostą</hi>.</quote>
       <quote>Potknął się na ostatniej <hi rend="bold">prostej</hi> i pogrzebał szanse na zwycięstwo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Mówimy, że jakaś osoba, instytucja lub organizacja <hi rend="bold">wyszła na prostą</hi>, jeśli pokonała jakieś trudności lub niepowodzenia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak praca nad twoją książką? Wychodzę na <hi rend="bold">prostą</hi>.</quote>
       <quote>Przemysł włókienniczy wychodzi na <hi rend="bold">prostą</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="prosty.2">
     <def>łatwy, nieskomplikowany, zwyczajny, nie wyróżniający się</def>
     <sense n="3">
      <def>Coś, co jest <hi rend="bold">proste</hi>, ma wszystkie istotne cechy i składniki, które powinno mieć, lecz nic ponadto.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jedzenie na statku było raczej tradycyjne, <hi rend="bold">proste</hi> i spartańskie.</quote>
       <quote>Ogłoszono krótki, <hi rend="bold">prosty</hi> nekrolog.</quote>
       <quote>Szwedzi ubierają się <hi rend="bold">prosto</hi>, sportowo i bezpretensjonalnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Prosty</hi> człowiek to ktoś zwyczajny i niczym się nie wyróżniający, czasem niewykształcony i nieobyty. ; Także o wyglądzie takiej osoby.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Prosty</hi> żołnierz pragnie widzieć bezpośrednie skutki swoich działań.</quote>
       <quote>Naturalnie, że się nie znam na muzyce, ja jestem <hi rend="bold">prosta</hi> kobieta.</quote>
       <quote>Ludzie są tu cisi, mili i <hi rend="bold">prości</hi>.</quote>
       <quote>naiwnie <hi rend="bold">prosta</hi> chłopska twarz</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Proste</hi> czynności i zadania są łatwe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Większość z nich to <hi rend="bold">proste</hi> gry logiczne i banalne układanki.</quote>
       <quote>Uczyła się najpierw <hi rend="bold">najprostszego</hi> ściegu.</quote>
       <quote>Rozwiązanie jest bardzo <hi rend="bold">proste</hi>, wręcz banalne.</quote>
       <quote>Wszystko przebiegło bardzo <hi rend="bold">prosto</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Coś, co jest <hi rend="bold">proste</hi>, jest jasne i zrozumiałe. <hi rend="bold">prosty jak drut</hi>: zob. drut.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Fabuła tej powieści jest <hi rend="bold">prosta</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">prosta</hi>, bezpretensjonalna melodia</quote>
       <quote>Oparli się na <hi rend="bold">najprostszych</hi> kryteriach.</quote>
       <quote>Powód jest <hi rend="bold">prosty</hi>: nie znam się na tym.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Proste</hi> narzędzia, maszyny, metody i techniki są nieskomplikowane i łatwo ich użyć lub wykorzystać je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Młody chłopiec nakłada farby do tub <hi rend="bold">prostym</hi> urządzeniem.</quote>
       <quote>Istnieje <hi rend="bold">prosty</hi> sposób, aby się o tym przekonać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Słowem <hi rend="bold">prosty</hi> poprzedzamy składnik wypowiedzi, który chcemy podkreślić, ponieważ sądzimy, że wyraża on fakt oczywisty lub będący typowym przykładem czegoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pytam z <hi rend="bold">prostej</hi> ciekawości.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Prosta</hi> przyzwoitość nakazywała tak postąpić.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">po prostu</hi> używamy, aby powiedzieć, że coś jest prostsze, niż można by się spodziewać, np. nie kryje w sobie żadnych tajemnic i nie wymaga uzasadnienia. ; podkreślić to, co mówimy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zazwyczaj jada się raki po <hi rend="bold">prostu</hi> rękami.</quote>
       <quote>Trudno ocenić, czy strajki mają charakter polityczny, czy po <hi rend="bold">prostu</hi> płacowy.</quote>
       <quote>A ty dlaczego pytasz? — Tak sobie pytam, po <hi rend="bold">prostu</hi>.</quote>
       <quote>Nigdy nie był zbyt rozmowny, teraz zaś stał się po <hi rend="bold">prostu</hi> milczący.</quote>
       <quote>Jest to po <hi rend="bold">prostu</hi> pranie mózgów.</quote>
       <quote>Innego rozwiązania po <hi rend="bold">prostu</hi> nie ma.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pilka">
    <form>
     <orth>piłka</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pilka.1">
     <def>piłka do gry</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Piłka</hi> to kulisty przedmiot różnej wielkości, wykonany z gumy, skóry lub plastiku, najczęściej wypełniony powietrzem, służący do zabaw i gier sportowych. <hi rend="bold">Piłka lekarska</hi> to ciężka piłka skórzana, wypchana włosiem, używana do ćwiczeń gimnastycznych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dzieci bawiły się kolorową <hi rend="bold">piłką</hi>.</quote>
       <quote>Graliśmy w <hi rend="bold">piłkę</hi>.</quote>
       <quote>Kopnął <hi rend="bold">piłkę</hi> prosto do bramki.</quote>
       <quote>Pobaw się teraz #piłeczką$.</quote>
       <quote><hi rend="bold">piłeczka</hi> pingpongowa</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Słowo <hi rend="bold">piłka</hi> występuje w nazwach wielu gier sportowych rozgrywanych piłką. <hi rend="bold">Piłka nożna</hi> to gra sportowa rozgrywana między dwiema drużynami, których zawodnicy kopią piłkę na boisku i starają się ją wbić do bramki przeciwnika. ; Także piłka używana do tej gry. ; <hi rend="bold">Piłka ręczna</hi> to gra sportowa rozgrywana między dwiema drużynami, których zawodnicy podają sobie piłkę i starają się ją wrzucić do bramki przeciwnika. ; Także piłka używana do tej gry, nieco mniejsza od piłki nożnej. ; <hi rend="bold">Piłka wodna</hi> to gra sportowa rozgrywana w basenie między dwiema drużynami, których zawodnicy podają do siebie piłkę i usiłują wrzucić ją do bramki przeciwnika, umieszczonej na poziomie wody. ; Także piłka używana do tej gry. ; <hi rend="bold">Piłka koszykowa</hi> to inaczej koszykówka. ; Także dość duża, gumowa piłka używana do gry w koszykówkę. ; <hi rend="bold">Piłka siatkowa</hi> to inaczej siatkówka. ; Także piłka do gry w siatkówkę, lżejsza od piłki nożnej</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>mistrzostwa świata w <hi rend="bold">piłce</hi> nożnej</quote>
       <quote>Dostałem od ojca <hi rend="bold">piłkę</hi> nożną.</quote>
       <quote>Trenował w klubie najpierw siatkówkę, potem <hi rend="bold">piłkę</hi> koszykową.</quote>
       <quote>Dom dziecka dostał od klubu kilkanaście <hi rend="bold">piłek</hi> nożnych, siatkowych i koszykowych.</quote>
       <quote>Chodziło o wybudowanie boisk do <hi rend="bold"><hi rend="bold">piłki</hi></hi> ręcznej, koszykówki i piłki siatkowej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jakaś <hi rend="bold">piłka</hi>, np. dobra, długa lub wysoka, to uderzenie lub podanie piłki w taki sposób, np. dobre, długie lub wysokie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Bardzo zręcznie odbierał jego krótkie <hi rend="bold">piłki</hi>.</quote>
       <quote>wysoka <hi rend="bold">piłka</hi></quote>
       <quote>trudna <hi rend="bold">piłka</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pilka.2">
     <def>piła</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Piłka</hi> to mała, ręczna piła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">piłka</hi> do metalu</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="bliski">
    <form>
     <orth>bliski</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="bliski.1">
     <def>niedaleki; coś co nastąpi w krótkim czasie</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Bliskie</hi> miejsce znajduje się w niewielkiej odległości od miejsca, w którym jesteśmy lub o którym mówimy. ; Także o takiej odległości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">bliskim</hi> sąsiedztwie moich dziadków zamieszkali potem rodzice.</quote>
       <quote>Lepiej wybrać <hi rend="bold">bliższą</hi> od domu szkołę.</quote>
       <quote>Lucjan pobiegł do <hi rend="bold">najbliższego</hi> postoju taksówek.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">najbliższej</hi> okolicy nie ma żadnych fabryk.</quote>
       <quote>Nie spodziewaliśmy się, że kres podróży może być tak <hi rend="bold">bliski</hi>.</quote>
       <quote>Zdaniem policji zamachowiec strzelał do swej ofiary z <hi rend="bold">bliskiej</hi> odległości.</quote>
       <quote>Nie liczyli się wcale z <hi rend="bold">bliskością</hi> sąsiadów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Coś, co jest <hi rend="bold">bliskie</hi>, nastąpi w krótkim czasie od chwili, w której lub o której mówimy. ; zdarzyło się w czasie niezbyt odległym od chwili, w której lub o której mówimy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kres jego życia był już <hi rend="bold">bliski</hi>.</quote>
       <quote>Jakie zmiany mogą nastąpić w <hi rend="bold">najbliższej</hi> przyszłości?</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">najbliższym</hi> czasie nie planuję żadnych wyjazdów.</quote>
       <quote>Szykowali się na <hi rend="bold">najbliższy</hi> piłkarski mecz.</quote>
       <quote>W ciągu trzech dni, w <hi rend="bold">bliskich</hi> od siebie odstępach strącił dziewięć niemieckich maszyn.</quote>
       <quote>Cieszyła nas <hi rend="bold">bliskość</hi> przeprowadzki.</quote>
       <quote>Jego opowieść dotyczyła już wydarzeń <hi rend="bold">bliższych</hi> naszym czasom.</quote>
       <quote>Tak było wczoraj, przedwczoraj, miesiąc temu, może nawet rok, jednak w dość <hi rend="bold">bliskiej</hi> przeszłości.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz jest <hi rend="bold">bliska</hi> jakiegoś stanu, to niewiele potrzeba, aby się w nim znalazła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Była już <hi rend="bold">bliska</hi> płaczu, ale opanowała się.</quote>
       <quote>„Legia” prowadziła dwa zero i była już bardzo <hi rend="bold">bliska</hi> zwycięstwa.</quote>
       <quote>Gospodarka kraju jest <hi rend="bold">bliska</hi> załamania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Bliskie</hi> plany, zadania lub cele to takie, które będą realizowane wkrótce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszystko wskazywało na <hi rend="bold">bliski</hi> zamiar wielkiej inwazji na Anglię.</quote>
       <quote><hi rend="bold">najbliższe</hi> zadania rządu</quote>
       <quote>Wybieram metodę drobnych kroczków i stawiam sobie <hi rend="bold">bliskie</hi> cele.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli mamy z kimś <hi rend="bold">bliskie</hi> kontakty, to często się z nim kontaktujemy i zwykle darzymy go sympatią lub zaufaniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Utrzymywaliśmy ze sobą bardzo <hi rend="bold">bliskie</hi>, prawie przyjacielskie stosunki.</quote>
       <quote>Nie nawiązuję <hi rend="bold">bliższych</hi> więzi z sąsiadami.</quote>
       <quote><hi rend="bold">bliska</hi> znajomość</quote>
       <quote><hi rend="bold">bliska</hi> współpraca.</quote>
       <quote>W związkach intymnych kobiety oczekują <hi rend="bold">bliskości</hi> i czułości.</quote>
       <quote>Poczułem jakąś <hi rend="bold">bliskość</hi> z nimi, czułą solidarność.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli między jakimiś zjawiskami zachodzi <hi rend="bold">bliski</hi> związek, to są one ściśle związane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zwróćmy uwagę na <hi rend="bold">bliski</hi> związek tych tez z późniejszą reformą teatru.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli coś jest <hi rend="bold">bliskie</hi> czemuś innemu lub <hi rend="bold">bliskie</hi> czegoś innego, to niewiele się od tego różni.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Filmowe wydarzenia były <hi rend="bold">bliskie</hi> realiom.</quote>
       <quote>wartości <hi rend="bold">bliskie</hi> zeru</quote>
       <quote>Sądzę, że ta pierwsza hipoteza jest <hi rend="bold">bliższa</hi> prawdy.</quote>
       <quote>Patrzy na mnie w sposób <hi rend="bold">bliski</hi> politowania.</quote>
       <quote>Nasze stanowiska w istocie są bardzo <hi rend="bold">bliskie</hi>.</quote>
       <quote>Była to tylko pozorna <hi rend="bold">bliskość</hi> postaw.</quote>
       <quote><hi rend="bold">bliskość</hi> naszych języków i naszych tradycji</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def><hi rend="bold">Bliższe</hi> szczegóły, dane, informacje itp. są dokładniejsze od innych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czy wiesz coś <hi rend="bold">bliższego</hi> o tej książce?</quote>
       <quote>Potrzebne są nam <hi rend="bold">bliższe</hi> informacje.</quote>
       <quote>Teraz mają czas na <hi rend="bold">bliższe</hi> poznanie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def><hi rend="bold">z bliska</hi>. Jeśli patrzymy na coś <hi rend="bold">z bliska</hi>, dotykamy czegoś <hi rend="bold">z bliska</hi> itp. to mamy z tym kontakt z niewielkiej odległości. ; Używane jako przymiotnik. ; Jeśli poznajemy coś lub kogoś <hi rend="bold">z bliska</hi>, to robimy to bezpośrednio i dokładnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z <hi rend="bold">bliska</hi> widać, że wieżyczka nie jest okrągła, lecz dziesięcioboczna.</quote>
       <quote>Pozwolili nam wymierzyć z <hi rend="bold">bliska</hi> kilka ciosów.</quote>
       <quote>Zapachniało z <hi rend="bold">bliska</hi> wodą kolońską.</quote>
       <quote>Widok z <hi rend="bold">bliska</hi> jego oczu pozbawionych wyrazu odebrał jej wszelką nadzieję.</quote>
       <quote>Teraz mógł przyjrzeć się jego dokonaniom z <hi rend="bold">bliska</hi>.</quote>
       <quote>W Grodnie nie znaliśmy się z <hi rend="bold">bliska</hi>, ale teraz stanowimy jedną rodzinę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="bliski.2">
     <def>człowiek, z którymi łączą nas więzy pokrewieństwa lub serdeczne uczucia.</def>
     <sense n="6">
      <def>Nasz <hi rend="bold">bliski</hi> znajomy, współpracownik itp. to ktoś, kogo dobrze znamy i z kim mamy częste kontakty.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ożenił się z moją <hi rend="bold">najbliższą</hi> koleżanką.</quote>
       <quote>grono <hi rend="bold">najbliższych</hi> współpracowników kanclerza</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Nasi <hi rend="bold">bliscy</hi> krewni to osoby, z którymi jesteśmy bezpośrednio spokrewnieni, np. nasi rodzice lub bracia i siostry. ; Także o takim pokrewieństwie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przyjęła pod swój dach jedyną <hi rend="bold">bliską</hi> krewną.</quote>
       <quote>Należysz do mojej <hi rend="bold">najbliższej</hi> rodziny.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Bliskie</hi> pokrewieństwo stało na przeszkodzie małżeństwu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Nasi <hi rend="bold">bliscy</hi> lub <hi rend="bold">najbliżsi</hi> to ludzie, z którymi łączą nas więzy pokrewieństwa lub serdeczne uczucia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Znów był z dala od rodziny i <hi rend="bold">bliskich</hi>.</quote>
       <quote>Święta najchętniej spędzamy z <hi rend="bold">najbliższymi</hi>.</quote>
       <quote>Wciąż troskała się o swoich <hi rend="bold">bliskich</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Osoby i rzeczy nam <hi rend="bold">bliskie</hi> to takie, z którymi jesteśmy związani uczuciowo lub intelektualnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Szanuję opinie <hi rend="bold">bliskich</hi> mi osób.</quote>
       <quote>Bohaterka od razu stała mi się <hi rend="bold">bliska</hi>.</quote>
       <quote>Utracił wszystko, co było mu <hi rend="bold">bliskie</hi> i drogie.</quote>
       <quote>Żaden krajobraz nie jest mi tak <hi rend="bold">bliski</hi> jak morze.</quote>
       <quote>To sztuka chyba <hi rend="bold">najbliższa</hi> artystom teatru.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="kultura">
    <form>
     <orth>kultura</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="kultura.1">
     <def>artystyczna i umysłowa część działalności człowieka; umiejętność zachowania się w każdej sytuacji</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Kultura</hi> to artystyczna i umysłowa część działalności człowieka oraz jej wytwory, np. literatura, filozofia, sztuka. ; Także ogół tego, co jest wytworem pracy i myśli ludzkiej, np. zwyczaje, sposoby pracy, sztuka. <hi rend="bold">Kultura masowa</hi> to typ kultury charakterystyczny dla współczesnych społeczeństw, upowszechniany przez środki masowego przekazu, obejmujący bardzo licznych i zróżnicowanych odbiorców.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Teatr Narodowy powołany jest przede wszystkim do krzewienia <hi rend="bold">kultury</hi> w społeczeństwie.</quote>
       <quote>Rosjanie pozostawali pod wpływem <hi rend="bold">kultury</hi> francuskiej.</quote>
       <quote><hi rend="bold">kultura</hi> duchowa średniowiecza</quote>
       <quote>Wartości każdej <hi rend="bold">kultury</hi> są inne.</quote>
       <quote><hi rend="bold">kultura</hi> Indian Ameryki Północnej</quote>
       <quote>wzory <hi rend="bold">kultury</hi> amerykańskiej, np. jej konsumpcjonizm</quote>
       <quote>Mity <hi rend="bold">kultury</hi> masowej wkraczają w rzeczywistość i kształtują nasze oczekiwania.</quote>
       <quote>Film stał się jednym z najważniejszych elementów <hi rend="bold">kultury</hi> masowej na całym świecie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Kultura</hi> to społeczeństwo rozpatrywane ze względu na jego dorobek materialny i duchowy, często społeczeństwo przedhistoryczne, którego dorobek znamy tylko z wykopalisk.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>przedstawiciele różnych <hi rend="bold">kultur</hi></quote>
       <quote>We wsi odkryto rozległe cmentarzysko <hi rend="bold">kultury</hi> łużyckiej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Kultura</hi> techniczna, polityczna, <hi rend="bold">kultura</hi> języka itp. to odpowiednio wysoki poziom przygotowania społeczeństwa w zakresie techniki, stosunków politycznych, władania językiem itd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Aspiracje do europejskości muszą iść w parze z wykształceniem <hi rend="bold">kultury</hi> prawnej i szacunku dla prawa.</quote>
       <quote>Uważam, że pić mogą ludzie mający jakąś <hi rend="bold">kulturę</hi> picia.</quote>
       <quote>rozwijanie <hi rend="bold">kultury</hi> fizycznej społeczeństwa</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy, że ktoś odznacza się <hi rend="bold">kulturą</hi>, jeśli umie się zachować w każdej sytuacji, jest człowiekiem dobrze wychowanym i wykształconym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest to osoba taktowna, subtelna, o wielkiej <hi rend="bold">kulturze</hi> osobistej.</quote>
       <quote>Porusza najbardziej kontrowersyjne tematy i robi to z wielką <hi rend="bold">kulturą</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="kultura.2">
     <def>kultury bakterii lub tkanek</def>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Kultury</hi> bakterii lub tkanek to sztucznie hodowane w laboratorium bakterie lub tkanki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Policja odkryła tam całe laboratorium z <hi rend="bold">kulturami</hi> wyjątkowo niebezpiecznych bakterii.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stanowisko">
    <form>
     <orth>stanowisko</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stanowisko.1">
     <def>pogląd na pewną sprawę</def>
     <sense n="5">
      <def>Nasze <hi rend="bold">stanowisko</hi> w jakiejś sprawie to nasz pogląd na tę sprawę, który skłania nas do podejmowania określonych decyzji i działań.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sędzia przychylił się do <hi rend="bold">stanowiska</hi> obrońcy, uniewinniając oskarżonego.</quote>
       <quote>Nie podzielam pańskiego <hi rend="bold">stanowiska</hi>.</quote>
       <quote>Poprosił obecnych o zajęcie jakiegoś <hi rend="bold">stanowiska</hi> wobec ujawnionych faktów.</quote>
       <quote>Niepoprawny racjonalista, skłonny był rozpatrywać wszystko ze <hi rend="bold">stanowiska</hi> nauki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stoimy</hi> lub <hi rend="bold">stanęliśmy na</hi> jakimś <hi rend="bold">stanowisku</hi>, to mamy taki pogląd w danej sprawie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zawsze stałem na <hi rend="bold">stanowisku</hi>, że dla Polski najważniejsze są dobre stosunki z sąsiadami.</quote>
       <quote>Komisja stanęła na <hi rend="bold">stanowisku</hi> niedyskryminowania kapitału zagranicznego.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stanowisko.2">
     <def>miejsce w hierarchii, miejsce wykonywania jakichś czynności, miejsce wyznaczone</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Stanowisko</hi>, jakie ktoś zajmuje lub na jakim pracuje, to jego miejsce w hierarchii zawodowej lub służbowej i związane z nim określone obowiązki i korzyści.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kilku generałów zajmuje wysokie <hi rend="bold">stanowiska</hi> w rządzie.</quote>
       <quote>Odpowiedzialność na takim <hi rend="bold">stanowisku</hi> jest ogromna.</quote>
       <quote>Trwała debata nad obsadzeniem <hi rend="bold">stanowiska</hi> premiera.</quote>
       <quote>Zostałem przeniesiony na inne <hi rend="bold">stanowisko</hi> służbowe.</quote>
       <quote>Wszystkie <hi rend="bold">stanowiska</hi> obsadził swoimi znajomymi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jakieś <hi rend="bold">stanowisko</hi>, np. archeologiczne, pomiarowe lub ogniowe, to miejsce wykonywania jakichś czynności, np. prac archeologicznych, pomiarów lub ostrzeliwania wroga.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na rozkaz majora opuszczaliśmy powoli <hi rend="bold">stanowisko</hi> na skraju lasu.</quote>
       <quote>Oto twoje <hi rend="bold">stanowisko</hi> pracy.</quote>
       <quote>Myśliwi zajęli <hi rend="bold">stanowiska</hi> obserwacyjne.</quote>
       <quote><hi rend="bold">stanowisko</hi> przeładunkowe</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Stanowisko</hi> dla autobusu na dworcu, statku w porcie itp. to miejsce dla nich wyznaczone.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Autobus do Krakowa odjeżdża ze <hi rend="bold">stanowiska</hi> ósmego.</quote>
       <quote>Samolot kołuje na <hi rend="bold">stanowisko</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Stanowisko</hi> jakichś roślin lub zwierząt to miejsce, w którym one rosną lub przebywają.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dziewanna lubi <hi rend="bold">stanowiska</hi> nasłonecznione.</quote>
       <quote>Na bagnach znajduje się największe w puszczy <hi rend="bold">stanowisko</hi> łosia.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="podjac">
    <form>
     <orth>podjąć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="podjac.1">
     <def>zacząć działanie, wrócić do robienia czegoś</def>
     <sense n="1">
      <def>Słowo <hi rend="bold">podjąć</hi> łączymy z wieloma rzeczownikami, zwykle nazywającymi czynności, aby powiedzieć, że ktoś rozpoczął lub wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik, ale brzmią bardziej oficjalnie. Na przykład <hi rend="bold">podjąć</hi> działania znaczy to samo, co zacząć działać, a <hi rend="bold">podjąć</hi> uchwałę znaczy to samo, co uchwalić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po roku przerwy znowu <hi rend="bold">podjęła</hi> studia.</quote>
       <quote>ślady ucieczki <hi rend="bold">podjętej</hi> w popłochu</quote>
       <quote>#Podejmowano$ starania o przyjście z pomocą głodującym.</quote>
       <quote>Ratownicy <hi rend="bold">podjęli</hi> próbę wysadzenie tej skały.</quote>
       <quote>Setki białych przeciwników apartheidu <hi rend="bold">podjęło</hi> decyzję opuszczenia kraju.</quote>
       <quote>zobowiązania <hi rend="bold">podjęte</hi> przez Niemcy po 1917 roku</quote>
       <quote>Kto <hi rend="bold">podejmie</hi> takie ryzyko.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> jakiś temat, wątek, problem itp., to zaczęliśmy o nim mówić lub pisać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Temat, który właśnie <hi rend="bold">podjąłem</hi>, był eksploatowany przez środki masowego przekazu.</quote>
       <quote>Uczony <hi rend="bold">podjął</hi> tezę, że głównym wrogiem Polski były Niemcy.</quote>
       <quote>Sprawy polityki kadrowej #podejmowaliśmy$ na łamach pisma wielokrotnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Słowa <hi rend="bold">podjąć</hi> używamy, aby przytoczyć czyjąś wypowiedź, w której osoba ta wraca do jakiegoś tematu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gdyby to była magia — <hi rend="bold">podjęła</hi> — wszystko byłoby takie proste.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> jakąś myśl, pomysł, projekt itp., to zdecydowaliśmy się je realizować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Flota norweska jest tak liczna, że gdyby Norwegowie <hi rend="bold">podjęli</hi> pomysł wyemigrowania, mogliby nieomal cały naród załadować na swoje okręty.</quote>
       <quote>idea popularyzacji Podhala, <hi rend="bold">podjęta</hi> przez sekcję „Związku Górali”</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> rozmowę, dyskusję, melodię itp., to przyłączyliśmy się do niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Najwyraźniej zgodził się z moim zdaniem, gdyż nie <hi rend="bold">podjął</hi> dyskusji.</quote>
       <quote>Zabrzmiała pieśń, którą wnet <hi rend="bold">podjęły</hi> dziesiątki, setki głosów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> czyjś apel lub jakieś wyzwanie, to odpowiedzieliśmy na nie swoim działaniem, aby osiągnąć jakiś cel.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zdecydowali się stawić czoła zagrożeniu i <hi rend="bold">podjąć</hi> wyzwanie nowej rzeczywistości.</quote>
       <quote>Konieczne jest #podjęcie$ przynajmniej części tych postulatów.</quote>
       <quote>Niestety nie <hi rend="bold">podjęto</hi> tego hasła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> jakieś kroki lub środki, to rozpoczęliśmy działanie w jakimś celu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Redakcja <hi rend="bold">podjęła</hi> kroki zmierzające do poprawienia szaty graficznej gazety.</quote>
       <quote>Im szersze kręgi zatoczył spisek, tym większe trzeba było #podejmować$ środki ostrożności.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy się</hi> jakichś zadań lub obowiązków, to zdecydowaliśmy się je wykonać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jutro ma przyjść adwokat, który z urzędu <hi rend="bold">podjął</hi> się mojej obrony.</quote>
       <quote>Odpowiedział, że <hi rend="bold">podjął</hi> się współpracy z wywiadem francuskim w pełni świadom ryzyka.</quote>
       <quote>Nie #podejmuję$ się omawiać tego tematu w obecności tak wybitnych osobistości.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="podjac.2">
     <def>unieść, podnieść, przyjąć</def>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> pieniądze, to pobraliśmy je z banku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na fałszywe karty magnetyczne #podejmowali$ pieniądze z bankomatów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podejmujemy</hi> kogoś, to przyjmujemy go jako gościa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Krewni #podejmowali$ mnie zawsze gościnnie, aczkolwiek z rezerwą.</quote>
       <quote>#Podejmowano$ nas co dzień innymi potrawami.</quote>
       <quote>Łódzki Widzew #podejmował$ Legię Warszawa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podjęliśmy</hi> jakąś rzecz, to podnieśliśmy ją lub unieśliśmy z ziemi. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Schylił się i <hi rend="bold">podjął</hi> książkę.</quote>
       <quote>Moglibyśmy z nimi rozmawiać, gdyby tylko chcieli <hi rend="bold">podjąć</hi> słuchawkę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="powod">
    <form>
     <orth>powód</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="powod.1">
     <def>przyczyna</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Powodem</hi> czegoś, np. jakiegoś zdarzenia lub czyjegoś zachowania, jest coś, co wyjaśnia, dlaczego to nastąpiło lub dlaczego jest takie, jakie jest. ; W pozycji zależnej od czasownika „mieć” lub „być” używane też z bezokolicznikiem. Jeśli coś istnieje lub dzieje się <hi rend="bold">z tego powodu</hi>, że jakiś stan rzeczy ma miejsce, to istnieje lub dzieje się dlatego, że ma on miejsce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z <hi rend="bold">powodu</hi> złej pogody zawody odwołano.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Powodów</hi> do radości nie było.</quote>
       <quote>Nie widzę <hi rend="bold">powodu</hi>, aby go przepraszać.</quote>
       <quote>Autor wyjaśnia w przedmowie dwa <hi rend="bold">powody</hi>, dla których sięgnął po pióro.</quote>
       <quote>Pokłóciliśmy się naprawdę bez <hi rend="bold">powodu</hi>.</quote>
       <quote>Mam <hi rend="bold">powody</hi> przypuszczać, że nie traktuje pan z należytym szacunkiem kobiet.</quote>
       <quote>Właściwie nie było <hi rend="bold">powodu</hi> zbytnio się przejmować.</quote>
       <quote>Nie chciał nigdy nikogo krzywdzić, choćby i z tego <hi rend="bold">powodu</hi>, że — jak wierzył — każdy zły uczynek i tak do niego wróci.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="powod.2">
     <def>osoba lub strona wnosząca sprawę do sądu</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Powód</hi> to osoba lub strona wnosząca sprawę do sądu. Termin prawniczy. ; Używane w sądzie przy zwracaniu się do powoda.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sąd zasądził na rzecz <hi rend="bold">powoda</hi> sporą kwotę pieniężną.</quote>
       <quote>Czy <hi rend="bold">powód</hi> otrzymał pismo procesowe pozwanego.</quote>
       <quote>W pewnym momencie <hi rend="bold">powódka</hi> rzuciła się na pozwaną.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="gora">
    <form>
     <orth>góra</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="gora.1">
     <def>wzniesienie, stos rzeczy zgromadzonych razem</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Góra</hi> to fragment terenu wzniesiony wyraźnie ponad otoczenie. ; W liczbie mnogiej też nierówny obszar ziemi, na którym znajduje się wiele takich wzniesień.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest to wielka <hi rend="bold">góra</hi>, pocięta dziesiątkami urwistych i niedostępnych kanionów.</quote>
       <quote>W głębi wznosiły się <hi rend="bold">góry</hi> o zboczach łagodnych i zielonych.</quote>
       <quote>Prawie każdy urlop spędza w <hi rend="bold">górach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Góra lodowa</hi> to potężna bryła lodu oderwana od lodowca i unoszona przez fale morskie, tylko w małej części widoczna nad wodą. Mówimy, że jakieś negatywne zjawisko jest <hi rend="bold">wierzchołkiem</hi> lub <hi rend="bold">czubkiem góry lodowej</hi>, jeśli jest widoczną częścią większej, a jeszcze nie ujawnionej całości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>„Titanic” zatonął po zderzeniu z <hi rend="bold">górą</hi> lodową.</quote>
       <quote>Policja ujęła kilku przemytników, ale to dopiero wierzchołek <hi rend="bold">góry</hi> lodowej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Góra</hi> jakichś rzeczy to wiele tych rzeczy zgromadzonych razem, zwłaszcza rzuconych jedna na drugą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przestało sypać, zelżał mróz, ale na ulicach pozostały <hi rend="bold">góry</hi> śniegu i lodowe garby.</quote>
       <quote>Spiętrzone <hi rend="bold">góry</hi> mięsa i owoców, ryb i serów wznosiły się na stołach.</quote>
       <quote>Potrafi zostawić mi całą <hi rend="bold">górę</hi> naczyń do zmywania po sobie i swoich kolegach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Słowo <hi rend="bold">góra</hi> jest używane też w następujących wyrażeniach. <hi rend="bold">Góry i doły</hi> to wypukłości i zagłębienia w powierzchni terenu, zwykle w nawierzchni drogi. Wyrażenie potoczne. ; Mówimy, że ktoś może <hi rend="bold">przenosić góry</hi>, jeśli jest zdolny do wielkiego wysiłku. ; Mówimy <hi rend="bold">„Wiara góry przenosi”</hi>, mając na myśli to, że wszystko można osiągnąć, jeśli się tylko uwierzy, że jest to możliwe. ; Mówimy <hi rend="bold">„Góra urodziła mysz”</hi>, gdy czyjeś wysiłki przyniosły niewspółmiernie mały rezultat</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Droga była fatalna, same <hi rend="bold">góry</hi> i doły.</quote>
       <quote>W jednej chwili świat wypiękniał, poczułem w sobie siłę, czułem, że mógłbym przenosić <hi rend="bold">góry</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="gora.2">
     <def>część przedmiotu położona wyżej od innych części; przestrzeń znajdująca się nad jakimś punktem odniesienia</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Góra</hi> jakiegoś przedmiotu to jego część położona wyżej od innych części.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Każda strona ma u <hi rend="bold">góry</hi> swój numer.</quote>
       <quote>Wystąpiła w długiej, jedwabnej sukni: dół plisowany, <hi rend="bold">góra</hi> ozdobiona bufiastymi rękawami.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Góra</hi> to przestrzeń znajdująca się nad jakimś punktem odniesienia, np. nad nami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na dole jestkuchnia i salon, na <hi rend="bold">górze</hi> trzy sypialnie.</quote>
       <quote>Poszliśmy schodami na <hi rend="bold">górę</hi>.</quote>
       <quote>Winda jeździ do <hi rend="bold">góry</hi> i na dół.</quote>
       <quote>Spogląda ku <hi rend="bold">górze</hi> na zbierające się chmury.</quote>
       <quote>Zapowiada się na pogodę: wysoko w <hi rend="bold">górze</hi> latają ptaki.</quote>
       <quote>wyprostowany jak świeca, nieruchomy od pasa w <hi rend="bold">górę</hi> niczym skała</quote>
       <quote>Kable poprowadzimy <hi rend="bold">górą</hi>.</quote>
       <quote>Śnieg leżał jeszcze <hi rend="bold">górą</hi>, ale na dole topniał już szybko.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś lub coś porusza się lub przemieszcza coś <hi rend="bold">pod górę</hi> albo <hi rend="bold">z góry</hi>, to porusza się lub przemieszcza to — odpowiednio — coraz wyżej albo coraz niżej po pochyłości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pociąg wlecze się pod <hi rend="bold">górę</hi>.</quote>
       <quote>Ciężko pchał rower stromo pod <hi rend="bold">górę</hi> na wiślany wał.</quote>
       <quote>To fajna zabawa jechać z <hi rend="bold">góry</hi> po poręczy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli coś jest <hi rend="bold">w górze</hi> rzeki lub porusza się <hi rend="bold">w górę</hi> rzeki, to jest na rzece blisko jej źródła lub porusza się w kierunku źródła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>tama w <hi rend="bold">górze</hi> rzeki</quote>
       <quote>Wiatr zepchnął mnie w <hi rend="bold">górę</hi> rzeki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli coś jest jakieś <hi rend="bold">od góry do dołu</hi>, to jest takie na całej swojej przestrzeni, w kierunku pionowym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przystanął pod wysokim parkanem pokrytym od <hi rend="bold">góry</hi> do dołu reklamami i plakatami filmowymi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli coś leży <hi rend="bold">do góry</hi> jakąś swoją częścią, to leży w taki sposób, że ta część znajduje się na górze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Łódź leżała na brzegu do <hi rend="bold">góry</hi> dnem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def><hi rend="bold">do góry nogami</hi>. Jeśli jakaś rzecz znajduje się <hi rend="bold">do góry nogami</hi>, to znajduje się w pozycji odwrotnej, niż powinna. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">przewrócił</hi> lub <hi rend="bold">wywrócił</hi> mieszkanie, pokój, szafę itp. <hi rend="bold">do góry nogami</hi>, to poruszył tam każdą rzecz i zrobił bałagan, zwykle szukając czegoś. ; Jeśli jakiś porządek rzeczy został <hi rend="bold">przewrócony</hi> lub <hi rend="bold">wywrócony do góry nogami</hi>, to został całkowicie zmieniony.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Spostrzegłem, że trzyma gazetę do <hi rend="bold">góry</hi> nogami.</quote>
       <quote>Radio leżało na ziemi przewrócone do <hi rend="bold">góry</hi> nogami.</quote>
       <quote>Była u nas wczoraj rewizja: przewrócili wszystko do <hi rend="bold">góry</hi> nogami, ale niczego nie znaleźli.</quote>
       <quote>Przyjazd ciotki, jak zawsze, wywrócił dom do <hi rend="bold">góry</hi> nogami.</quote>
       <quote>Im chodzi o rewolucję, o przewrócenie wszystkiego do <hi rend="bold">góry</hi> nogami.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def><hi rend="bold">w górę</hi>. Jeśli ceny, zarobki itp. idą <hi rend="bold">w górę</hi>, to rosną. ; Jeśli termometr, barometr, licznik itp. idzie <hi rend="bold">w górę</hi>, to wskazuje coraz wyższe wartości. ; Mówimy, że ktoś idzie, pnie się itp. <hi rend="bold">w górę</hi>, jeśli robi karierę. Wyrażenie potoczne. ; Jeśli jakaś wielkość liczbowa mieści się w granicach od pewnej wartości <hi rend="bold">w górę</hi>, to jest równa tej wartości lub większa od niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ceny szły nieprzerwanie w <hi rend="bold">górę</hi>, brakowało towarów i żywności, pojawiło się widmo głodu.</quote>
       <quote>Dolar znów poszedł w <hi rend="bold">górę</hi>.</quote>
       <quote>Rozpogadza się, barometr powoli idzie w <hi rend="bold">górę</hi>.</quote>
       <quote>Stara się piąć w <hi rend="bold">górę</hi>, awansować i coraz więcej zarabiać.</quote>
       <quote>Nie brakowało jej ambicji i zdolności, dzięki temu szła w <hi rend="bold">górę</hi>.</quote>
       <quote>Opłaty za jedynkę wynoszą od 60–70 DEM w <hi rend="bold">górę</hi>, za pokój dla dwóch osób zazwyczaj od 100 DEM.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="gora.3">
     <def>z góry: wcześniej, zawczasu</def>
     <sense n="13">
      <def><hi rend="bold">z góry</hi>. Jeśli robimy coś <hi rend="bold">z góry</hi>, to robimy to zawczasu, zanim jakiś fakt nastąpi. ; Jeśli płacimy komuś <hi rend="bold">z góry</hi>, np. za jakąś pracę lub usługę, to płacimy mu, zanim wykona on to, do czego się zobowiązał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Znowu wspólny obiad, te same twarze, z <hi rend="bold">góry</hi> wiadomo, co kto powie.</quote>
       <quote>Z <hi rend="bold">góry</hi> dziękuję za pomoc.</quote>
       <quote>Pensję dostaję z <hi rend="bold">góry</hi>, przed końcem poprzedniego miesiąca.</quote>
       <quote>Gdyby nie to, że opłaciłem pensjonat z <hi rend="bold">góry</hi> za dwa tygodnie, dałbym stąd nogę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="gora.4">
     <def>przewaga, władza</def>
     <sense n="12">
      <def>Słowo <hi rend="bold">góra</hi> oznacza czyjąś przewagę lub wyższość w następujących wyrażeniach. Jeśli ktoś traktuje kogoś <hi rend="bold">z góry</hi>, to okazuje mu swoją wyższość lub lekceważenie. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">jest górą</hi>, to osiągnął nad kimś przewagę lub zwyciężył kogoś. ; Jeśli coś <hi rend="bold">bierze górę</hi>, to zaczyna dominować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nabrał pewności siebie, której nie miał nigdy przy żonie, traktującej go z <hi rend="bold">góry</hi>, uważającej za fajtłapę i nieudacznika.</quote>
       <quote>Co wy za jedni? — wpadł na nas z <hi rend="bold">góry</hi>.</quote>
       <quote>W tym meczu <hi rend="bold">górą</hi> byli gospodarze.</quote>
       <quote>Emocje wzięły w nim <hi rend="bold">górę</hi> nad rozumem.</quote>
       <quote>Uczuciami kierowała się rzadko, częściej brała nad nimi <hi rend="bold">górę</hi> czysta kalkulacja.</quote>
       <quote>Kto weźmie w jej sercu <hi rend="bold">górę</hi>: Moskal czy Polak.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def><hi rend="bold">Górą</hi> nazywamy ludzi zajmujących wysokie, kierownicze stanowiska. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zwyciężył projekt zgodny z życzeniami <hi rend="bold">góry</hi>.</quote>
       <quote>Niezadowoleni byli wszyscy, od pionków po <hi rend="bold">górę</hi> partyjną.</quote>
       <quote>Wojna na <hi rend="bold">górze</hi> przyniosła kampanię nienawiści na dole.</quote>
       <quote>Widocznie przyszedł z <hi rend="bold">góry</hi> rozkaz, żeby ich przyjąć.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wiek">
    <form>
     <orth>wiek</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wiek.1">
     <def>liczba lat, które osoba przeżyła od urodzenia do jakiejś chwili; pewien okres życia człowieka</def>
     <sense n="1">
      <def>Czyjś <hi rend="bold">wiek</hi> to liczba lat, które osoba ta przeżyła od urodzenia do jakiejś chwili. ; Także długość życia zwierzęcia lub rośliny, zwłaszcza drzewa, lub czas istnienia czegoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">wieku</hi> 20 lat pracowałem w kopalni.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wiek</hi> daje doświadczenie.</quote>
       <quote>To najlepszy <hi rend="bold">wiek</hi> dla kolarza.</quote>
       <quote>Przy stoliku siedziało dwóch panów w średnim <hi rend="bold">wieku</hi>.</quote>
       <quote>Drzewa w sadzie mają różny <hi rend="bold">wiek</hi>.</quote>
       <quote>Miasto jest stare, średnia <hi rend="bold">wieku</hi> budynków sięga stu lat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Wiek niemowlęcy, przedszkolny, szkolny itp. to okres, w którym człowiek jest niemowlęciem, przedszkolakiem, uczniem itd. Widowisko przeznaczone jest dla dzieci w wieku szkolnym… Oboje z żoną jesteśmy już w wieku emerytalnym. <hi rend="bold">Wiek poborowy</hi> to wiek, w którym mężczyzna podlega poborowi do wojska. <hi rend="bold">Wiek produkcyjny</hi> to określony przepisami okres życia człowieka, w którym jest on aktywny zawodowo. Wyrażenie używane głównie w języku urzędowym. <hi rend="bold">Wiek poprodukcyjny</hi> to okres życia po zaprzestaniu pracy zawodowej. Wyrażenie używane głównie w języku urzędowym. <hi rend="bold">Wiek balzakowski</hi> to wiek kobiety między 30 a 40 rokiem życia, już nie młodej, ale jeszcze atrakcyjnej. Wyrażenie książkowe. <hi rend="bold">Matuzalowy</hi> lub <hi rend="bold">matuzalemowy wiek</hi> to wiek bardzo podeszły, późna starość. Wyrażenie książkowe. (Od imienia Matuzalema, najbardziej długowiecznego z ludzi wspomnianych w Biblii).</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do <hi rend="bold">wieku</hi> poborowego brakowało mu kilka miesięcy.</quote>
       <quote>Powstały nowe miejsca pracy dla młodzieży wchodzącej w <hi rend="bold">wiek</hi> produkcyjny.</quote>
       <quote>Paniom w <hi rend="bold">wieku</hi> balzakowskim moda zezwalała na ukazywanie dekoltów i odsłoniętych ramion. (Od książki „Kobieta trzydziestoletnia” Balzaka).</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Słowo <hi rend="bold">wiek</hi> jest używane w następujących wyrażeniach. Jeśli ktoś jest <hi rend="bold">w</hi> czyimś <hi rend="bold">wieku</hi>, to ma tyle samo lat, co ta osoba. ; Jeśli ktoś urósł, rozwinął się, postarzał itp. <hi rend="bold">ponad</hi> lub <hi rend="bold">nad (swój) wiek</hi>, to jest większy, bardziej rozwinięty lub wygląda starzej niż inni w jego wieku. ; Jeśli ktoś lub coś się zmienia <hi rend="bold">z wiekiem</hi>, to zmienia się wraz z upływem lat.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy byłam w twoim <hi rend="bold">wieku</hi>, byłam większą optymistką.</quote>
       <quote>Był z nimi jeden chłopiec w <hi rend="bold">wieku</hi> Jurka.</quote>
       <quote>Wyglądał na własnego dziadka, wyłysiał i postarzał się ponad <hi rend="bold">wiek</hi>.</quote>
       <quote>Była poważna nad swój <hi rend="bold">wiek</hi>.</quote>
       <quote>Z <hi rend="bold">wiekiem</hi> stawał się coraz bardziej zamknięty w sobie.</quote>
       <quote>Jego zbiór sreber z <hi rend="bold">wiekiem</hi> nabierał wartości.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wiek.2">
     <def>długi okres czasu</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Wiek</hi> to także każdy ze stuletnich okresów, na jakie dzielimy czas. ; jakikolwiek okres stu lat.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Akcja filmu rozgrywa się w XVIII <hi rend="bold">wieku</hi>.</quote>
       <quote>Żyli na przełomie <hi rend="bold">wieków</hi>.</quote>
       <quote>Moda ta panowała u schyłku <hi rend="bold">wieku</hi>.</quote>
       <quote>Przed pół <hi rend="bold">wiekiem</hi> nie było rakiet ani komputerów.</quote>
       <quote>Rubin od <hi rend="bold">wieków</hi> był talizmanem mającym niemal boską moc.</quote>
       <quote>Pamięć o nich przetrwała całe <hi rend="bold">wieki</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jakiś <hi rend="bold">wiek</hi> to okres w historii wyróżniający się wskazanymi cechami. <hi rend="bold">Wieki średnie</hi> to inaczej średniowiecze. Wyrażenie książkowe</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">wiek</hi> pary i elektryczności</quote>
       <quote>Realia <hi rend="bold">wieku</hi> atomowego zmieniły nasze rozumienie takich pojęć, jak zwycięstwo czy bezpieczeństwo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy, że coś trwało <hi rend="bold">wieki</hi>, jeśli chcemy podkreślić, że tak długo trwało.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wieki</hi> cię nie widziałem.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wieki</hi> całe nie piłam tak cudownej herbaty.</quote>
       <quote>Znam cię całe <hi rend="bold">wieki</hi>.</quote>
       <quote>Przez tyle <hi rend="bold">wieków</hi> żyliśmy tym złudzeniem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Na wieki</hi> znaczy na zawsze. Wyrażenie książkowe. To samo znaczą sentencjonalne zwroty <hi rend="bold">na wieki wieków</hi> lub <hi rend="bold">na wieki wieków, amen</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jestem twój na <hi rend="bold">wieki</hi>.</quote>
       <quote>Tę chwilę zapamiętał na <hi rend="bold">wieki</hi>.</quote>
       <quote>Wieczne odpoczywanie racz mu dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj mu świeci na <hi rend="bold">wieki</hi> <hi rend="bold">wieków</hi>, amen.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="forma">
    <form>
     <orth>forma</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="forma.1">
     <def>cechy zewnętrzne czegoś, zasady zachowania się</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Forma</hi> czegoś to ogół cech zewnętrznych tego. ; jeden ze sposobów, w jakich to się przejawia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To bardzo ekskluzywna odzież, czysta i wyrafinowana w <hi rend="bold">formie</hi>.</quote>
       <quote>To powieść w <hi rend="bold">formie</hi> pamiętnika.</quote>
       <quote>Wszyscy czuli przed nią respekt, który nieraz przybierał <hi rend="bold">formę</hi> strachu.</quote>
       <quote>Przyjaźń może przybierać różne <hi rend="bold">formy</hi>.</quote>
       <quote>Kultura była u nas <hi rend="bold">formą</hi> protestu.</quote>
       <quote>Szukał własnych <hi rend="bold">form</hi> wypowiedzi artystycznej.</quote>
       <quote>Trwał spór na temat <hi rend="bold">formy</hi>, w jakiej niepodległość ma się urzeczywistnić.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Forma</hi> dzieła sztuki to sposób, w jaki jest ono skomponowane. ; Także dzieło sztuki skomponowane w określony sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Słonimski starał się być mistrzem <hi rend="bold">formy</hi>.</quote>
       <quote>kunsztowna <hi rend="bold">forma</hi> powieści</quote>
       <quote>Treść w pewnym sensie narzuciła artyście <hi rend="bold">formę</hi> utworu.</quote>
       <quote>Artysta skonstruował przestrzenną <hi rend="bold">formę</hi>, wspaniale działającą na wyobraźnię.</quote>
       <quote>Zoszczenko tworzył krótkie <hi rend="bold">formy</hi>: opowiadania, humoreski, felietony.</quote>
       <quote>teatr małych <hi rend="bold">form</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Forma</hi> jakiegoś wyrazu to jedna z postaci, w jakich on występuje, powstałych np. w wyniku odmiany. Termin gramatyczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Należało użyć <hi rend="bold">formy</hi> dopełniacza.</quote>
       <quote><hi rend="bold">formy</hi> zdrobniałe</quote>
       <quote>Ta <hi rend="bold">forma</hi> nie jest błędna, ale regionalna.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Formy</hi> to ściśle ustalone zasady zachowania się w określonym środowisku i w określonych okolicznościach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Aby uczynić zadość <hi rend="bold">formom</hi>, napisał kilka słów podziękowania.</quote>
       <quote>Nie uznawała <hi rend="bold">form</hi> towarzyskich.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś robi coś <hi rend="bold">dla formy</hi>, to robi to dla zachowania pozorów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Patrole dla <hi rend="bold">formy</hi> tylko obchodziły park, z daleka przez wszystkich omijany.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="forma.2">
     <def>naczynie, kształt</def>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Forma</hi> to także naczynie, do którego wlewa się masę, aby ta tężejąc przybrała jego kształt. ; wycięty z papieru kształt, według którego kroi się materiał na ubranie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przelewa się ciekłe żeliwo z tamtych kadzi do tych <hi rend="bold">form</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">forma</hi> do ciasta</quote>
       <quote>Swoją pierwszą sukienkę uszyła według <hi rend="bold">formy</hi> z Burdy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="forma.3">
     <def>stan fizyczny lub psychiczny</def>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Forma</hi> to czyjś stan fizyczny lub psychiczny. ; czyjś dobry stan osiągnięty dzięki ćwiczeniom.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oboje byli w złej <hi rend="bold">formie</hi>, potrzebowali siebie nawzajem.</quote>
       <quote>Najlepszy tenisista świata zaprezentował i dziś wyśmienitą <hi rend="bold">formę</hi>.</quote>
       <quote>Dużo ostatnio grałam, jestem w <hi rend="bold">formie</hi>.</quote>
       <quote>Z dnia na dzień traciła <hi rend="bold">formę</hi>. Mięśnie odmawiały posłuszeństwa.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="udac">
    <form>
     <orth>udać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="udac.1">
     <def>zakończyć się powodzeniem</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">się udało</hi>, to odbyło lub zakończyło się zgodnie z naszymi życzeniami lub jest takie, jak byśmy chcieli.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wypoczynek w górach <hi rend="bold">udał</hi> się znakomicie.</quote>
       <quote>#Udały$ ci się córki, każda jak malowanie.</quote>
       <quote>Ciasto się nie <hi rend="bold">udało</hi>, wyszedł zakalec.</quote>
       <quote>Ogórki #udawały$ się co roku, były zielone i dojrzałe w gąszczu liści.</quote>
       <quote>Wszystko mu się w życiu #udawało$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">udało się</hi> nam coś zrobić, to nasze starania zakończyły się powodzeniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pomimo usilnych starań nie <hi rend="bold">udało</hi> się odnaleźć zaginionych.</quote>
       <quote>Byłem szczęśliwy, że <hi rend="bold">udało</hi> mi się uniknąć takiej hańby.</quote>
       <quote>Próbuj, może się <hi rend="bold">uda</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="udac.2">
     <def>pójść, pojechać</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">udał się</hi> dokądś, to poszedł lub pojechał tam. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Udaliśmy</hi> się na spoczynek po tej niesamowitej nocy.</quote>
       <quote>Kilka lat spędził w Chinach, po czym <hi rend="bold">udał</hi> się w dalszą podróż.</quote>
       <quote>Uwaga! Podróżni #udający$ się do Genewy proszeni są o przejście na peron drugi.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="udac.3">
     <def>udawać: sprawiać wrażenie, że coś robimy</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">udajemy</hi>, że coś robimy, czujemy, że o czymś myślimy itp., to staramy się sprawiać takie wrażenie, choć w rzeczywistości jest inaczej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Udawała$ bezinteresowną miłość, a tak naprawdę chodziło jej o pieniądze.</quote>
       <quote>#Udawał$, że czyta, a w rzeczywistości nasłuchiwał, co mówią.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">udaje</hi> jakąś osobę, to zachowuje się tak jak ona, abyśmy pomyśleli, że w rzeczywistości nią jest. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Cóż wy się tu wszyscy wynosicie nad innych, zadzieracie nosa, #udajecie$ męczenników?</quote>
       <quote>Bawiliśmy się w napad: on #udawał$ policjanta, a ja bandytę.</quote>
       <quote>Może #udawał$ chorego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">udaje</hi> głupka, durnia, idiotę itp., to udaje, że nie wie, o co komuś chodzi, choć naprawdę jest świetnie zorientowany. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania. <hi rend="bold">udawać Greka</hi></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pamiętasz nasz zakład? — Jaki zakład? — No nie #udawaj$ durnia.</quote>
       <quote>Nie #udawaj$ głupiej, przecież dzwonił do ciebie trzydzieści razy!</quote>
       <quote>Na śledztwie postanowiłem <hi rend="bold">udawać</hi> głupiego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy, że jakaś rzecz <hi rend="bold">udaje</hi> inną, jeśli wygląda jak ona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na etażerkach figurki z gipsu, popiersia #udające$ brąz.</quote>
       <quote>domowa czekolada, która #udawała$ wyroby fabryczne</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="jezyk">
    <form>
     <orth>język</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="jezyk.1">
     <def>miękka, ruchoma część ciała wewnątrz ust</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Język</hi> to miękka, ruchoma część ciała wewnątrz ust. Język ułatwia przełykanie, umożliwia mówienie i odróżnianie smaków. Kiedy jesteśmy na kogoś źli, możemy pokazać mu język, ale jest to niegrzeczne i dość infantylne. . Słowo używane w anatomii. ; coś o wąskim i wydłużonym kształcie, przypominającym kształ tej części ciała.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przesunął <hi rend="bold">językiem</hi> po dolnej wardze.</quote>
       <quote>Miała obłożony <hi rend="bold">język</hi> i powiększone migdałki.</quote>
       <quote>Bezczelny! Chciałam mu <hi rend="bold">język</hi> pokazać, ale skończyło się na zasunięciu firanki przed nosem.</quote>
       <quote>mięśnie <hi rend="bold">językowe</hi>.</quote>
       <quote>Złote <hi rend="bold">języki</hi> płomieni migotały w kominku.</quote>
       <quote>Musiał rozsznurować buty, bo <hi rend="bold">język</hi> się zagiął i piekielnie uwierał.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="jezyk.2">
     <def>system znaków służący do porozumiewania się</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Język</hi> to także system znaków służący ludziom do porozumiewania się w mowie lub piśmie. Mieszkańcy różnych krajów i regionów mogą mówić różnymi językami. <hi rend="bold">Język martwy</hi> to taki, który istnieje tylko w formie pisanej i nie służy ludziom do porozumiewania się. <hi rend="bold">Język żywy</hi> to taki, który nie jest językiem martwym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mówił biegle w sześciu <hi rend="bold">językach</hi>.</quote>
       <quote>Bardzo żałowała, że nie zna żadnego obcego <hi rend="bold">języka</hi>.</quote>
       <quote>historia <hi rend="bold">języka</hi> polskiego</quote>
       <quote><hi rend="bold">języki</hi> słowiańskie</quote>
       <quote>Bariera <hi rend="bold">językowa</hi> uniemożliwiała jakiekolwiek porozumienie.</quote>
       <quote>poprawność <hi rend="bold">językowa</hi></quote>
       <quote>znaki <hi rend="bold">językowe</hi></quote>
       <quote>Miała wyjątkowe zdolności <hi rend="bold">językowe</hi>.</quote>
       <quote>narody bliskie sobie <hi rend="bold">językowo</hi></quote>
       <quote>Łacina stała się <hi rend="bold">językiem</hi> martwym.</quote>
       <quote>martwy <hi rend="bold">język</hi> sumeryjski</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Językiem</hi> nazywamy sposób mówienia lub pisania charakterystyczny dla jakiejś osoby, autora, epoki lub sytuacji, zwłaszcza rodzaj używanego słownictwa. ; formalny system zapisu używany do specjalnych celów, np. do programowania komputerów lub w logice.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Książka jest napisana hermetycznym <hi rend="bold">językiem</hi> naukowym.</quote>
       <quote>Dokonał szczegółowej analizy <hi rend="bold">języka</hi> Sienkiewicza.</quote>
       <quote><hi rend="bold">język</hi> złodziejski</quote>
       <quote><hi rend="bold">język</hi> potoczny</quote>
       <quote>List napisany był staroświeckim <hi rend="bold">językiem</hi>.</quote>
       <quote>Mało czytał, miał bardzo ubogi <hi rend="bold">język</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">języki</hi> programowania</quote>
       <quote><hi rend="bold">języki</hi> rachunków logicznych</quote>
       <quote><hi rend="bold">język</hi> formalny</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Język</hi> filmu, uczuć, barw. itp. to zespół znaków należących do jakiejś dziedziny aktywności lub emocji człowieka.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest to powieść nieprzekładalna na <hi rend="bold">język</hi> teatru.</quote>
       <quote>Są ludzie, którzy nigdy nie nauczyli się <hi rend="bold">języka</hi> emocji.</quote>
       <quote>Nie można z nimi rozmawiać <hi rend="bold">językiem</hi> siły.</quote>
       <quote><hi rend="bold">język</hi> miłości</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Językiem</hi> nazywamy zajęcia, na których uczymy się jakiegoś języka, zwłaszcza obcego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miał zawsze dobre stopnie z <hi rend="bold">języków</hi>.</quote>
       <quote>Jutro od rana <hi rend="bold">język</hi> polski, potem angielski, potem łacina.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowa <hi rend="bold">język</hi> używa się w następujących wyrażeniach. Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">ostrzy sobie</hi> na kimś <hi rend="bold">język</hi>, jeśli obmawia go. ; Jeśli <hi rend="bold">znaleźliśmy</hi> z kimś <hi rend="bold">wspólny język</hi> albo jeśli <hi rend="bold">mówimy</hi> z kimś <hi rend="bold">wspólnym</hi> lub <hi rend="bold">tym samym językiem</hi>, to łatwo nam się porozumieć z tą osobą, gdyż mamy podobne do niej poglądy. ; Mówimy, że ludzie <hi rend="bold">posługują się</hi> lub <hi rend="bold">mówią różnymi</hi>, <hi rend="bold">innymi</hi> lub <hi rend="bold">odmiennymi językami</hi>, jeśli nie mogą dojść do porozumienia z powodu odmiennych poglądów. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">łamie sobie język</hi>, jeśli z trudem wymawia jakieś wyrazy. ; Mówimy, że <hi rend="bold">język się</hi> komuś <hi rend="bold">plącze</hi>, <hi rend="bold">kołowacieje</hi> lub <hi rend="bold">staje kołkiem</hi>, jeśli osoba ta ma trudności z mówieniem, np. ze strachu lub zmęczenia. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">ma</hi> coś <hi rend="bold">na końcu języka</hi>, jeśli właśnie ma to powiedzieć, ale powstrzymuje się albo nie może sobie przypomnieć właściwego słowa. ; Jeśli ktoś próbuje <hi rend="bold">zasięgnąć języka</hi>, to stara się spotkać kogoś, od kogo mógłby otrzymać potrzebne informacje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wolę, żeby <hi rend="bold">języka</hi> sobie na mnie nie ostrzył.</quote>
       <quote>Nie umiała nigdy znaleźć z matką wspólnego <hi rend="bold">języka</hi>.</quote>
       <quote>Jeśli nie rozumiesz, że kłamstwo jest czymś bardzo złym, to chyba nie mówimy tym samym <hi rend="bold">językiem</hi>.</quote>
       <quote>Mówili chyba różnymi <hi rend="bold">językami</hi>, bo wiecznie mieli do siebie pretensje, nawet w najprostszych sprawach.</quote>
       <quote>Wymyślili taką nazwę, że można sobie <hi rend="bold">język</hi> połamać.</quote>
       <quote>Chyba mi <hi rend="bold">język</hi> skołowacieje, już dziesiąty telefon z tym samym pytaniem.</quote>
       <quote>Umiem na pamięć, ale przed całą klasą pewno <hi rend="bold">język</hi> mi kołkiem stanie.</quote>
       <quote>Miał już na końcu <hi rend="bold">języka</hi> brzydkie słowo, ale zamilkł.</quote>
       <quote>Jak ona się nazywa, mam to na końcu <hi rend="bold">języka</hi>.</quote>
       <quote>Kapral chciał jechać do wsi, aby wśród chłopów zasięgnąć <hi rend="bold">języka</hi>.</quote>
       <quote>Przede wszystkim pragnął zasięgnąć <hi rend="bold">języka</hi> o sile załogi i obronności warowni.</quote>
       <quote>Kiedy wynajmujemy mieszkanie, warto zasięgnąć <hi rend="bold">języka</hi>, kim są ludzie, którzy mają w nim zamieszkać.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="okazac">
    <form>
     <orth>okazać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="okazac.1">
     <def>dać do obejrzenia</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">okazał</hi> jakiś dokument komuś, zwykle jakiemuś urzędnikowi, to dał mu go do obejrzenia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mogę panu <hi rend="bold">okazać</hi> dokumenty tylko na osobności.</quote>
       <quote>Łatwiej podać kartę kredytową niż wypisywać czek i <hi rend="bold">okazywać</hi> dowód osobisty.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="okazac.2">
     <def>ujawnić, wyrazić jakąś cechę; stać się wiadomym</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">okazał</hi> komuś pomoc lub zainteresowanie, to pomógł mu lub zainteresował się jego sprawami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ogromną pomoc <hi rend="bold">okazał</hi> nam zespół Teatru Starego z Krakowa.</quote>
       <quote>Turyści nie <hi rend="bold">okazują</hi> zainteresowania tym, co mówi przewodnik.</quote>
       <quote>życzliwość mi <hi rend="bold">okazana</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">okazała się</hi> kimś lub czymś, to po pewnym czasie stało się oczywiste, że ma cechy, które pozwalają ją tak określić. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kasjer <hi rend="bold">okazał</hi> się skończonym łajdakiem.</quote>
       <quote>Gazety <hi rend="bold">okazują</hi> się niezastąpionym źródłem informacji o świecie współczesnym.</quote>
       <quote>Chłopcy <hi rend="bold">okazali</hi> się mieć po 16 lat.</quote>
       <quote>Chłopak <hi rend="bold">okazał</hi> się niezłomny: dzwonił, pisał listy, zostawiał na wycieraczce kwiaty.</quote>
       <quote>Dwustronne rozmowy <hi rend="bold">okazały</hi> się nieproduktywne.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">okazało się</hi>, że coś jest faktem, to po pewnym czasie stało się to wiadome. Używane też z zaimkiem w funkcji podmiotu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Okazało</hi> się, że jestem uczulony na farby.</quote>
       <quote>Niedługo <hi rend="bold">okaże</hi> się, kto zyskał, a kto stracił.</quote>
       <quote>Znała — jak się <hi rend="bold">okazało</hi> — wszystkie jego książki.</quote>
       <quote>No i co się <hi rend="bold">okazało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zajac">
    <form>
     <orth>zająć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zajac.1">
     <def>zapełnić przestrzeń/miejsce/czas; zarezerwować miejsce; znajdować się gdzieś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zajął</hi> czymś jakąś przestrzeń lub jeśli coś <hi rend="bold">zajęło</hi> tę przestrzeń, to jest ona tym zapełniona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zajął</hi> książkami całe biurko.</quote>
       <quote>Przygotowana przez autora bibliografia #zajmuje$ dwie i pół strony.</quote>
       <quote>Tłum <hi rend="bold">zajął</hi> całą salę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> fotel, krzesło, miejsce przy stole itp., to usiedliśmy tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kolejarze podstawili pociąg, pospieszyłem się, by <hi rend="bold">zająć</hi> miejsce dla niepalących.</quote>
       <quote>Weszli do restauracji i <hi rend="bold">zajęli</hi> stolik na środku sali.</quote>
       <quote>Wszystkie miejsca były #zajęte$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> komuś miejsce, to zarezerwowaliśmy je dla niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zajmę</hi> ci miejsce w kolejce, tylko się nie spóźnij.</quote>
       <quote>Przepraszam, czy to krzesło jest wolne? — Nie, #zajęte$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> określone miejsce w jakiejś rywalizacji, to zakończyliśmy ją na tym miejscu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tegorocznych zawodach Polki <hi rend="bold">zajęły</hi> drugie i trzecie miejsce.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz, zjawisko itp. <hi rend="bold">zajmują</hi> określone miejsce w jakiejś dziedzinie, to znajdują się na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Powieści Cortazara #zajmują$ wysokie miejsce na listach bestsellerów.</quote>
       <quote>Szybko <hi rend="bold">zajął</hi> należne mu miejsce w panteonie twórców.</quote>
       <quote>Film japoński #zajmuje$ ciągle czołową pozycję wśród kinematografii świata.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">zajęła miejsce</hi> innej osoby lub rzeczy, to zastąpiła ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pop-kultura jeszcze nie <hi rend="bold">zajęła</hi> miejsca kultury tradycyjnej.</quote>
       <quote>Wzburzenie ustępowało, jego miejsce zajmowała teraz #złość$.</quote>
       <quote>Tęsknił za Martą, żadna inna kobieta nie <hi rend="bold">zajęła</hi> jej miejsca w ciągu tych dziesięciu lat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> jakieś stanowisko wobec czegoś, to ustosunkowaliśmy się do tego w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Emigracja #zajmowała$ wówczas wrogie stanowisko wobec każdego, kto był związany z władzami PRL.</quote>
       <quote>Rodzice pokrzywdzonych dzieci złożyli formalny protest, dyrektor jeszcze nie <hi rend="bold">zajął</hi> stanowiska.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajmujemy</hi> jakieś stanowisko służbowe, to pracujemy na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mąż #zajmuje$ odpowiedzialne stanowisko w handlu zagranicznym.</quote>
       <quote>Zdecydowała się zrezygnować z dotąd #zajmowanego$ nisko płatnego stanowiska.</quote>
       <quote>Od wielu lat #zajmuje$ stanowisko dyrektora zakładu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zajął</hi> jakieś stanowisko, np. bojowe, to znalazł się na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Cała załoga <hi rend="bold">zajęła</hi> błyskawicznie stanowiska, gotowa do otwarcia ognia, skupiona i czujna.</quote>
       <quote>Konie #zajmują$ stanowiska startowe.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> pokój, mieszkanie, dom itp., to zamieszkaliśmy w nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nowi lokatorzy <hi rend="bold">zajęli</hi> trzy duże pokoje frontowe.</quote>
       <quote>#Zajmowaliśmy$ duży apartament o wielu pokojach w staroświeckiej kamienicy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zajął</hi> jakiś obszar, kraj, majątek itp., to wziął go w posiadanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po jedenastu dniach wojny Niemcy <hi rend="bold">zajęli</hi> dwie trzecie kraju.</quote>
       <quote>Nieprzyjaciel #zajmuje$ zbrojnie wszystkie budynki w mieście.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zajął</hi> pan moje miejsce, proszę pana!</quote>
       <quote>Nachodził nas komornik, #zajmował$ meble.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">zajęło</hi> ileś czasu, to trwało tyle czasu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gotowanie obiadu <hi rend="bold">zajęło</hi> jej pół dnia.</quote>
       <quote>Trzeba się spotykać, dyskutować, a to #zajmuje$ czas.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli choroba <hi rend="bold">zajęła</hi> jakiś wewnętrzny organ człowieka, to rozprzestrzeniła się na niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Płuca miał całkowicie #zajęte$ gruźlicą.</quote>
       <quote>Nowotwór #zajmuje$ powoli całą wątrobę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zajac.2">
     <def>przyciągnąć uwagę, zainteresować, zaciekawić</def>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> kogoś czymś lub jeśli coś <hi rend="bold">zajęło</hi> kogoś, to przyciągnęło jego uwagę, zainteresowało go lub zaciekawiło.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zajęła</hi> wszystkich czekających na pociąg barwnymi opowieściami ze swojego życia.</quote>
       <quote>Szczególnie dwie postacie historyczne <hi rend="bold">zajęły</hi> mnie wtedy osobliwością swych sylwetek.</quote>
       <quote>Książka tak go <hi rend="bold">zajęła</hi>, że o mało co nie przegapił swojej stacji.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zajac.3">
     <def>zacząć się palić</def>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli ogień <hi rend="bold">zajął</hi> jakąś przestrzeń lub jeśli jakaś przestrzeń <hi rend="bold">zajęła się</hi> ogniem, to zaczęła się palić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Płomienie <hi rend="bold">zajęły</hi> cały dach.</quote>
       <quote>Stogi szybko #zajmowały$ się płomieniami.</quote>
       <quote>Świece gasły na deszczu, zapalała je ciągle, osłaniała ręką, póki się dobrze nie <hi rend="bold">zajęły</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zajac.4">
     <def>zacząć coś robić lub kimś się opiekować</def>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy się</hi> czymś, to zaczęliśmy to robić lub nad tym pracować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Spółka ma także <hi rend="bold">zająć</hi> się akwizycją reklam krajowych.</quote>
       <quote>Po urodzeniu dziecka <hi rend="bold">zajęła</hi> się domem.</quote>
       <quote>Ojciec, bez reszty oddany aktorstwu, nie miał czasu #zajmować$ się moim wychowaniem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy się</hi> kimś, to zaopiekowaliśmy się nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przechodnie czekają bezradnie, aż przyjedzie lekarz i #zajmie$ się chorym.</quote>
       <quote>Przez rok pracował w instytucji #zajmującej$ się niepełnosprawnymi.</quote>
       <quote>Ktoś musi <hi rend="bold">zająć</hi> się gośćmi, nie mogą tak siedzieć sami.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="dawac">
    <form>
     <orth>dawać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="dawac.1">
     <def>przekazać, podać coś komuś,oddać</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś rzecz, którą mieliśmy, to przekazaliśmy mu ją, aby należała do niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na imieniny ojciec #dał$ mi encyklopedię.</quote>
       <quote>Gmina nie może tego gruntu <hi rend="bold">dać</hi> szkole, musi go wystawić na przetarg.</quote>
       <quote>Ksiądz dziekan #dał$ każdemu po kawałku opłatka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś rzecz, którą trzymaliśmy lub która znajdowała się blisko nas, do zbliżyliśmy tę rzecz do niego, tak aby mógł ją wziąć do ręki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mógłbyś mi <hi rend="bold">dać</hi> widelec?</quote>
       <quote>#Daj$ mi rękę — rzekł do dziewczyny.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś nam <hi rend="bold">dał</hi> jedzenie lub picie, to umieścił je przed nami tak, abyśmy mogli je sobie wziąć. Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> choremu lekarstwo, to przepisał mu je, włożył do ust, wprowadził do żyły itp. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Posadziła mnie przy stole, <hi rend="bold">dała</hi> mi herbaty i szarlotki.</quote>
       <quote>#Daj$ psu jeść i wyprowadź go na dwór.</quote>
       <quote>#Daj$ mi papierosa.</quote>
       <quote>Lekarz #dał$ mi antybiotyki.</quote>
       <quote>Codziennie przychodzi pielęgniarka i <hi rend="bold">daje</hi> mi zastrzyk.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz lub sytuacja <hi rend="bold">dała</hi> nam coś, to sprawiła, że mogliśmy to mieć lub korzystać z tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>My tylko <hi rend="bold">dajemy</hi> lokal, a za jedzenie i orkiestrę płaci sponsor.</quote>
       <quote>Oczekiwano, że wuj #da$ bratankowi pracę u siebie w fabryce.</quote>
       <quote>Lud <hi rend="bold">daje</hi> idolowi władzę i w chwili kaprysu ją odbiera.</quote>
       <quote>Postanowiłem <hi rend="bold">dać</hi> mu bardziej odpowiedzialne zadanie.</quote>
       <quote>Królowa <hi rend="bold">dała</hi> mu tytuł szlachecki.</quote>
       <quote>Gandhi #dał$ światu nadzieję.</quote>
       <quote>Uchwała nie <hi rend="bold">daje</hi> takich uprawnień wojewodzie.</quote>
       <quote>Studia <hi rend="bold">dają</hi> możliwość lepszej pracy.</quote>
       <quote>Stanowisko to <hi rend="bold">dawało</hi> mi pewne przywileje.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub sytuacja <hi rend="bold">dała</hi> nam szansę, pretekst, powód do czegoś itp., to stworzyła je i pozwoliła je nam wykorzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Amerykanin jest w doskonałej formie, w finale nie #dał$ rywalom żadnych szans.</quote>
       <quote>Festiwal <hi rend="bold">daje</hi> okazję wybicia się.</quote>
       <quote>On sporo potrafi, byle tylko <hi rend="bold">dać</hi> mu pole do popisu.</quote>
       <quote>#Dało$ to powód do nie kończących się plotek na ich temat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś jakiś czas na zrobienie czegoś, to zgodziliśmy się czekać tyle czasu, żeby to zrobił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Daję</hi> ci dziesięć minut na decyzję.</quote>
       <quote>#Damy$ ci trochę czasu, żebyś się przyzwyczaił i oswoił z nowymi obowiązkami.</quote>
       <quote>Nie #dałeś$ mi czasu przygotować się do lekcji.</quote>
       <quote>#Dałem$ jej czas do namysłu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakąś rzecz np. do naprawy, to przekazaliśmy ją komuś, aby ją naprawił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Dał$ artykuł do przepisania na maszynie.</quote>
       <quote>Bieliznę osobistą piorę sama, a pościelową <hi rend="bold">daję</hi> do pralni.</quote>
       <quote>Trzeba by <hi rend="bold">dać</hi> buty do szewca.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> nam coś w jakiś sposób, to sprzedał lub wynajął nam to w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sklepikarka mnie zna i przed pierwszym <hi rend="bold">daje</hi> mi na kredyt.</quote>
       <quote>W tym sklepie <hi rend="bold">dają</hi> telewizory na raty.</quote>
       <quote>Kiosk #dano$ w ajencję.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> ileś pieniędzy za jakąś rzecz, to tyle za nią zapłaciliśmy. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ile <hi rend="bold">dałaś</hi> za ten stół? — Trzysta złotych.</quote>
       <quote>Ile pani ceni te bluzki? — A ile pani #da$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakieś elementy, to wykorzystaliśmy je w tworzeniu pewnej całości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na dno garnka <hi rend="bold">dajemy</hi> trochę oleju.</quote>
       <quote>Tu #damy$ żyrandol, a tam kinkiet.</quote>
       <quote>Na wstępie autor <hi rend="bold">daje</hi> przegląd treści całego tomu.</quote>
       <quote>Chodzi o to, aby <hi rend="bold">dać</hi> solidne podstawy do dalszego rozwoju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Słowo <hi rend="bold">dać</hi> łączymy z wieloma rzeczownikami nazywającymi czynności, często akty mowy, aby powiedzieć, że ktoś wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik, ale brzmią bardziej oficjalnie. Na przykład <hi rend="bold">dać</hi> odpowiedź znaczy to samo, co odpowiedzieć, a <hi rend="bold">dać</hi> gwarancję znaczy to samo, co zagwarantować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gdyby mu kto inny #dał$ podobną obietnicę, uważałby to za kpiny.</quote>
       <quote>#Dał$ służbie rozkaz nikogo nie wpuszczać.</quote>
       <quote>W listach <hi rend="bold">dawała</hi> bratu cenne rady.</quote>
       <quote>Matka <hi rend="bold">dała</hi> jej swoje błogosławieństwo.</quote>
       <quote>Sędzia #dał$ mi łagodny wyrok.</quote>
       <quote>Nazajutrz szef <hi rend="bold">daje</hi> mu wymówienie.</quote>
       <quote>Wzywają księdza, który zaraz <hi rend="bold">daje</hi> im ślub.</quote>
       <quote>#Dał$ krok do przodu i zawahał się.</quote>
       <quote>Rozdział ten <hi rend="bold">daje</hi> opis tylko najczęściej spotykanych anomalii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> wykład, koncert itp., to wystąpił z nim publicznie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W Bydgoszczy artystka <hi rend="bold">dała</hi> jeden jedyny recital.</quote>
       <quote>Wieczorem w klubie miałam <hi rend="bold">dać</hi> odczyt.</quote>
       <quote>W XVI stuleciu przyjeżdżał czasem teatr z Londynu i <hi rend="bold">dawał</hi> tu przedstawienia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> np. ogłoszenie do gazety lub reklamę w radiu, to spowodowaliśmy, że ukazały się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzina <hi rend="bold">dała</hi> nekrolog do gazety.</quote>
       <quote>Regularnie <hi rend="bold">daję</hi> anonsy w miejscowej prasie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">daje</hi> komuś lekcje, to go uczy, zwłaszcza prywatnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przez cały okres studiów <hi rend="bold">dawała</hi> korepetycje.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś nauczkę, lekcję itp., to ukarał go lub zmusił do dużego wysiłku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chciała mi <hi rend="bold">dać</hi> nauczkę, żebym liczył się z potęgą kobiet.</quote>
       <quote>W wojsku #dali$ mi szkołę. Do dziś mam blizny na łokciach od czołgania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś lanie, baty, kuksańca itp., to pobił go lub uderzył.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zaczaili się na niego i #dali$ mu solidne wciry.</quote>
       <quote>Mama <hi rend="bold">dała</hi> dziecku klapsa.</quote>
       <quote>Dziewczyna <hi rend="bold">daje</hi> mu prztyczka w nos.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiś znak, sygnał, hasło itp., to za jego pomocą przekazaliśmy jakąś informację.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Konduktor #dał$ sygnał do odjazdu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dawał</hi> rozpaczliwe znaki przejeżdżającym samochodom.</quote>
       <quote>Na #dany$ znak wszyscy powstali.</quote>
       <quote>Kilka kobiet <hi rend="bold">dawało</hi> jeszcze słabe oznaki życia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiś przykład, to przytoczyliśmy go. Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał przykład</hi> komuś innemu, to swoim zachowaniem pokazał mu — celowo lub mimo woli — jak ma postępować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czytał fragmenty, <hi rend="bold">dawał</hi> przykłady i było to bardzo interesujące.</quote>
       <quote>Wówczas kapitan postanowił <hi rend="bold">dać</hi> im przykład. Skoczył pierwszy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dawał</hi> przykład punktualności i zdyscyplinowania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="21">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> wyraz swoim poglądom, uczuciom, emocjom lub pragnieniom, to wyraził je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obaj zawodnicy nie lubią się i <hi rend="bold">dają</hi> temu wyraz w wywiadach.</quote>
       <quote>Swojemu twórczemu temperamentowi <hi rend="bold">dawał</hi> ujście, pisząc felietony filozoficzne.</quote>
       <quote>Wtedy dopiero <hi rend="bold">dawał</hi> upust rozpierającej go energii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="22">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> dowód czegoś, to udowodnił to, zwykle swoim postępowaniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Dała$ mi liczne dowody życzliwości.</quote>
       <quote>Jest to na pewno człowiek odpowiedzialny, #dał$ na to dowody.</quote>
       <quote>#Dałeś$ dowód, że umiesz sobie radzić w trudnych okolicznościach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> wiarę lub posłuch jakimś wiadomościom lub osobom, to uwierzyliśmy im i uznaliśmy za słuszne to, co mówią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Autorka <hi rend="bold">dała</hi> wiarę opowieściom, które słyszała na wsi.</quote>
       <quote>Miałem nadzieję, że #da$ posłuch moim radom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="24">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś słowo, to przyrzekł mu coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był człowiekiem honoru, skoro #dał$ słowo kobiecie, już się nie wycofa.</quote>
       <quote>Słowa #danego$ dotrzymał.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Daję</hi> panu słowo szlachcica.</quote>
       <quote>Musiała mi <hi rend="bold">dać</hi> słowo honoru, że nikomu nie powtórzy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Daję</hi> panu na to moje słowo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="25">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> komuś jakąś ocenę za jego pracę lub umiejętności, to oceniliśmy jego pracę lub umiejętności tą oceną.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Geograf, poczciwina, <hi rend="bold">dawał</hi> same dobre stopnie.</quote>
       <quote>Za ten skok sędziowie nie #dadzą$ mu dużo punktów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiejś osobie lub rzeczy określone miejsce w jakiejś hierarchii lub określoną kategorię, to umieściliśmy ją w tym miejscu lub w tej kategorii.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sędziowie #dali$ pierwszą lokatę młodziutkiej Japonce.</quote>
       <quote>Konkurs jest otwarty dla wszelkich prac, ale pierwszeństwo <hi rend="bold">dajemy</hi> wspomnieniom i pamiętnikom.</quote>
       <quote>Komisja <hi rend="bold">dała</hi> mu kategorię D i do wojska go nie wzięli.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="27">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> jakiejś osobie lub rzeczy ileś lat, to sądząc po jej wyglądzie lub innych oznakach, uznaliśmy, że ma ona tyle lat.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dawała</hi> mu na oko jakieś czterdzieści lat.</quote>
       <quote>Ten dąb ma dwieście lat. — A ja bym #dał$ mu z tysiąc, taki jest wielki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="28">
      <def>Jeśli nasze działania lub wysiłki <hi rend="bold">dały</hi> jakiś efekt, to dzięki nim uzyskaliśmy go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Poszukiwania nie #dały$ żadnych skutków.</quote>
       <quote>produkcja, która nie <hi rend="bold">daje</hi> zysku, lecz straty</quote>
       <quote>On chciał mieć władzę, bo wiadomo, że władza <hi rend="bold">daje</hi> korzyści.</quote>
       <quote>Miałem nadzieję, że ta rozmowa coś #da$.</quote>
       <quote>Nic nie #dały$ protesty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="29">
      <def>Jeśli działanie matematyczne <hi rend="bold">daje</hi> jakiś wynik, to otrzymujemy ten wynik z tego działania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dwa plus dwa <hi rend="bold">daje</hi> cztery.</quote>
       <quote>Jakakolwiek liczba pomnożona przez zero <hi rend="bold">daje</hi> zero.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="30">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">dało</hi> nam wyobrażenie lub wiedzę o jakiejś rzeczy lub sprawie, to dzięki temu mogliśmy ją poznać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wycieczka helikopterem i oglądanie Meksyku z góry #da$ państwu obraz miasta.</quote>
       <quote>Badania krwi i moczu <hi rend="bold">dają</hi> pojęcie o zdrowiu pacjenta.</quote>
       <quote>Recenzowana książka <hi rend="bold">daje</hi> tylko podstawową wiedzę z tego zakresu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="31">
      <def>Jeśli coś nam <hi rend="bold">dało</hi> przyjemność, radość lub inne pozytywne odczucie, to dzięki temu osiągnęliśmy je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Praca z dziećmi <hi rend="bold">daje</hi> dużo przyjemności.</quote>
       <quote>Nawet najdrobniejszy sukces <hi rend="bold">dawał</hi> mu satysfakcję.</quote>
       <quote>Świadomość zwycięstwa <hi rend="bold">dała</hi> mu pewność i spokój.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="32">
      <def>Mówimy, że rośliny, zwierzęta, słońce itp. <hi rend="bold">dają</hi> coś dobrego, jeśli w naturalny sposób to wytwarzają i możemy z tego korzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To jest młoda koza. Ona jeszcze nie <hi rend="bold">daje</hi> mleka.</quote>
       <quote>Ogień <hi rend="bold">daje</hi> dużo ciepła, a mało światła.</quote>
       <quote>Strumień w wąwozie <hi rend="bold">dawał</hi> ożywczy chłód.</quote>
       <quote>Ziarno <hi rend="bold">daje</hi> plon.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="35">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">dał z siebie</hi> np. wszystko lub dużo, jeśli włożył wiele wysiłku i dobrej woli w to, co robił, gdyż chciał zrobić to jak najlepiej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tym biegu zawodniczki <hi rend="bold">dają</hi> z siebie wszystko.</quote>
       <quote>Chcieliśmy <hi rend="bold">dać</hi> z siebie jak najwięcej, przysłużyć się czemuś.</quote>
       <quote>Chyba na tym życie polega, żeby coś z siebie <hi rend="bold">dawać</hi> i w zamian coś otrzymywać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="38">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś całusa, buziaka itp., to go pocałował lub pozwolił się pocałować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Dała$ mi buziaka i uciekł.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="41">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> komuś np. w twarz lub po głowie, to uderzył go w twarz lub po głowie. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mietek nie wytrzymał i #dał$ mu w zęby.</quote>
       <quote>Nauczyciel #dał$ mu linijką po rękach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="42">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">daliśmy</hi> kogoś gdzieś, to skierowaliśmy go tam, aby się uczył, mieszkał lub pracował. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Daliśmy$ Gutka do prywatnej szkoły.</quote>
       <quote>Nie #dam$ dziadka do domu starców! Tu będzie mieszkał.</quote>
       <quote>Tego nowego chłopaka #damy$ na odlewnię do pomocy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="dawac.2">
     <def>pozwolić komuś coś zrobić, być możliwym do zrobienia</def>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dał</hi> nam coś zrobić, to pozwolił nam, abyśmy to zrobili.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzice nie <hi rend="bold">dają</hi> mu oglądać telewizji.</quote>
       <quote>#Dasz$ mi się przejechać na rowerze?</quote>
       <quote>Trzeba jej <hi rend="bold">dać</hi> się wypłakać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">dała</hi> coś ze sobą robić, to mogliśmy to z nią robić, nie trafiając na opór ani sprzeciw z jej strony. W konstrukcji tej czasownik zależny od słowa <hi rend="bold">dać</hi> występuje z zaimkiem „się”, który pełni przy nim funkcję dopełnienia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Starzec #dał$ się prowadzić za rękę jak dziecko.</quote>
       <quote>A ja, idiota, #dałem$ im się oszukać.</quote>
       <quote>Żelazo <hi rend="bold">daje</hi> się kuć po podgrzaniu.</quote>
       <quote>Monika <hi rend="bold">dała</hi> sobie ufarbować włosy.</quote>
       <quote>Jest ambitna i nie <hi rend="bold">daje</hi> sobą kierować.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="43">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dało się</hi> coś zrobić, to zrobienie tego okazało się możliwe. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Meble #dałoby$ się szybko wywieźć, gdybyśmy mieli wózek.</quote>
       <quote>Chciałbym odbić ten tekst na ksero i powiększyć, jeśli się da. — Da się, czemu ma się nie <hi rend="bold">dać</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="44">
      <def>Wyrażeń <hi rend="bold">co się da</hi>, <hi rend="bold">jak się da</hi>, <hi rend="bold">gdzie się da</hi>, <hi rend="bold">ile się da</hi> itp. używamy potocznie, aby zaznaczyć, że ktoś wyczerpuje wszelkie dostępne mu możliwości. Jeśli np. kupujemy <hi rend="bold">co się da</hi>, to kupujemy wszystko, nie wybierając.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trzeba <hi rend="bold">ratować</hi>, co się da.</quote>
       <quote>Kłamaliśmy, ile się #dało$, ale uchodziło nam to na sucho.</quote>
       <quote>Musimy stąd uciekać, gdzie się #da$. Może na Słowację.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="46">
      <def>Jeśli mówimy komuś <hi rend="bold">„nie daj się”</hi> lub <hi rend="bold">„nie dajcie się”</hi>, to zachęcamy go, aby się nie poddawał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Waldek, nie #daj$ się! — krzyknąłem, widząc, że zwalnia.</quote>
       <quote>Płaczesz?! Co ty! Nie #daj$ się! Nie możesz się załamywać.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="liczyc">
    <form>
     <orth>liczyć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="liczyc.1">
     <def>wykonywać działania arytmetyczne, dodawać rzeczy do siebie</def>
     <sense n="1">
      <def>Kiedy <hi rend="bold">liczymy</hi>, to wykonujemy działania arytmetyczne. ; wymieniamy kolejne liczby od jednego wzwyż.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Liczył</hi> w pamięci bezbłędnie, umiał nawet mnożyć czterocyfrowe liczby.</quote>
       <quote>Ewa w skupieniu <hi rend="bold">liczy</hi> coś na kalkulatorze.</quote>
       <quote>W przedszkolu nauczył się <hi rend="bold">liczyć</hi> do stu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">liczymy</hi> jakieś osoby lub rzeczy, to dodajemy je do siebie, aby ustalić, ile ich jest.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kasjerka uważnie <hi rend="bold">liczy</hi> pieniądze.</quote>
       <quote>Ciotki i kuzynki nie przestają <hi rend="bold">liczyć</hi>, ile nas kosztowało wesele.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakaś wielkość, np. czas, jest <hi rend="bold">liczona</hi> w jakichś jednostkach, np. w sekundach, to używa się tych jednostek, aby ją mierzyć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Odległości nie <hi rend="bold">liczono</hi> w kilometrach, tylko w dniach drogi.</quote>
       <quote>Nasza Galaktyka, Droga Mleczna, ma rozmiary <hi rend="bold">liczone</hi> w dziesiątkach, a nawet setkach tysięcy lat świetlnych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">liczy</hi> godziny, dni, miesiące itp. do jakiegoś momentu, jeśli czeka z niecierpliwością, aż on nastąpi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miała głos mile podniecony, już <hi rend="bold">liczyła</hi> dni do powrotu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">liczy się</hi> do czegoś, to jest do tego włączane w jakichś obliczeniach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Okres pracy na zlecenie-umowę nie <hi rend="bold">liczy</hi> się do emerytury.</quote>
       <quote>Po upływie zadeklarowanego okresu procenty ulegają kapitalizacji, to znaczy <hi rend="bold">liczą</hi> się do kwoty, od której naliczać się będzie oprocentowanie w następnym okresie umownym.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">liczy</hi> sobie np. ileś lat lub kilogramów, to ma taki wiek lub wagę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszyscy oni byli młodzi, <hi rend="bold">liczący</hi> nie więcej jak trzydzieści lat.</quote>
       <quote>Oglądam rybę podobną do naszych kleni, <hi rend="bold">liczy</hi> sobie ze 20 centymetrów.</quote>
       <quote>Teatr Polskiego Radia <hi rend="bold">liczy</hi> sobie już ponad pół wieku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">liczy</hi> ileś osób lub elementów, to składa się z nich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oddział <hi rend="bold">liczył</hi> trzydziestu ludzi.</quote>
       <quote>Akta sprawy <hi rend="bold">liczą</hi> 240 tomów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">liczy</hi> ileś za jakiś towar lub jakąś usługę, to chce za nie takiej ceny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na targu <hi rend="bold">liczyli</hi> 4 zł za łubiankę truskawek.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Liczę</hi> ci piątaka za każdą godzinę.</quote>
       <quote>Słono sobie za to <hi rend="bold">liczył</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="liczyc.2">
     <def>być ważnym, branym pod uwagę, być szanowanym</def>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">liczymy</hi> jakąś osobę lub rzecz, to uwzględniamy ją w naszych rachunkach. Wyrażenia <hi rend="bold">nie licząc</hi> używamy, aby zaznaczyć, że wymieniamy liczbę, w której nie uwzględniliśmy kogoś lub czegoś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W kościele był chłód i całkowita pustka, jeżeli nie <hi rend="bold">liczyć</hi> paru starych kobiet, które pod samym ołtarzem uklękły.</quote>
       <quote>Trzeba do przeprowadzenia głosowania oddelegować blisko cztery miliony urzędników, nie <hi rend="bold">licząc</hi> mężów zaufania poszczególnych partii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">liczy się</hi>, to jest ważna i brana pod uwagę w jakichś działaniach lub decyzjach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tym sezonie <hi rend="bold">liczący</hi> się krawcy lansują brązy — całą gamę ich odcieni, od tabaczkowego do ciemnej kawy.</quote>
       <quote>Jedna pomyłka się nie <hi rend="bold">liczy</hi>.</quote>
       <quote>Dziś <hi rend="bold">liczy</hi> się przede wszystkim wykształcenie.</quote>
       <quote>Wielu polityków doszło do wniosku, że Związek Radziecki nie <hi rend="bold">liczy</hi> się już jako mocarstwo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">liczymy</hi> na kogoś, to mamy nadzieję, że spełni on nasze oczekiwania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie zawsze jednak można <hi rend="bold">liczyć</hi> na przyjaciół.</quote>
       <quote>Tylko na siebie mogłam <hi rend="bold">liczyć</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">liczy</hi> na jakieś zdarzenie lub działanie, to ma nadzieję, że ono nastąpi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Bluffował świadomie, <hi rend="bold">licząc</hi>, jak zawsze, na pewną wygraną.</quote>
       <quote>Może pan <hi rend="bold">liczyć</hi> na moją dyskrecję.</quote>
       <quote>Zjawił się wreszcie, gdy przestała już <hi rend="bold">liczyć</hi>, że przyjdzi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">liczy się</hi> z czymś, to bierze to pod uwagę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był człowiekiem niezwykle gwałtownym i despotycznym. Innych słuchał, ale się zupełnie nie <hi rend="bold">liczył</hi> z tym, co mówili.</quote>
       <quote>Szukając dobrego wina, trzeba się <hi rend="bold">liczyć</hi> z wydatkiem rzędu 22–28 złotych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">liczy się</hi> z kimś, to nie lekceważy go, lecz szanuje lub ceni go sobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Siostry nie słuchał, ale z ojcem się zawsze <hi rend="bold">liczył</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli mówimy komuś, żeby <hi rend="bold">liczył się ze słowami</hi>, to każemy mu nie używać sformułowań, które mogłyby kogoś urazić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Liczcie</hi> się ze słowami. Nie jesteście w knajpie, tylko w domu.</quote>
       <quote>Niektórzy walili z grubej rury, nazywając rzeczy po imieniu i nie <hi rend="bold">licząc</hi> się ze słowami.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wolny">
    <form>
     <orth>wolny</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wolny.1">
     <def>dowolny, niezależny, nieograniczony zewnętrznymi przepisami, zarządzeniami, zwyczajami</def>
     <sense n="1">
      <def>Ktoś, kto jest <hi rend="bold">wolny</hi>, może sam o sobie decydować, gdyż nie jest od nikogo ani niczego zależny. ; nie jest więźniem ani niewolnikiem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mnie niczego nie można zabronić, ja jestem <hi rend="bold">wolny</hi> człowiek.</quote>
       <quote>Wczoraj mnie wypuścili, znowu jestem <hi rend="bold">wolny</hi>.</quote>
       <quote>Oprócz chłopów zależnych istniała ludność chłopska <hi rend="bold">wolna</hi> osobiście, lecz nie mająca ziemi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Wolny</hi> kraj nie jest okupowany przez wojska innego kraju ani zależny od niego politycznie lub gospodarczo.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiadomo, kiedy Bośnia będzie <hi rend="bold">wolna</hi>.</quote>
       <quote>Wreszcie żyjemy w <hi rend="bold">wolnym</hi> kraju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Coś, co jest <hi rend="bold">wolne</hi>, nie jest ograniczone zewnętrznymi przepisami, zarządzeniami, zwyczajami itp. i może się swobodnie rozwijać lub funkcjonować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mamy <hi rend="bold">wolną</hi> prasę i wolność słowa.</quote>
       <quote><hi rend="bold">wolne</hi> związki zawodowe</quote>
       <quote>parlament wyłoniony w <hi rend="bold">wolnych</hi> wyborach</quote>
       <quote>Cenzurę zastąpiło prawo <hi rend="bold">wolnego</hi> rynku, obowiązujące także w kulturze.</quote>
       <quote>wypracowanie na temat <hi rend="bold">wolny</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli mówimy do jakiejś osoby, że jest <hi rend="bold">wolna</hi>, to pozwalamy jej odejść.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skończyliśmy na dziś, jesteś <hi rend="bold">wolna</hi>, Aniu, zmykaj.</quote>
       <quote>Jesteście państwo <hi rend="bold">wolni</hi>, do zobaczenia za tydzień.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Słowo <hi rend="bold">wolny</hi> jest używane w następujących wyrażeniach. Jeśli ktoś <hi rend="bold">ma wolną rękę</hi> albo jeśli mu <hi rend="bold">dano</hi>, <hi rend="bold">zostawiono</hi> lub <hi rend="bold">pozostawiono wolną rękę</hi>, to ma on swobodę działania. ; Jeśli oskarżony odpowiada przed sądem <hi rend="bold">z wolnej stopy</hi>, to zeznaje, nie będąc aresztowanym. ; <hi rend="bold">Wolne wnioski</hi> to wnioski nie związane z tematem zebrania, zgłaszane zwykle na zakończenie porządku obrad. ; <hi rend="bold">Rzut wolny</hi> lub <hi rend="bold">wolny</hi> to w piłce nożnej, koszykówce i niektórych innych grach strzał lub rzut wykonany przez zawodnika jednej drużyny, podyktowany przez sędziego jako kara za niezgodne z przepisami zagranie zawodnika drużyny przeciwnej. ; <hi rend="bold">Wolny przekład</hi> lub <hi rend="bold">wolne tłumaczenie</hi> nie trzymają się wiernie oryginału. ; <hi rend="bold">Wolne miasto</hi> to miasto mające przywileje polityczne, które uniezależniają je od władz państwowych.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Masz <hi rend="bold">wolną</hi> rękę, możesz odejść.</quote>
       <quote>Bywało, że prezydenci dawali sekretarzom <hi rend="bold">wolną</hi> rękę i jedynie firmowali ich posunięcia.</quote>
       <quote>Rodzice zostawili mi <hi rend="bold">wolną</hi> rękę w wyborze zawodu.</quote>
       <quote>Wpłacono za niego kaucję i na procesie odpowiadał z <hi rend="bold">wolnej</hi> stopy.</quote>
       <quote>Sędzia podyktował rzut <hi rend="bold">wolny</hi>.</quote>
       <quote>Kondraciuk, trafiając z <hi rend="bold">wolnego</hi>, doprowadził do dogrywki.</quote>
       <quote>Znam ten utwór, ale tylko w <hi rend="bold">wolnym</hi> przekładzie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wolne</hi> Miasto Gdańsk</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli coś jest <hi rend="bold">wolne</hi> od opłat, to jest od nich zwolnione.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>dochód <hi rend="bold">wolny</hi> od podatku</quote>
       <quote>towary <hi rend="bold">wolne</hi> od cła</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli do muzeum, kina itp. jest wstęp <hi rend="bold">wolny</hi>, to nie trzeba kupować biletów, aby tam wejść.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mimo że do pawilonu był wstęp <hi rend="bold">wolny</hi>, mało kto wchodził.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wolny.2">
     <def>niezajęty</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakieś miejsce lub jakaś rzecz są <hi rend="bold">wolne</hi>, to nikt ani nic ich nie zajmuje i możemy z nich korzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W kawiarni nie było <hi rend="bold">wolnego</hi> stolika.</quote>
       <quote>Zająłem pierwsze z brzegu <hi rend="bold">wolne</hi> łóżko.</quote>
       <quote>Na regałach jest jeszcze dużo <hi rend="bold">wolnego</hi> miejsca.</quote>
       <quote>Mając obie ręce <hi rend="bold">wolne</hi>, naciągnąłem linę.</quote>
       <quote>Jest <hi rend="bold">wolny</hi> etat w Gminnym Ośrodku Zdrowia.</quote>
       <quote>Usługi transportowe — w miarę <hi rend="bold">wolnych</hi> mocy — poczta sprzedaje innym firmom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakaś osoba jest <hi rend="bold">wolna</hi>, to nie jest zajęta pracą ani innymi obowiązkami. Jeśli np. taksówkarz lub fryzjer jest <hi rend="bold">wolny</hi>, to nie obsługuje klienta.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czy pan dyrektor jest <hi rend="bold">wolny</hi>?</quote>
       <quote>Pani Małgosia jest <hi rend="bold">wolna</hi>, proszę do niej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Mówimy o mężczyźnie, że jest <hi rend="bold">wolny</hi>, jeśli nie jest żonaty, a o kobiecie, że jest <hi rend="bold">wolna</hi>, jeśli nie jest zamężna.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wciąż była <hi rend="bold">wolna</hi> i do wzięcia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli mamy <hi rend="bold">wolny</hi> czas, to nie jesteśmy zajęci pracą ani innymi obowiązkami i możemy robić to, na co mamy ochotę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zośka chce mieć choć kilka <hi rend="bold">wolnych</hi> godzin w niedzielę.</quote>
       <quote>Każdą <hi rend="bold">wolną</hi> chwilę spędza z rodziną.</quote>
       <quote>Wprowadzono dwie <hi rend="bold">wolne</hi> soboty w miesiącu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Czas <hi rend="bold">wolny</hi> od jakichś zajęć to czas, w którym nie trzeba ich wykonywać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>3 maja jest dniem <hi rend="bold">wolnym</hi> od pracy.</quote>
       <quote>Co robił w czasie <hi rend="bold">wolnym</hi> od zajęć uniwersyteckich, nie wiadomo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz jest <hi rend="bold">wolna</hi> od czegoś, zwykle od czegoś złego lub niepożądanego, to nie ma tego w sobie lub nie ma z tym nic wspólnego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dzień był słoneczny, niebo <hi rend="bold">wolne</hi> od chmur.</quote>
       <quote>Nie ma inwestycji całkowicie <hi rend="bold">wolnych</hi> od ryzyka.</quote>
       <quote>Jego polszczyzna jest <hi rend="bold">wolna</hi> od czeskich naleciałości.</quote>
       <quote>Kandydat na posła powinien być <hi rend="bold">wolny</hi> od takich podejrzeń.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wolny.3">
     <def>powolny, poruszający się z niewielką szybkością</def>
     <sense n="1">
      <def>Coś, co jest <hi rend="bold">wolne</hi>, odbywa się lub porusza z niewielką szybkością.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wolnym</hi> krokiem poszliśmy w stronę Wisły.</quote>
       <quote>Była zmęczona, ruchy rąk stawały się coraz <hi rend="bold">wolniejsze</hi>.</quote>
       <quote>Silnik pracował na <hi rend="bold">wolnych</hi> obrotach.</quote>
       <quote>taniec w <hi rend="bold">wolnym</hi> tempie</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś dzieje się <hi rend="bold">z wolna</hi>, to dzieje się z małą szybkością.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Była godzina siódma i słońce z <hi rend="bold">wolna</hi> chyliło się ku zachodowi.</quote>
       <quote>Z <hi rend="bold">wolna</hi> odwróciła głowę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„wolnego”</hi>, aby przerwać komuś i powstrzymać go przed zbyt szybkim wyciąganiem jakichś wniosków lub robieniem czegoś. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wolnego</hi>, hola! A kto widział, jak okradli.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wysokosc">
    <form>
     <orth>wysokość</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wysokosc.1">
     <def>wielkość mierzona od dołu do góry; odległość; częstotliwość drgań w dźwięku</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Wysokość</hi> jakiejś osoby lub rzeczy to ich wielkość mierzona od dołu do góry. ; Używane jako przymiotnik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Szafa miała zbyt dużą <hi rend="bold">wysokość</hi> i nie zmieściłaby się w pokoju.</quote>
       <quote>Stanąłem pod jodłą o <hi rend="bold">wysokości</hi> kilku pięter.</quote>
       <quote>Maszt w Gąbinie miał 646 m <hi rend="bold">wysokości</hi> i był najwyższy w Europie.</quote>
       <quote>Mur <hi rend="bold">wysokości</hi> 3 metrów oddziela ten zakład od świata.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Określona <hi rend="bold">wysokość</hi> to odległość na jakiej znajduje się lub odbywa się coś nad ziemią, morzem lub jakąś osobą albo rzeczą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skoczyła na <hi rend="bold">wysokość</hi> dwóch metrów.</quote>
       <quote>Żniwa trwają tu kilka miesięcy, bo pola leżą na różnych <hi rend="bold">wysokościach</hi>.</quote>
       <quote>Kiedyś, patrząc z <hi rend="bold">wysokości</hi> wieży Eiffla, doznałem zawrotu głowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Wysokość</hi> to duża odległość od ziemi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Potrzebni są alpiniści do prac na <hi rend="bold">wysokościach</hi>.</quote>
       <quote>Samolot błyskawicznie nabierał <hi rend="bold">wysokości</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Wysokość</hi> czegoś to wielkość lub natężenie tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z powodu suszy spadła <hi rend="bold">wysokość</hi> plonów.</quote>
       <quote>O <hi rend="bold">wysokości</hi> mandatu drogowego decyduje policjant.</quote>
       <quote>Trudno w tym przypadku oszacować <hi rend="bold">wysokość</hi> ryzyka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">w wysokości</hi> używamy, aby wskazać na wielkość jakiejś kwoty.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Każdemu przysługuje odprawa w <hi rend="bold">wysokości</hi> trzech miesięcznych pensji.</quote>
       <quote>opłata w <hi rend="bold">wysokości</hi> ok. 10% średniego krajowego wynagrodzenia</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Wysokość</hi> dźwięku to jego cecha zależna od częstotliwości drgań. Im większa częstotliwość, tym dźwięk ma większą wysokość</def>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli coś znajduje się lub zdarzyło się na jakiejś ulicy, drodze, rzece itp. <hi rend="bold">na wysokości</hi> jakiegoś miejsca, to istnieje lub zdarzyło się na tej ulicy, drodze lub rzece w pobliżu tego miejsca.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Świadkowie wypadku na ulicy Bonifacego, na <hi rend="bold">wysokości</hi> Kaukaskiej, proszeni są o kontakt telefoniczny.</quote>
       <quote>Byłam już na <hi rend="bold">wysokości</hi> uniwersytetu, gdy przypomniałam sobie, że nie oddałam zegarka do naprawy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wysokosc.2">
     <def>członkowie rodziny królewskiej lub książęcej</def>
     <sense n="8">
      <def>Słowo <hi rend="bold">wysokość</hi> w wyrażeniach takich, jak , jest odnoszone do członków rodziny królewskiej lub książęcej. Używane jest w kontekście zaimków dzierżawczych i zwykle pisane wielką literą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wasza <hi rend="bold">Wysokoś</hi>.</quote>
       <quote>Jego <hi rend="bold">Wysokoś</hi>.</quote>
       <quote>Jej <hi rend="bold">Wysokoś</hi>.</quote>
       <quote>Jej <hi rend="bold">Wysokość</hi> Królowa Elżbieta II rozpoczęła panowanie w roku 1952.</quote>
       <quote>Wasza <hi rend="bold">wysokość</hi> zechce spocząć.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="letni">
    <form>
     <orth>letni</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="letni.1">
     <def>dotyczący lata</def>
     <sense n="1">
      <def>Letni to taki, który dotyczy lata, np. odbywa się latem lub jest przeznaczony na lato.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niedługo znowu będę wkładać <hi rend="bold">letnie</hi> sukienki.</quote>
       <quote><hi rend="bold">letni</hi> domek</quote>
       <quote>Już chłodno, a on wciąż <hi rend="bold">letnio</hi> ubrany.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="letni.2">
     <def>trochę ciepły, pozbawiony wyrazu</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Letni</hi> płyn to płyn tylko trochę ciepły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">letnia</hi> herbata</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jako <hi rend="bold">letnie</hi> określamy coś, co jest pozbawione wyrazu, żywych uczuć lub temperamentu. Słowo używane z dezaprobatą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mówi się, że kino polskie jest ustatkowane, grzeczne, <hi rend="bold">letnie</hi>.</quote>
       <quote>Potrzeba nam tu ludzi z pasją, dla tych przeciętnych, <hi rend="bold">letnich</hi> nie ma miejsca.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="klasa">
    <form>
     <orth>klasa</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="klasa.1">
     <def>kategoria, zbiór; grupa przedmiotów lub zjawisk mająca wspólne cechy</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Klasa</hi> przedmiotów lub zjawisk to grupa tych przedmiotów lub zjawisk wyodrębniona na podstawie ich wspólnych cech.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Drewno sortowano na <hi rend="bold">klasy</hi> według gatunku i jakości.</quote>
       <quote><hi rend="bold">klasy</hi> wyrazów nieodmiennych</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Klasa</hi> to jedna z grup, na jakie można podzielić społeczeństwo, wyodrębniona ze względu na poziom życia jej członków i rodzaj wykonywanej pracy. <hi rend="bold">Klasa polityczna</hi> to ludzie biorący aktywny udział w życiu politycznym i albo sprawujący władzę, albo dążący do tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jego filmy pokazują amerykańską <hi rend="bold">klasę</hi> średnią.</quote>
       <quote><hi rend="bold">klasa</hi> rządząca</quote>
       <quote><hi rend="bold">klasa</hi> kapitalistów</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="klasa.2">
     <def>kurs nauki w szkole, uczniowie uczący się w tej samej klasie</def>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="klasa.3">
     <def>pomieszczenie</def>
     <sense n="3">
      <def>pomieszczenie, w którym odbywają się lekcje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nauczyciel wyszedł na środek <hi rend="bold">klasy</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="klasa.4">
     <def>wysoka jakość lub wysoki poziom</def>
     <sense n="7">
      <def>Mówimy o <hi rend="bold">klasie</hi> jakichś towarów, usług, ludzi lub umiejętności, mając na myśli ich wysoką jakość lub wysoki poziom.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Samochód tej <hi rend="bold">klasy</hi>, co mercedes, rzadko się psuje.</quote>
       <quote>Pokazał aktorstwo wysokiej <hi rend="bold">klasy</hi>.</quote>
       <quote>Był światowej <hi rend="bold">klasy</hi> specjalistą.</quote>
       <quote>Obaj reprezentują najwyższą światową <hi rend="bold">klasę</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Pierwsza, druga itd. <hi rend="bold">klasa</hi> jakichś rzeczy to grupa tych rzeczy wyodrębniona ze względu na ich jakość. Najlepsze są rzeczy pierwszej <hi rend="bold">klasy</hi>, gorsze drugiej <hi rend="bold">klasy</hi> itd. Zabytki <hi rend="bold">klasy zerowej</hi> to zabytki o największej wartości historycznej i artystycznej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stawianie fabryki nad jeziorem o pierwszej <hi rend="bold">klasie</hi> czystości wód to nonsens.</quote>
       <quote>sprzęt, który był o <hi rend="bold">klasę</hi> lepszy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Miejsca, przedziały, wagony itp. określonej <hi rend="bold">klasy</hi> to w środkach komunikacji publicznej miejsca, przedziały lub wagony zapewniające określony standard i wygody w podróży. ; Określona <hi rend="bold">klasa</hi> w pociągu, na statku, w samolocie itp. to miejsce tej klasy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jechaliśmy wagonem pierwszej <hi rend="bold">klasy</hi>.</quote>
       <quote>Mam bilet <hi rend="bold">klasy</hi> turystycznej.</quote>
       <quote>Zwykle podróżował trzecią <hi rend="bold">klasą</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Mówimy o kimś lub o czymś <hi rend="bold">klasa</hi> lub <hi rend="bold">pierwsza klasa</hi>, jeśli ta osoba lub rzecz bardzo nam się podoba. Określenia potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Babka <hi rend="bold">klasa</hi>, nie ma co!</quote>
       <quote>Film był pierwsza <hi rend="bold">klasa</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Mówimy, że ktoś ma, trzyma itp. <hi rend="bold">klasę</hi>, jeśli oceniamy go pozytywnie, np. dlatego, że jest inteligentny, elegancki i sprawia dobre wrażenie. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ten to ma <hi rend="bold">klasę</hi>.</quote>
       <quote>W ostatnich zawodach w Bydgoszczy Polak pokazał <hi rend="bold">klasę</hi>.</quote>
       <quote>Chodzi o to, żeby zachować fason i <hi rend="bold">klasę</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli ktoś robi coś <hi rend="bold">z klasą</hi>, to robi to bardzo dobrze. Osoba <hi rend="bold">z klasą</hi> to ktoś, kogo oceniamy pozytywnie. Wyrażenie potoczne, używane z uznaniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tańczyła z taką <hi rend="bold">klasą</hi>, że wokół nich zebrało się mnóstwo ludzi.</quote>
       <quote>dziewczyna z <hi rend="bold">klasą</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Mówimy o kimś, zwłaszcza o zawodniku, że jest <hi rend="bold">klasą dla siebie</hi>, jeśli jest tak dobry, że nie można go z nikim porównać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Reprezentant Niemiec był w biegu <hi rend="bold">klasą</hi> dla siebie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wydac">
    <form>
     <orth>wydać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wydac.1">
     <def>odnosić wrażenie, że coś jest prawdą</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wydaje się</hi> nam, że coś jest prawdą, to odnosimy wrażenie, że jest, choć nie jesteśmy pewni i możemy się mylić. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W nocy #wydawało$ mi się, że ktoś płacze, ale to tylko wiatr wył.</quote>
       <quote>Nowy program telewizyjny, jak mi się <hi rend="bold">wydaje</hi>, nie spodobał się publiczności.</quote>
       <quote>Wyszła chyba na obiad. Tak mi się <hi rend="bold">wydaje</hi>.</quote>
       <quote>#Wydaje$ się niedorzecznością, żeby premier prowadził inną politykę zagraniczną niż jego minister.</quote>
       <quote>Co taka smutna jesteś? — #Wydaje$ ci się.</quote>
       <quote>Kradzież publicznych pieniędzy <hi rend="bold">wydaje</hi> mu się najobrzydliwszym przestępstwem.</quote>
       <quote>Czekał cierpliwie, bo matka #wydawała$ się już kończyć swoją przydługą mowę.</quote>
       <quote>Chłopak <hi rend="bold">wydaje</hi> się nie rozumieć swojej sytuacji.</quote>
       <quote>Ceremoniał dworski <hi rend="bold">wydawał</hi> się jej śmieszny.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Słowo <hi rend="bold">wydawałoby się</hi> odnosimy do fragmentu naszej wypowiedzi, aby zaznaczyć, że nie odpowiada on prawdzie, choć wszystko wskazuje na to, że powinien jej odpowiadać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dochodziło do kłótni w sprawach, #wydawałoby$ się, najbardziej oczywistych.</quote>
       <quote>Napisał rzecz, której — #wydawałoby$ się — nie można przetłumaczyć na język teatru.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wydac.2">
     <def>zapłacić za coś</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wydaliśmy</hi> na coś pieniądze, to zapłaciliśmy nimi za to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wzięła premię i <hi rend="bold">wydała</hi> ją w ciągu trzech dni na prezenty pod choinkę.</quote>
       <quote>Wszystko #wydawali$ na bieżące potrzeby, nic nie mogli odłożyć.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wydac.3">
     <def>dać, przekazać</def>
     <sense n="4">
      <def>Kiedy sprzedawca <hi rend="bold">wydaje</hi> resztę kupującemu, który płaci za towar lub usługę kwotą wyższą od ich ceny, to daje mu pieniądze stanowiące różnicę między tą kwotą a ceną.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przepraszam, chyba zapomniała mi pani <hi rend="bold">wydać</hi> resztę.</quote>
       <quote>Ekspedientka <hi rend="bold">wydała</hi> mu pięć złotych reszty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydaje</hi> ludziom coś, co jest dla nich przeznaczone, to daje im to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obiady <hi rend="bold">wydaje</hi> się od 13.00 do 15.00.</quote>
       <quote>Każdemu rekrutowi <hi rend="bold">wydano</hi> z magazynu mundur.</quote>
       <quote>Prosił, aby <hi rend="bold">wydano</hi> mu zaświadczenie na piśmie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli rodzice <hi rend="bold">wydali</hi> córkę za jakiegoś mężczyznę, to spowodowali, że wzięła ona z nim ślub. Jeśli rodzice <hi rend="bold">wydali</hi> córkę <hi rend="bold">za mąż</hi>, to spowodowali, że zawarła małżeństwo.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chełpi się, że <hi rend="bold">wydaje</hi> córkę za najbogatszego człowieka we wsi.</quote>
       <quote>Dorosła mu córka i właśnie <hi rend="bold">wydaje</hi> ją za mąż.</quote>
       <quote>Niedawno <hi rend="bold">wydali</hi> ją za mąż za młodego porucznika.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli kobieta <hi rend="bold">wydała się</hi> za jakiegoś mężczyznę, to wzięła z nim ślub. Słowo potoczne. Jeśli kobieta <hi rend="bold">wydała się za mąż</hi>, to poślubiła mężczyznę. Wyrażenie potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wydałaby</hi> się za niego, gdyby ojciec pozwolił.</quote>
       <quote>Nie chciałaś się za mnie <hi rend="bold">wydać</hi>, bo byłem dla ciebie za stary.</quote>
       <quote>Chciałaby się <hi rend="bold">wydać</hi> za mąż, najlepiej za młodego i bogatego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> jakąś osobę lub rzecz na śmierć, na pastwę losu itp., jeśli sprawił, że znalazła się ona w sytuacji zagrożenia śmiercią lub zniszczeniem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wysyłając go samego w góry w zimie, <hi rend="bold">wydawał</hi> go na pewną śmierć.</quote>
       <quote>łódź <hi rend="bold">wydana</hi> na pastwę fal</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> obiad, kolację lub przyjęcie, to urządził je i zaprosił gości. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Premier <hi rend="bold">wydał</hi> obiad na cześć dostojnego gościa.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="wydac.4">
     <def>wytworzyć, utworzyć, zainicjować</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakiś tekst został <hi rend="bold">wydany</hi> drukiem, to został wydrukowany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przed wojną <hi rend="bold">wydała</hi> swój debiutancki tomik wierszy.</quote>
       <quote>Książkę <hi rend="bold">wydano</hi> w luksusowej szacie graficznej.</quote>
       <quote>wydawcy, którzy <hi rend="bold">wydają</hi> beletrystykę</quote>
       <quote>Postanowiliśmy <hi rend="bold">wydawać</hi> własną gazetkę.</quote>
       <quote>Miłosz nie był w Polsce #wydawany$ do 1980 roku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> komuś jakieś polecenie, to kazał mu coś zrobić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiadomo, kto <hi rend="bold">wydał</hi> rozkaz strzelania.</quote>
       <quote>Ja panu takiego polecenia nie #wydawałem$.</quote>
       <quote>Prokuratura <hi rend="bold">wydała</hi> postanowienie o zamknięciu dochodzenia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli osoba lub instytucja mająca władzę <hi rend="bold">wydała</hi> jakiś akt prawny, to ogłosiła go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W 1936 roku Prezydent Rzeczpospolitej <hi rend="bold">wydał</hi> dekret o stworzeniu funduszu obrony narodowej.</quote>
       <quote>rozporządzenie <hi rend="bold">wydane</hi> przez Radę Ministrów</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> opinię, werdykt, wyrok itp., to sformułował je i przedstawił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na wniosek pracownika pracodawca zobowiązany jest <hi rend="bold">wydać</hi> mu opinię.</quote>
       <quote>Sąd <hi rend="bold">wydał</hi> wyrok skazujący.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli jakaś osoba, zwierzę lub rzecz <hi rend="bold">wydały</hi> jakiś dźwięk lub zapach, to wytworzyły go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy pojawiła się na estradzie w srebrnej sukni, widownia <hi rend="bold">wydała</hi> okrzyk zachwytu.</quote>
       <quote>Pisklęta #wydawały$ ciche piski.</quote>
       <quote>Ryby zaczęły się wnet smażyć, <hi rend="bold">wydając</hi> miłą i obiecującą woń.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ziemia, roślina lub ziarno <hi rend="bold">wydały</hi> plon, to uzyskaliśmy go dzięki nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Żyzna ziemia #wydawała$ obfite plony.</quote>
       <quote>Jabłonka jeszcze młoda, w tym roku nie <hi rend="bold">wyda</hi> owocu.</quote>
       <quote>przypowieść o ziarnie, które musi obumrzeć, żeby <hi rend="bold">wydać</hi> plon</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy, że jakaś społeczność, naród, rodzina itp. <hi rend="bold">wydały</hi> z siebie kogoś, jeśli urodził się on lub wychował w tej społeczności. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Naród żydowski <hi rend="bold">wydał</hi> wielu wybitnych uczonych.</quote>
       <quote>Liceum krzemienieckie <hi rend="bold">wydało</hi> tak wybitnych wychowanków, jak Malczewski i Słowacki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> komuś walkę, bitwę lub wojnę, to rozpoczął z nim walkę. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Król <hi rend="bold">wydał</hi> Krzyżakom walną bitwę.</quote>
       <quote>Wódz <hi rend="bold">wydał</hi> białym bezlitosną walkę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="wydac.5">
     <def>ujawnić, wyjść na jaw</def>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał</hi> jakąś osobę, to ujawnił dotyczące jej informacje, które były tajemnicą, komuś, kto może ją ukarać lub skrzywdzić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Siedząc w więzieniu, najbardziej cierpiał nad tym, że <hi rend="bold">wydał</hi> go najbliższy przyjaciel.</quote>
       <quote>Ktoś ze wsi <hi rend="bold">wydał</hi> uciekiniera policji.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">wydasz</hi> mnie, prawda? — spytała drżącym głosem. — Nie powiesz nikomu, co widziałeś.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli coś, co działo się w tajemnicy, <hi rend="bold">wydało się</hi>, to wszyscy się o tym dowiedzieli.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Magazynierzy podkradali drewno ponad dwa lata. Ale w końcu to się <hi rend="bold">wydało</hi>.</quote>
       <quote>Prędzej czy później i tak się <hi rend="bold">wyda</hi>, że skłamała.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wydał się</hi> z czymś, to niechcący się do tego przyznał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wydał</hi> się ze swymi zamiarami.</quote>
       <quote>Żeby tylko nie <hi rend="bold">wydał</hi> się jakimś nieopatrznym słowem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zawod">
    <form>
     <orth>zawód</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zawod.1">
     <def>zajęcie</def>
     <sense n="1">
      <def>Czyjś <hi rend="bold">zawód</hi> to zajęcie, którego osoba ta się wyuczyła i które stale wykonuje dla pieniędzy. <hi rend="bold">Wolny zawód</hi> to zawód, którego wykonywanie nie jest ograniczone umową o pracę podpisaną z jakąś instytucją, np. artysta lub adwokat.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z <hi rend="bold">zawodu</hi> był elektromechanikiem.</quote>
       <quote>Pracuję 30 lat w swoim <hi rend="bold">zawodzie</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">zawód</hi> cukiernika</quote>
       <quote><hi rend="bold">zawód</hi> nauczycielski</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zawod.2">
     <def>rozczarowanie</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Zawód</hi> to przykre uczucie, którego doznajemy, gdy nie spełniło się coś, na czym nam zależało i na co czekaliśmy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Autor sprawił gorzki <hi rend="bold">zawód</hi> miłośnikom książek szpiegowskich.</quote>
       <quote>Spotkał ją nowy <hi rend="bold">zawód</hi> miłosny.</quote>
       <quote>Śmierć oszczędziła mu jeszcze jednego bolesnego <hi rend="bold">zawodu</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stosunek">
    <form>
     <orth>stosunek</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stosunek.1">
     <def>sposób, w jaki myślimy o czymś; związki między ludźmi, warunki panujące gdzieś</def>
     <sense n="1">
      <def>Nasz <hi rend="bold">stosunek</hi> do jakiejś osoby, rzeczy lub sprawy to sposób, w jaki o niej myślimy i w jaki reagujemy na nią emocjonalnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zmienia się jej <hi rend="bold">stosunek</hi> do rodziców, staje się bardziej chłodna.</quote>
       <quote>Nie krył swojego negatywnego <hi rend="bold">stosunku</hi> do powstania.</quote>
       <quote>Udawało jej się zachować pogodny <hi rend="bold">stosunek</hi> do życia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Stosunek</hi> jednej osoby lub rzeczy do innej to związek, jaki je łączy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">stosunek</hi> lenny łączący wasala i seniora</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Stosunki między ludźmi, narodami, organizacjami itp. to ich wzajemne zależności wyrażające się w sposobie porozumiewania się lub współpracy. Utrzymywał nieliczne stosunki towarzyskie, starych nie odnawiał… Rodzina zerwała z nią wszelkie stosunki… Dużą wagę ma dla nas utrzymanie poprawnych stosunków z Rosją… …stosunki państwo — Kościół… Chodziło o podtrzymanie stosunków między obu krajami… …stosunki dyplomatyczne… W biurze panowały niezdrowe stosunki, ludzi zżerała zazdrość, kwitło donosicielstwo.</def>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Stosunki</hi> ekonomiczne, gospodarcze, polityczne itp. to warunki panujące w jakimś miejscu lub jakiejś dziedzinie życia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Książki dla ludu idealizowały wprawdzie <hi rend="bold">stosunki</hi> społeczne, ale zalecały życie godziwe i pracowite oraz przyczyniały się do zmniejszenia analfabetyzmu.</quote>
       <quote>Po wojnie nastąpiła gruntowna zmiana <hi rend="bold">stosunków</hi> własnościowych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Mówimy, że ktoś ma <hi rend="bold">stosunki</hi>, jeśli utrzymuje kontakty z osobami, które mogą mu pomóc w trudnej sytuacji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miała rozległe <hi rend="bold">stosunki</hi> wśród arystokracji.</quote>
       <quote>Dostał tę pracę wyłącznie dzięki <hi rend="bold">stosunkom</hi> żony.</quote>
       <quote>Swoich <hi rend="bold">stosunków</hi> używał czasem dla dobra kraju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Czyjś <hi rend="bold">stosunek</hi> z inną osobą to ich współżycie, nie sformalizowane w postaci małżeństwa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ukrywał przed światem zazdrośnie swój <hi rend="bold">stosunek</hi> ze złotowłosą artystką.</quote>
       <quote>Ich <hi rend="bold">stosunek</hi> trwał kilka lat.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stosunek.2">
     <def>proporcja, porównanie</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Stosunek</hi> jednej wielkości do drugiej to związek między nimi wyrażony w liczbach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sejm odrzucił projekt uchwały <hi rend="bold">stosunkiem</hi> głosów 230 do 177.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stosunek</hi> octu do oliwy w sosie winegret wynosi jeden do trzech.</quote>
       <quote>rozporządzenie o wymianie waluty w <hi rend="bold">stosunku</hi> 1,8 mln marek polskich na 1 zł polski</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>w stosunku. Jeśli rozpatrujemy ilość, wielkość, charakter lub położenie jakiejś rzeczy <hi rend="bold">w stosunku</hi> d o innej rzeczy, to w ocenie lub opisie tej pierwszej bierzemy pod uwagę tę drugą. ; Nasze działania, postawy, zobowiązania itp. <hi rend="bold">w stosunku do</hi> kogoś lub czegoś określają związek, jaki łączy nas z tą osobą lub rzeczą. ; Jeśli jakiejś nazwy używamy <hi rend="bold">w stosunku</hi> do kogoś lub czegoś, to tę osobę lub rzecz nazywamy w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pomoc ta była małym okruchem w <hi rend="bold">stosunku</hi> do potrzeb.</quote>
       <quote>wzrost średniej emerytury w <hi rend="bold">stosunku</hi> do średniej płacy</quote>
       <quote>Opóźnienia w <hi rend="bold">stosunku</hi> do planu nie są duże.</quote>
       <quote>Pojęcie „zwierzę” jest nadrzędne w <hi rend="bold">stosunku</hi> do pojęcia „ssak”.</quote>
       <quote>komórki o kształcie walcowatym, które układają się promieniście w <hi rend="bold">stosunku</hi> do komórki jajowej.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">stosunku</hi> do mnie zachowywał się zawsze fair.</quote>
       <quote>Jakie konsekwencje mogłyby być wyciągnięte w <hi rend="bold">stosunku</hi> do winnych tego zaniedbania?</quote>
       <quote>Już przedtem miałem w <hi rend="bold">stosunku</hi> do niego mieszane uczucia.</quote>
       <quote>Była nieufna w <hi rend="bold">stosunku</hi> do każdego.</quote>
       <quote>Związek krytykował brak polityki rządu w <hi rend="bold">stosunku</hi> do przemysłu i przedsiębiorstw.</quote>
       <quote>odpowiedzialność pracodawcy w <hi rend="bold">stosunku</hi> do pracownika.</quote>
       <quote>Obecnie terminem „modernizm” posługujemy się raczej w <hi rend="bold">stosunku</hi> do wczesnej fazy piśmiennictwa młodopolskiego.</quote>
       <quote>To było właściwe w <hi rend="bold">stosunku</hi> do nich określenie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="stosunek.3">
     <def>akt seksualny</def>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">Stosunek</hi> seksualny to akt seksualnego połączenia się ciał dwojga ludzi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ponad połowa badanych kobiet nie przeżywała orgazmu podczas <hi rend="bold">stosunków</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">stosunek</hi> płciowy</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zajmowac">
    <form>
     <orth>zajmować</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zajmowac.1">
     <def>zapełnić przestrzeń/miejsce/czas; zarezerwować miejsce; znajdować się gdzieś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zajął</hi> czymś jakąś przestrzeń lub jeśli coś <hi rend="bold">zajęło</hi> tę przestrzeń, to jest ona tym zapełniona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Zajął$ książkami całe biurko.</quote>
       <quote>Przygotowana przez autora bibliografia <hi rend="bold">zajmuje</hi> dwie i pół strony.</quote>
       <quote>Tłum #zajął$ całą salę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> fotel, krzesło, miejsce przy stole itp., to usiedliśmy tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kolejarze podstawili pociąg, pospieszyłem się, by #zająć$ miejsce dla niepalących.</quote>
       <quote>Weszli do restauracji i #zajęli$ stolik na środku sali.</quote>
       <quote>Wszystkie miejsca były #zajęte$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> komuś miejsce, to zarezerwowaliśmy je dla niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Zajmę$ ci miejsce w kolejce, tylko się nie spóźnij.</quote>
       <quote>Przepraszam, czy to krzesło jest wolne? — Nie, #zajęte$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> określone miejsce w jakiejś rywalizacji, to zakończyliśmy ją na tym miejscu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tegorocznych zawodach Polki #zajęły$ drugie i trzecie miejsce.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz, zjawisko itp. <hi rend="bold">zajmują</hi> określone miejsce w jakiejś dziedzinie, to znajdują się na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Powieści Cortazara <hi rend="bold">zajmują</hi> wysokie miejsce na listach bestsellerów.</quote>
       <quote>Szybko #zajął$ należne mu miejsce w panteonie twórców.</quote>
       <quote>Film japoński <hi rend="bold">zajmuje</hi> ciągle czołową pozycję wśród kinematografii świata.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">zajęła miejsce</hi> innej osoby lub rzeczy, to zastąpiła ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pop-kultura jeszcze nie #zajęła$ miejsca kultury tradycyjnej.</quote>
       <quote>Wzburzenie ustępowało, jego miejsce <hi rend="bold">zajmowała</hi> teraz złość.</quote>
       <quote>Tęsknił za Martą, żadna inna kobieta nie #zajęła$ jej miejsca w ciągu tych dziesięciu lat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> jakieś stanowisko wobec czegoś, to ustosunkowaliśmy się do tego w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Emigracja <hi rend="bold">zajmowała</hi> wówczas wrogie stanowisko wobec każdego, kto był związany z władzami PRL.</quote>
       <quote>Rodzice pokrzywdzonych dzieci złożyli formalny protest, dyrektor jeszcze nie #zajął$ stanowiska.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajmujemy</hi> jakieś stanowisko służbowe, to pracujemy na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mąż <hi rend="bold">zajmuje</hi> odpowiedzialne stanowisko w handlu zagranicznym.</quote>
       <quote>Zdecydowała się zrezygnować z dotąd <hi rend="bold">zajmowanego</hi> nisko płatnego stanowiska.</quote>
       <quote>Od wielu lat <hi rend="bold">zajmuje</hi> stanowisko dyrektora zakładu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zajął</hi> jakieś stanowisko, np. bojowe, to znalazł się na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Cała załoga #zajęła$ błyskawicznie stanowiska, gotowa do otwarcia ognia, skupiona i czujna.</quote>
       <quote>Konie <hi rend="bold">zajmują</hi> stanowiska startowe.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> pokój, mieszkanie, dom itp., to zamieszkaliśmy w nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nowi lokatorzy #zajęli$ trzy duże pokoje frontowe.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zajmowaliśmy</hi> duży apartament o wielu pokojach w staroświeckiej kamienicy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zajął</hi> jakiś obszar, kraj, majątek itp., to wziął go w posiadanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po jedenastu dniach wojny Niemcy #zajęli$ dwie trzecie kraju.</quote>
       <quote>Nieprzyjaciel <hi rend="bold">zajmuje</hi> zbrojnie wszystkie budynki w mieście.</quote>
       <quote>#Zajął$ pan moje miejsce, proszę pana!</quote>
       <quote>Nachodził nas komornik, <hi rend="bold">zajmował</hi> meble.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">zajęło</hi> ileś czasu, to trwało tyle czasu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gotowanie obiadu #zajęło$ jej pół dnia.</quote>
       <quote>Trzeba się spotykać, dyskutować, a to <hi rend="bold">zajmuje</hi> czas.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli choroba <hi rend="bold">zajęła</hi> jakiś wewnętrzny organ człowieka, to rozprzestrzeniła się na niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Płuca miał całkowicie #zajęte$ gruźlicą.</quote>
       <quote>Nowotwór <hi rend="bold">zajmuje</hi> powoli całą wątrobę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zajmowac.2">
     <def>przyciągnąć uwagę, zainteresować, zaciekawić</def>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy</hi> kogoś czymś lub jeśli coś <hi rend="bold">zajęło</hi> kogoś, to przyciągnęło jego uwagę, zainteresowało go lub zaciekawiło.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Zajęła$ wszystkich czekających na pociąg barwnymi opowieściami ze swojego życia.</quote>
       <quote>Szczególnie dwie postacie historyczne #zajęły$ mnie wtedy osobliwością swych sylwetek.</quote>
       <quote>Książka tak go #zajęła$, że o mało co nie przegapił swojej stacji.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zajmowac.3">
     <def>zacząć się palić</def>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli ogień <hi rend="bold">zajął</hi> jakąś przestrzeń lub jeśli jakaś przestrzeń <hi rend="bold">zajęła się</hi> ogniem, to zaczęła się palić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Płomienie #zajęły$ cały dach.</quote>
       <quote>Stogi szybko <hi rend="bold">zajmowały</hi> się płomieniami.</quote>
       <quote>Świece gasły na deszczu, zapalała je ciągle, osłaniała ręką, póki się dobrze nie #zajęły$.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zajmowac.4">
     <def>zacząć coś robić lub kimś się opiekować</def>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy się</hi> czymś, to zaczęliśmy to robić lub nad tym pracować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Spółka ma także #zająć$ się akwizycją reklam krajowych.</quote>
       <quote>Po urodzeniu dziecka #zajęła$ się domem.</quote>
       <quote>Ojciec, bez reszty oddany aktorstwu, nie miał czasu <hi rend="bold">zajmować</hi> się moim wychowaniem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zajęliśmy się</hi> kimś, to zaopiekowaliśmy się nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przechodnie czekają bezradnie, aż przyjedzie lekarz i #zajmie$ się chorym.</quote>
       <quote>Przez rok pracował w instytucji #zajmującej$ się niepełnosprawnymi.</quote>
       <quote>Ktoś musi #zająć$ się gośćmi, nie mogą tak siedzieć sami.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="brac">
    <form>
     <orth>brać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="brac.1">
     <def>chwycić, trzymać, przenieść, umieścić, dostać na własność</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś rzecz ręką lub jakimś narzędziem albo jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś osobę, np. za rękę, to chwyciliśmy, aby ją trzymać lub przenieść w inne miejsce. ; Użycie zwrotne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wziął$ jej ubranie takim ruchem, jakby się brzydził.</quote>
       <quote>#Wzięła$ do ręki widelec, ale nie miała ochoty jeść.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">bierz</hi> kapusty palcami.</quote>
       <quote>Matka czule <hi rend="bold">bierze</hi> mnie za głowę i całuje w czoło.</quote>
       <quote>#Wziąwszy$ się za ręce, poszli z powrotem na brzeg lasu.</quote>
       <quote>Filip <hi rend="bold">bierze</hi> Mirkę pod ramię.</quote>
       <quote>Co to znaczy: nie chce przyjść? #Weź$ go za ucho i przyprowadź.</quote>
       <quote>Hej, ty tam! — zaryczał, <hi rend="bold">biorąc</hi> się pod boki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wziął</hi> kogoś lub coś na kolana, na ramiona, na plecy itp., to chwycił tę osobę lub rzecz i umieścił ją sobie na kolanach, ramionach, plecach itd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wziął$ malca na ramiona, aby ten mógł wszystko zobaczyć.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Bierz</hi> swój tobołek na plecy i zmykaj stąd.</quote>
       <quote>Jakaś kobieta, zdjęła obraz, #wzięła$ go pod pachę i najspokojniej w świecie wyszła z muzeum.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> kogoś w ramiona, w objęcia, wpół itp., to objęliśmy go w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mężczyzna <hi rend="bold">bierze</hi> w ramiona dziewczynę i zaczyna ją czule całować.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś rzecz w coś, to umieściliśmy ją w tym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dokumenty #weź$ do plecaka.</quote>
       <quote>Ma dziwny zwyczaj, aby <hi rend="bold">brać</hi> w nawias co drugie zdanie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś osobę lub rzecz z jakiegoś miejsca, to usunęliśmy ją z niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wziął$ ze stołu otwartą książkę, która tam leżała.</quote>
       <quote>Siłą mnie stąd nie #weźmiecie$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> coś ze sobą, idąc lub jadąc dokądś, to wyruszyliśmy w drogę, niosąc to lub wioząc ze sobą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Weź$ sobie kanapki na drogę.</quote>
       <quote>Na wszelki wypadek #wziąłem$ parasol.</quote>
       <quote>Ilekroć gdzieś jadę, <hi rend="bold">biorę</hi> ze sobą aparat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> ze sobą kogoś, idąc lub jadąc dokądś, to zgodziliśmy się, aby on poszedł lub pojechał z nami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chłopaki, #weźmiecie$ mnie ze sobą?</quote>
       <quote>Psa nie <hi rend="bold">bierz</hi>, będzie tylko przeszkadzał.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś rzecz, rzadziej osobę, to dostaliśmy ją na własność lub aby używać jej przez jakiś czas albo opiekować się nią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Meble #wzięliśmy$ na raty.</quote>
       <quote>Swoją pensję <hi rend="bold">biorę</hi> co miesiąc z banku.</quote>
       <quote>Skąd #wziąć$ na to wszystko pieniądze?</quote>
       <quote>Nikt nie chciał #wziąć$ cegielni w dzierżawę.</quote>
       <quote>Z dworca #weź$ taksówkę.</quote>
       <quote>dzieci #wzięte$ z domów dziecka</quote>
       <quote>Można też #wziąć$ psa ze schroniska.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> coś, co nam przysługiwało, np. urlop, zwolnienie, kredyt lub pożyczkę, to skorzystaliśmy z tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Możesz #wziąć$ urlop dziekański na rok.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Bierzecie</hi> pożyczkę na mieszkanie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś osobę lub rzecz w jakimś celu, to powierzyliśmy jej jakąś funkcję lub wykorzystaliśmy ją w jakiejś funkcji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzice postanowili, że #wezmą$ dla mnie nowego korepetytora z matmy.</quote>
       <quote>Od pierwszego <hi rend="bold">bierzemy</hi> panią Zofię na gosposię.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Biorę</hi> cię na świadka tego, co tu powiedziano.</quote>
       <quote>Musimy #wziąć$ niańkę do dziecka.</quote>
       <quote>#Wziąłby$ pan za żonę taką kobietę?</quote>
       <quote>Najczęściej i z największym zapałem <hi rend="bold">brał</hi> za wzór kompozycje Milleta.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> czegoś, to użyliśmy tego w określonym celu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na naleśniki <hi rend="bold">bierzemy</hi> szklankę mąki, jedno jajko i odrobinę mleka.</quote>
       <quote>#Weź$ owsa i daj koniom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wziął</hi> coś z jakiegoś źródła, to zaczerpnął to stamtąd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Najlepiej #wziąć$ pomysł z głowy.</quote>
       <quote>cytaty #wzięte$ z lektury</quote>
       <quote>przykłady #wzięte$ z życia</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wziął</hi> jakąś cechę po kimś, to ją po nim odziedziczył.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skłonność do kieliszka #wziął$ po ojcu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> na siebie jakąś część ubrania, to ją włożyliśmy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Weź$ coś na szyję, bo zimno.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakiś lek, to połknęliśmy go lub przyjęliśmy w inny sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Weź$ na noc aspirynę i dobrze się wygrzej.</quote>
       <quote>Musiałem #wziąć$ serię zastrzyków.</quote>
       <quote>Na uczulenie zawsze <hi rend="bold">biorę</hi> wapno.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś pracę, zajęcie lub stanowisko, to przyjęliśmy je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rzuć studia, #weź$ jakąś posadę i tak nic z ciebie nie będzie.</quote>
       <quote>W szkole <hi rend="bold">bierze</hi> nadgodziny, aby trochę dorobić.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> lekcje lub korepetycje, to ktoś ich nam udzielił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W czasie wojny <hi rend="bold">brała</hi> lekcje śpiewu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wziął</hi> jakąś nagrodę, to ją dostał lub zdobył.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ten chart to nasza duma, na wszystkich wyścigach <hi rend="bold">bierze</hi> pierwsze nagrody.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Jeśli żołnierze <hi rend="bold">wzięli</hi> jakieś miejsce, jakieś osoby lub rzeczy, to zdobyli je w walce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Szwedzi chcieli #wziąć$ miasto głodem.</quote>
       <quote>#wzięcie$ do niewoli cywilnych zakładników</quote>
       <quote>Po trzech godzinach morderczego ostrzału barykada powstańcza została #wzięta$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="27">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> czyjeś słowa <hi rend="bold">do siebie</hi>, to potraktowaliśmy je jako powiedziane do nas lub o nas, zwłaszcza po to, aby nas obrazić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obrażalski. Wszystko <hi rend="bold">bierze</hi> do siebie.</quote>
       <quote>Słowa ciotki #wzięła$ do siebie i posmutniała.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="28">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wziął</hi> jakąś rzecz, osobę lub sprawę <hi rend="bold">na siebie</hi>, to zajął się nią lub zobowiązał się, że się nią zajmie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ty opiekuj się małym. Babcię <hi rend="bold">biorę</hi> na siebie.</quote>
       <quote>Czy nie uważasz, że #wziąłeś$ na siebie zbyt wiele obowiązków.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="29">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy (na siebie)</hi> odpowiedzialność lub winę za coś, to przyznaliśmy, że jesteśmy za to odpowiedzialni lub tego winni.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak możesz <hi rend="bold">brać</hi> na siebie taką odpowiedzialność?</quote>
       <quote>Jakby nas złapali, wszystko #wezmę$ na siebie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="brac.2">
     <def>traktować, pojmować</def>
     <sense n="25">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> czyjeś słowa lub zachowanie w jakiś sposób, np. dosłownie, poważnie lub lekko, to potraktowaliśmy je tak.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ona wszystko <hi rend="bold">bierze</hi> śmiertelnie poważnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy</hi> jakąś osobę lub rzecz za inną, to pomyliliśmy się i potraktowaliśmy tę pierwszą jako tę drugą. ; Gdy jedno z dopełnień zawiera przymiotnik, to jego liczba i rodzaj muszą być zgodne z drugim dopełnieniem, wyrażonym rzeczownikiem lub zaimkiem rzeczownym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Biorę</hi> sanitariusza za lekarza i relacjonuję mu przebieg choroby.</quote>
       <quote>Po ciemku <hi rend="bold">bierzemy</hi> buraki za ziemniaki.</quote>
       <quote>Przepraszam, to pomyłka. #Wzięłam$ pana za kogoś innego.</quote>
       <quote>#Wziął$ mnie za jedną z nich.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="brac.3">
     <def>zrobić, wykonać</def>
     <sense n="23">
      <def>Słowo <hi rend="bold">wziąć</hi> łączymy z wieloma rzeczownikami, zwykle nazywającymi czynności, aby powiedzieć, że ktoś wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik. Na przykład <hi rend="bold">wziąć</hi> miarę znaczy to samo, co zmierzyć, a <hi rend="bold">brać</hi> kąpiel znaczy to samo, co kąpać się.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Weź$ prysznic, od razu poczujesz się lepiej.</quote>
       <quote>Musisz #wziąć$ większy rozpęd, wtedy na pewno przeskoczysz.</quote>
       <quote>Ślub #wzięła$ w trzecim dniu powstania z przystojnym porucznikiem.</quote>
       <quote>Po godzinie rejsu <hi rend="bold">biorę</hi> kierunek na północ.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Bierze</hi> głęboki oddech i nurkuje głęboko.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="brac.4">
     <def>zacząć coś robić</def>
     <sense n="30">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy się</hi> do jakiejś pracy, to zaczęliśmy ją wykonywać. ; Potocznie mówimy też, że ktoś <hi rend="bold">wziął się</hi> za jakąś pracę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wzięliśmy$ się raźno do roboty i na wieczór wszystko było gotowe.</quote>
       <quote>Dalejże, #weźmy$ się do dzieła.</quote>
       <quote>I zaraz się #wziąłem$ do pamiętnika.</quote>
       <quote>Od razu #wzięła$ się za sprzątanie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="31">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wzięliśmy się</hi> za jakąś osobę, rzecz lub sprawę, to zaczęliśmy się nią zajmować, często dość energicznie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Biorę</hi> się za Martę, ma jakieś kłopoty.</quote>
       <quote>Od jutra muszę się za siebie #wziąć$. Gimnastyka, spacery, dieta.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="brac.5">
     <def>pojawić się, być przyczyną</def>
     <sense n="32">
      <def>Jeśli jakieś zjawisko <hi rend="bold">bierze się</hi> skądś, to jest to jego przyczyną lub źródłem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszelkie zło <hi rend="bold">bierze</hi> się z głupoty.</quote>
       <quote>Nie wiem, skąd się <hi rend="bold">biorą</hi> te ohydne plotki na nasz temat.</quote>
       <quote>Skąd mi się #wziął$ ten kaszel.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="33">
      <def>Jeśli pytamy, <hi rend="bold">skąd</hi> jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">wzięła się</hi> w jakimś miejscu, to wyrażamy zdziwienie, że się tam znalazła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jezus Maria! Józek! Skąd się tu #wziąłeś$? Oczom nie wierzę, że to ty, chłopie!</quote>
       <quote>Skąd się #wzięły$ te brudne szklanki na stole.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="6" xml:id="brac.6">
     <def>dać się ogarnąć (chorobie, pasji)</def>
     <sense n="36">
      <def>Mówimy, że jakieś uczucia, nastroje, stany itp. <hi rend="bold">biorą</hi> nas, jeśli gwałtownie je odczuwamy i nie możemy ich opanować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Aż zazdrość <hi rend="bold">bierze</hi>, jak się słyszy, jakie ludzie mają ciekawe życie.</quote>
       <quote>Chyba ciśnienie spada. Jakoś mnie sen <hi rend="bold">bierze</hi>.</quote>
       <quote>Złość nas #wzięła$ na widok tego całego bałaganu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="37">
      <def>Mówimy potocznie, że coś nas <hi rend="bold">wzięło</hi> lub że <hi rend="bold">wzięło</hi> nas, jeśli zaczęliśmy zajmować się czymś lub interesować się czymś z ogromną pasją. ; zaczęliśmy się źle czuć lub odczuwać objawy jakiejś choroby.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Bierze</hi> mnie to malarstwo coraz bardziej.</quote>
       <quote>#Wzięło$ ich mocno i teraz tylko marzą o górach.</quote>
       <quote>Czuję, że <hi rend="bold">bierze</hi> mnie grypa.</quote>
       <quote>Ale mnie #wzięło$. Trzęsie mnie i bolą mnie mięśnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="sztuka">
    <form>
     <orth>sztuka</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="sztuka.1">
     <def>pojedyncza rzecz</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Sztuka</hi> to pojedynczy przedmiot, roślina lub zwierzę jakiegoś gatunku. <hi rend="bold">Sztuka mięsa</hi> to specjalnie przyrządzony kawałek gotowanego mięsa wołowego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>komplet świec choinkowych, 24 <hi rend="bold">sztuki</hi></quote>
       <quote>kilka <hi rend="bold">sztuk</hi> bydła rasy holenderskiej</quote>
       <quote>Zobacz, jakiego leszcza złowiłem — piękna <hi rend="bold">sztuka</hi>.</quote>
       <quote>Zebrała uprane <hi rend="bold">sztuki</hi> bielizny do kosza.</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> mięsa z jarzynami</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Potocznie i ekspresywnie mówi się czasem <hi rend="bold">sztuka</hi> o jakiejś osobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ech ty. Trudna z ciebie <hi rend="bold">sztuka</hi>.</quote>
       <quote>To twarda <hi rend="bold">sztuka</hi>, dożyje setki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="sztuka.2">
     <def>utwór dramatyczny lub jego wystawienie</def>
     <sense n="1">
      <def>utwór dramatyczny przeznaczony do wystawienia na scenie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Sztuka</hi> była wystawiona w Łodzi i Bydgoszczy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> w pięciu aktach wierszem</quote>
       <quote>autor zgrabnych jednoaktowych <hi rend="bold">sztuk</hi> o tematyce obyczajowej</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>przedstawienie teatralne oparte na takim tekście.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chciałbym pójść do teatru na jakąś ambitniejszą <hi rend="bold">sztukę</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Sztuka</hi> ma powodzenie.</quote>
       <quote>W tej <hi rend="bold">sztuce</hi> grają najlepsi aktorzy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="sztuka.3">
     <def>twórczość, umiejętność</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Sztuka</hi> to malarstwo, rzeźba i inne dziedziny twórczości człowieka, których celem jest dostarczanie ludziom wzruszeń, przyjemnych wrażeń lub pobudzenie ich do rozmyślań. <hi rend="bold">Sztuki piękne</hi> to malarstwo i rzeźba, w których funkcja estetyczna dominuje nad użytkową.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Lubili obcować ze <hi rend="bold">sztuką</hi>, otaczali się pięknymi przedmiotami.</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> ludów pierwotnych</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> średniowiecza</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> abstrakcyjna</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> filmowa</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> użytkowa, czyli stosowana</quote>
       <quote>Nastąpił rozwój literatury i <hi rend="bold">sztuki</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Sztuka</hi> to umiejętność, zwłaszcza wymagająca talentu, zręczności lub specjalnych kwalifikacji. ; czyn dokonany dzięki takiej umiejętności. ; popis takiej umiejętności.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W Chinach uczył się <hi rend="bold">sztuki</hi> walki u mistrzów karate.</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> wojenna</quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuka</hi> miłości</quote>
       <quote>Jeździectwo to trudna <hi rend="bold">sztuka</hi>.</quote>
       <quote>Cała <hi rend="bold">sztuka</hi> polega na tym, żeby utrzymać równowagę.</quote>
       <quote>Jeśli dokona pan tej <hi rend="bold">sztuki</hi>, proszę wrócić do bazy.</quote>
       <quote>A nam się ta <hi rend="bold">sztuka</hi> nie udała.</quote>
       <quote>karciane <hi rend="bold">sztuki</hi></quote>
       <quote><hi rend="bold">sztuki</hi> czarnoksięskie</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Błędem w sztuce</hi> nazywamy niewłaściwe postępowanie lub nieodpowiednią decyzję podjętą przez osobę skądinąd kompetentną w danej dziedzinie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>I lekarz może popełnić błąd w <hi rend="bold">sztuce</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy o jakiejś czynności <hi rend="bold">to nie sztuka</hi> lub <hi rend="bold">co za sztuka</hi>, lub <hi rend="bold">wielka (mi) sztuka</hi> itp., jeśli sądzimy, że jest ona bardzo łatwa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To nie <hi rend="bold">sztuka</hi> stać z boku i krytykować.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">sztuka</hi> wojować z mniejszymi od siebie.</quote>
       <quote>Phi, wielka mi <hi rend="bold">sztuka</hi> — rzucił lekceważąco.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">sztuka dla sztuki</hi>, mając na myśli działanie nie przynoszące nikomu korzyści.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Żeby to jeszcze czemuś służyło, ale to czysty nonsens, <hi rend="bold">sztuka</hi> dla <hi rend="bold">sztuki</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zlozyc">
    <form>
     <orth>złożyć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zlozyc.1">
     <def>zbliżyć części jakiejś rzeczy do siebie, połączyć w całość</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakaś rzecz została <hi rend="bold">złożona</hi> lub jeśli <hi rend="bold">złożyła się</hi>, to jej części zbliżyły się do siebie, tak że zaczęła ona zajmować mniej miejsca niż poprzednio. Zwykle składamy jakąś rzecz, kiedy przestajemy z niej korzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jego ubranie <hi rend="bold">złożone</hi> w kostkę leżało na krześle.</quote>
       <quote>#Składa$ kartkę na pół i wkłada do koperty.</quote>
       <quote>Zanim zdążyłem zrobić zdjęcie, łabędzica <hi rend="bold">złożyła</hi> skrzydła.</quote>
       <quote>Babciu, czy ten stolik się #składa$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> dwie rzeczy, to zbliżył je do siebie tak, że się stykają. Mówimy też, że ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> jedną rzecz z drugą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Feliksa <hi rend="bold">złożyła</hi> dłonie jak do modlitwy.</quote>
       <quote>Trzeba <hi rend="bold">złożyć</hi> ze sobą kilka paneli.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">złożyliśmy</hi> jakąś rzecz, to połączyliśmy jej elementy w jedną całość.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kupiliśmy nowe meble, wystarczy je tylko <hi rend="bold">złożyć</hi> i gotowe.</quote>
       <quote>Ten samolot pomagała mi #składać$ starsza siostra.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli lekarz <hi rend="bold">złożył</hi> komuś rękę, nogę lub kość, to ustawił mu złamaną kość ręki lub nogi w takiej pozycji, żeby mogła się prawidłowo zrosnąć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kto pani #składał$ nogę? Nie wygląda to najlepiej.</quote>
       <quote>Źle <hi rend="bold">złożone</hi> kości mogą być przyczyną poważnych dolegliwości, a czasem nawet kalectwa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">składamy</hi> jakieś rzeczy gdzieś, to przynosimy lub przekazujemy je tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszystkie niepotrzebne szpargały #składaj$ do tego pudła.</quote>
       <quote>Podania można #składać$ w sekretariacie do piątku.</quote>
       <quote>Pieniądze <hi rend="bold">złożył</hi> na kilku kontach w bankach szwajcarskich.</quote>
       <quote>Okup miał być <hi rend="bold">złożony</hi> w kuble na śmieci na rogu ulic Hożej i Kruczej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakieś elementy <hi rend="bold">złożyły się</hi> na jakąś całość, to utworzyły ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na płytę zespołu <hi rend="bold">złożyły</hi> się utwory z ostatnich dwóch lat.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> tekst, to przygotował go do druku poprzez zestawienie czcionek w wyrazy i wiersze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>słownik <hi rend="bold">złożony</hi> w trzech szpaltach</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zlozyc.2">
     <def>stać się</def>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli jakieś zdarzenia <hi rend="bold">złożyły się</hi> na coś, to stały się przyczyną tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niepowodzenia w pracy i kłopoty z mężem <hi rend="bold">złożyły</hi> się na depresję Edyty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">składa się</hi> tak lub inaczej, np. źle lub dobrze, jeśli sytuacja wygląda w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tak się właśnie #składa$, że szukam jakiejś roboty.</quote>
       <quote>Dobrze się <hi rend="bold">złożyło</hi>, że cię spotkałem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zlozyc.3">
     <def>zrobić, dać (jako czasownik posiłkowy)</def>
     <sense n="9">
      <def>Słowo <hi rend="bold">złożyć</hi> łączymy z wieloma rzeczownikami, zwykle nazywającymi czynności, aby powiedzieć, że ktoś wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik, ale brzmią bardziej oficjalnie. Na przykład <hi rend="bold">złożyć</hi> zamówienie znaczy to samo, co zamówić, a <hi rend="bold">składać</hi> życzenia znaczy to samo, co życzyć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Złożycie</hi> państwo oficjalne zeznania w tej sprawie?</quote>
       <quote>Oskarżyciel publiczny nie #składał$ wniosku o ukaranie oskarżonego.</quote>
       <quote>Niech pan <hi rend="bold">złoży</hi> podpis w tym miejscu.</quote>
       <quote>Pierwszy #składał$ mu gratulacje Marek.</quote>
       <quote>Śpiewaczka <hi rend="bold">złożyła</hi> publiczności głęboki ukłon i majestatycznie opuściła scenę.</quote>
       <quote>Klerycy <hi rend="bold">złożyli</hi> śluby kapłańskie w katedrze św. Jana.</quote>
       <quote>hołd <hi rend="bold">złożony</hi> poległym żołnierzom</quote>
       <quote>15 września premier Chamberlain <hi rend="bold">złożył</hi> Hitlerowi wizytę w Obersalzbergu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zlozyc.4">
     <def>dać pewną sumę pieniędzy</def>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli kilka osób <hi rend="bold">złożyło się</hi> na coś, to każda z nich dała na to pewną sumę pieniędzy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pracownicy naszego biura <hi rend="bold">złożyli</hi> się na prezent dla odchodzącej na emeryturę koleżanki.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Złóżmy</hi> się po dwadzieścia złotych na nowe firanki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="zlozyc.5">
     <def>położyć</def>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> na kogoś winę lub odpowiedzialność za coś, to uczynił go winnym lub odpowiedzialnym za to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzice uwiedzionej całą winą #składają$ na podstępnego posłańca, któremu za niecny czyn grozi szubienica.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Kiedy samice ryb <hi rend="bold">składają</hi> ikrę albo kiedy samice ptaków i niektórych innych zwierząt <hi rend="bold">składają</hi> jaja, to wydalają ze swojego organizmu jaja, z których potem wykluwają się małe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jaja #składane$ przez ptaki często padają łupem innych zwierząt.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> do grobu zmarłą osobę, jej ciało lub kości, to pochował ją. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sami tylko bernardyni zajęli się <hi rend="bold">złożeniem</hi> do grobu swego zmarłego brata.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> głowę, ręce itp. gdzieś, to oparł je tam. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wówczas Jellinek otoczył go ramieniem i czule <hi rend="bold">złożył</hi> głowę na jego lewej piersi.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Złożył</hi> głowę na wysokim oparciu fotela i przymknął oczy.</quote>
       <quote>Na kolanach <hi rend="bold">złożyła</hi> swe kształtne dłonie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="rola">
    <form>
     <orth>rola</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="rola.1">
     <def>duża rolka</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Rola</hi> papieru, blachy, papy itp. to duża ich rolka.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>papier sprzedawany w <hi rend="bold">rolach</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="rola.2">
     <def>ziemia uprawna.</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Rola</hi> to ziemia uprawna.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mieszkańcy trudnili się uprawą <hi rend="bold">roli</hi> i łowiectwem.</quote>
       <quote>Zdecydowali się opuścić miasto i osiąść na <hi rend="bold">roli</hi>.</quote>
       <quote>Wysiewał ziarno w żyzną <hi rend="bold">rolę</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="rola.3">
     <def>postać, funkcja, znaczenie</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Rola</hi> to postać odtwarzana przez aktora w teatrze lub filmie. ; Także sposób odtwarzania tej postaci. ; Także tekst wypowiadany przez tę postać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dosyć niefortunnie obsadzono ją w <hi rend="bold">roli</hi> Anny Kareniny.</quote>
       <quote>Odtwórcą głównej <hi rend="bold">roli</hi> jest legendarny Jean Gabin.</quote>
       <quote>Dopiero mając 27 lat, dostał swoją pierwszą większą <hi rend="bold">rolę</hi>.</quote>
       <quote>To była popisowa <hi rend="bold">rola</hi> Zelwerowicza.</quote>
       <quote>Dostała Oskara za najlepszą <hi rend="bold">rolę</hi> drugoplanową.</quote>
       <quote>Umiał swoją <hi rend="bold">rolę</hi> na pamięć na długo przed premierą.</quote>
       <quote>Z początku grywała epizodyczne #rólki$.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Rola</hi> jakiejś osoby lub instytucji, jakiegoś miejsca itp. to ich zadanie lub znaczenie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Moja <hi rend="bold">rola</hi> polegała na uspokajaniu zwaśnionych stron i nakłanianiu ich do zgody.</quote>
       <quote>Źle czuł się w <hi rend="bold">roli</hi> gospodarza.</quote>
       <quote>Kobiety łatwiej utożsamiają się ze swoimi społecznymi <hi rend="bold">rolami</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">rola</hi> państwa w kierowaniu gospodarką</quote>
       <quote>Trzeba przywrócić właściwą <hi rend="bold">rolę</hi> instytucjom demokratycznym.</quote>
       <quote>Od czasów Kazimierza Odnowiciela Kraków pełnił <hi rend="bold">rolę</hi> stolicy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakieś czynniki <hi rend="bold">grają</hi> lub <hi rend="bold">odgrywają</hi> mniejszą lub większą <hi rend="bold">rolę</hi>, to są mniej lub bardziej istotne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W takich sprawach największą <hi rend="bold">rolę</hi> grają pieniądze.</quote>
       <quote>Motywy estetyczne grały tu <hi rend="bold">rolę</hi> najzupełniej drugorzędną.</quote>
       <quote>Rok, pięć lat, to nie gra <hi rend="bold">roli</hi> wobec całego życia.</quote>
       <quote>Stanisławski odegrał wielką <hi rend="bold">rolę</hi> w reformie współczesnego teatru.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś lub coś <hi rend="bold">gra</hi> lub <hi rend="bold">odgrywa</hi> gdzieś <hi rend="bold">rolę</hi> jakiejś osoby lub rzeczy, to ma taką funkcję jak ona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przez szereg lat grał <hi rend="bold">rolę</hi> klasowego ofermy.</quote>
       <quote>obszerny komentarz odautorski, grający też <hi rend="bold">rolę</hi> posłowia</quote>
       <quote>Wszystkie te znaki odgrywają w piśmie chińskim <hi rend="bold">rolę</hi> liter.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="powstac">
    <form>
     <orth>powstać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="powstac.1">
     <def>zacząć istnieć w rzeczywistości lub w świadomości.</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">powstało</hi>, to zaczęło istnieć w rzeczywistości lub w naszej świadomości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wśród naukowców wciąż trwają spory o to, kiedy <hi rend="bold">powstał</hi> Wszechświat.</quote>
       <quote>Kiedy w sali wybuchł pożar, wśród ludzi <hi rend="bold">powstała</hi> panika.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Powstało</hi> wiele organizacji dobroczynnych.</quote>
       <quote>Po 1956 roku zaczęto wydawać niektóre dzieła <hi rend="bold">powstałe</hi> na obczyźnie.</quote>
       <quote>nowo <hi rend="bold">powstałe</hi> spółki</quote>
       <quote>szkody <hi rend="bold">powstałe</hi> w wyniku rabunkowej gospodarki</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="powstac.2">
     <def>zmienić pozycję na stojącą.</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">powstał</hi>, to zmienił swoją pozycję na stojącą. Słowo raczej książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na widok sędziego wszyscy zgromadzenina sali <hi rend="bold">powstali</hi> z miejsc.</quote>
       <quote>Przeraził się, jakby ujrzał <hi rend="bold">postać</hi> powstałą z grobu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś, zwykle w wojsku, wydaje komendę <hi rend="bold">„powstań”</hi>, to rozkazuje swoim podwładnym, aby wstali</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="powstac.3">
     <def>sprzeciwić się lub wystąpić zbrojnie</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">powstał</hi> przeciw komuś, zwykle komuś, kto go gnębił lub miał nad nim władzę, to sprzeciwił mu się lub wystąpił zbrojnie przeciw niemu. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Było to ostrzeżenie, aby w przyszłości nikt więcej nie odważył się <hi rend="bold">powstać</hi> przeciw władzy.</quote>
       <quote>Chłopi zaczęli odmawiać pańszczyzny i <hi rend="bold">powstawać</hi> przeciw panom.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="sklad">
    <form>
     <orth>skład</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="sklad.1">
     <def>zestaw elementów tworzących całość</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Skład</hi> jakiegoś zespołu, np. komisji lub drużyny, to osoby, które go tworzą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Komunikaty radiowe informowały przede wszystkim o <hi rend="bold">składzie</hi> nowego rządu.</quote>
       <quote>Oba zespoły wystąpią w najsilniejszych <hi rend="bold">składach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Skład</hi> jakiejś całości lub substancji to zestaw tworzących ją elementów lub składników.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Skład</hi> archipelagu uległ zmianie, bo część małych wysepek pochłonęło morze.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">skład</hi> kolekcji wchodzi ponad dwieście płócien różnych artystów.</quote>
       <quote><hi rend="bold">skład</hi> chemiczny szafiru</quote>
       <quote>Sięgnął po fiolkę z pastylkami i odczytał z nalepki <hi rend="bold">skład</hi> leku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Skład</hi> to zestaw wagonów tworzących pociąg.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był to wielki <hi rend="bold">skład</hi> wagonów towarowych.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Skład</hi> podstawiono i widziałem, jak tłum rzucił się do wagonów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Skład</hi> tekstu to przygotowanie go do druku poprzez zestawienie czcionek w wyrazy i wiersze. ; Także wynik tej pracy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od lat pracował w drukarni, zajmował się <hi rend="bold">składem</hi>.</quote>
       <quote>Wygląd naszego pisma zyskał, od kiedy mamy <hi rend="bold">skład</hi> komputerowy.</quote>
       <quote>Gotowy <hi rend="bold">skład</hi> przekazywany jest do drukarni.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="sklad.2">
     <def>miejsce przeznaczone do składowania towarów lub materiałów</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Skład</hi> to miejsce, w pomieszczeniu lub na wolnym powietrzu, przeznaczone do składowania jakichś towarów lub materiałów. ; Także rzeczy zgromadzone w takim miejscu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W sąsiednim budynku mieścił się <hi rend="bold">skład</hi> opału.</quote>
       <quote>Odkryto kolejny nielegalny <hi rend="bold">skład</hi> broni.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Skład</hi> to dawniej sklep z towarami jednej branży.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na naszej ulicy znajdował się <hi rend="bold">skład</hi> materiałów piśmiennych i księgarnia pana Wójcika.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jakiegoś towaru nie ma <hi rend="bold">na składzie</hi>, to nie ma go w magazynie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niestety, nie mam tego modelu na <hi rend="bold">składzie</hi>, ale możemy go sprowadzić.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stosowac">
    <form>
     <orth>stosować</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stosowac.1">
     <def>używać</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli w jakiejś sytuacji <hi rend="bold">stosujemy</hi> określony sposób postępowania, przedmiot, środek itp., to używamy go, gdyż uważamy, że w tej sytuacji jest właściwy i pozwala nam osiągnąć jakiś cel.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nieliczni lekarze <hi rend="bold">stosują</hi> leczenie ziołami.</quote>
       <quote>Wysokość wkładu po upływie roku czy dwóch możemy wyliczyć, <hi rend="bold">stosując</hi> odpowiedni wzór.</quote>
       <quote>substancje, które mogą być <hi rend="bold">stosowane</hi> do nielegalnego wyrobu środków odurzających</quote>
       <quote>Laminaty <hi rend="bold">stosuje</hi> się np. na blaty w meblach kuchennych.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stosowac.2">
     <def>podporządkować się, dotyczyć</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stosujemy się</hi> do jakichś przepisów, poleceń, rad, zasad itp., to się im podporządkowujemy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszystkie kraje muszą <hi rend="bold">stosować</hi> się do umów, które podpisują.</quote>
       <quote>Urzędnicy dokładnie <hi rend="bold">stosują</hi> się do instrukcji.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stosujemy</hi> coś, np. jakąś ustawę lub jakieś sformułowanie, do jakiejś sytuacji, osoby lub rzeczy, albo jeśli coś takiego <hi rend="bold">stosuje się</hi> do jakiejś sytuacji, osoby lub rzeczy, to jej dotyczy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do van Gogha natrętnie starano się <hi rend="bold">stosować</hi> psychoanalityczne kategorie.</quote>
       <quote>Do Kasy Krajowej <hi rend="bold">stosują</hi> się przepisy prawa spółdzielczego.</quote>
       <quote>Twierdzenia matematyki <hi rend="bold">stosują</hi> się do świata empirycznego.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="trafic">
    <form>
     <orth>trafić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="trafic.1">
     <def>dosięgnąć kogoś czymś; umieścić gdzieś jakąś rzecz</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli rzucając, strzelając lub uderzając w coś <hi rend="bold">trafiliśmy</hi> jakąś osobę lub rzecz albo jeśli nasze pięści, kamienie, pociski itp. <hi rend="bold">trafiły</hi> ją, to dosięgły jej i zwykle zraniły ją lub uszkodziły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszyscy Indianie strzelali do niego, nie <hi rend="bold">trafiając</hi> nawet konia.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Trafić</hi> w samolot w korkociągu to właściwie przypadek.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Trafiony</hi> kulą padł martwy na ziemię.</quote>
       <quote>Przypadkowa kula <hi rend="bold">trafiła</hi> w okno i zabiła mi synka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">trafiliśmy</hi> jakąś rzeczą do czegoś, to udało się nam umieścić tam tę rzecz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po pijanemu nie mógł <hi rend="bold">trafić</hi> kluczem do zamka.</quote>
       <quote>Zrywam z wieszaka płaszcz, nie mogę <hi rend="bold">trafić</hi> w rękawy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">trafił</hi> z jakąś rzeczą w nasze oczekiwania lub upodobania albo jeśli ta rzecz <hi rend="bold">trafiła</hi> w nie, to okazała się zgodna z nimi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kolejną książką świetnie <hi rend="bold">trafił</hi> w oczekiwania klientów.</quote>
       <quote>Warsztatowo dzieło jest dość kiepskie, ale <hi rend="bold">trafiło</hi> w nastroje, pokazując kulisy wielkiej polityki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz lub sytuacja <hi rend="bold">trafiła</hi> do kogoś albo jeśli <hi rend="bold">trafiła</hi> komuś do przekonania, rzadziej do wyobraźni, serca, rozumu itp., to przekonała go, działając na jego wyobraźnię, rozum, uczucia itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nic do niej nie <hi rend="bold">traf</hi> ia. Można mówić i mówić, a ona i tak zrobi swoje.</quote>
       <quote>Dopiero teraz <hi rend="bold">trafiło</hi> do mnie, o co tutaj idzie.</quote>
       <quote>Biedny ojciec myślał, że <hi rend="bold">trafi</hi> tym swojej córce do przekonania.</quote>
       <quote>Tylko groźby <hi rend="bold">trafiają</hi> do ich wyobraźni.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">trafił</hi>, jeśli odgadł coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czasem udaje mi się <hi rend="bold">trafić</hi> czwórkę w toto-lotku.</quote>
       <quote>Wiesz, kto przyjeżdża? — Babcia. — <hi rend="bold">Trafiłeś</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">trafił (jak) kulą w płot</hi>, jeśli powiedział coś nieprawdziwego lub nietrafnego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ot, <hi rend="bold">trafił</hi> jak kulą w płot. Gdzie Pułtusk, a gdzie Wyszków?</quote>
       <quote>Tutaj komentator <hi rend="bold">trafia</hi> kulą w płot i zdradza słabe rozpoznanie stosunków w moim kraju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Mówimy, że kogoś <hi rend="bold">trafił</hi> atak jakiejś choroby, jeśli przydarzył mu się. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiedziała, czy zaraz ją zamorduje, czy też <hi rend="bold">trafi</hi> go apopleksja.</quote>
       <quote>Zamknij się, bo zaraz mnie <hi rend="bold">trafi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„Trafił swój na swego”</hi>, jeśli ktoś, kogo oceniamy krytycznie, spotkał podobną do siebie osobę. ; ktoś spotkał równego sobie przeciwnika.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeśli politycy zarzucają dziennikarzom chęć robienia kariery i gwiazdorstwo, to można spytać o motywacje polityków. Wydaje się, że <hi rend="bold">trafił</hi> swój na swego.</quote>
       <quote>D opiero w decydującym meczu <hi rend="bold">trafił</hi> swój na swego i pojedynek dwóch Indonezyjczyków rozgrzał nieliczną kielecką widownię.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„Trafiła kosa na kamień”</hi>, jeśli osoba sprytna spotkała sprytniejszą od siebie</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="trafic.2">
     <def>znaleźć drogę, znaleźć się gdzieś, spotkać kogoś/coś</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">trafiliśmy</hi> gdzieś, to znaleźliśmy drogę do tego miejsca i dostaliśmy się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ni e wiem, czy <hi rend="bold">trafię</hi> do schroniska po ciemku.</quote>
       <quote>Nijak nie mogli sobie przypomnieć, jak tam <hi rend="bold">trafić</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">trafiła</hi> gdzieś, to znalazła się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W końcu <hi rend="bold">trafił</hi> za kratki.</quote>
       <quote>Jak to się stało, że <hi rend="bold">trafił</hi> pan do Niemiec i został tam trenerem?</quote>
       <quote>Nie wiadomo, w jaki sposób tajne materiały <hi rend="bold">trafiły</hi> w ręce dziennikarzy.</quote>
       <quote>Być może sprawa <hi rend="bold">trafi</hi> z powrotem do Sądu Wojewódzkiego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">trafiliśmy</hi> na jakąś rzecz lub osobę, to przypadkiem znaleźliśmy lub spotkaliśmy ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przeszedłszy jeszcze parę stopni, <hi rend="bold">trafiłem</hi> na żelazną, kutą bramę.</quote>
       <quote>Otwieram książkę i <hi rend="bold">trafiam</hi> na ten straszny, sentymentalny wiersz.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">trafiliśmy</hi> na coś, np. na jakieś wydarzenie, to przyszliśmy gdzieś właśnie wtedy, kiedy się to działo lub odbywało.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Trafiłem</hi> akurat na obchód.</quote>
       <quote>Ile razy pojedziemy na urlop, zawsze <hi rend="bold">trafimy</hi> na deszcz.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">trafiliśmy</hi> dobrze lub źle, to przyszliśmy we właściwe lub niewłaściwe miejsce albo zwróciliśmy się do właściwej lub niewłaściwej osoby. ; nasz kontakt lub związek z kimś okazał się dobry lub zły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czy dobrze <hi rend="bold">trafiłem</hi> do Wojciecha Skowronka?</quote>
       <quote>Źle pan <hi rend="bold">trafił</hi>, niech pan idzie do dyrektora.</quote>
       <quote>Dziewczyna dobrze <hi rend="bold">trafiła</hi>, wychodząc za niego. Nie pije, nie włóczy się z kolegami.</quote>
       <quote>Dzieci źle <hi rend="bold">trafiły</hi> z tą nową nauczycielką. Krzyczy na nie za byle co.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Mówimy, że za jakąś osobą nikt nie <hi rend="bold">trafi</hi>, jeśli trudno z nią dojść do porozumienia, gdyż jest nieszczera i wykrętna. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Powiedziała mi, że wróci dzisiaj. — A mnie, że nie wróci. Kto za nią <hi rend="bold">trafi</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="trafic.3">
     <def>zdarzyć się</def>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli coś korzystnego <hi rend="bold">trafiło się</hi> nam, to zdarzyło się nam niespodziewanie. Jeśli pożądana osoba <hi rend="bold">trafiła się</hi> nam, to pojawiła się niespodziewanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Trafiła</hi> mi się niezła okazja, dom w Sulejówku za pół ceny.</quote>
       <quote>Jeśli raz w roku <hi rend="bold">trafił</hi> się jakikolwiek wyjazd, to byliśmy szczęśliwi.</quote>
       <quote>Tacy dowódcy i żołnierze rzadko <hi rend="bold">trafiali</hi> nam się w ciągu ostatnich dwustu lat.</quote>
       <quote>W końcu <hi rend="bold">trafia</hi> się jej dobry kupiec.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">trafia się</hi> gdzieś, to występuje tam sporadycznie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W naszych lasach <hi rend="bold">trafiają</hi> się od czasu do czasu rysie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy, że na kogoś <hi rend="bold">trafiło</hi>, jeśli coś zdarzyło się akurat tej osobie. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ukradli mu samochód? Na biednego nie <hi rend="bold">trafiło</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wystapic">
    <form>
     <orth>wystąpić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wystapic.1">
     <def>pokazać się, wziąć udział; zaprezentować coś, zdarzyć się</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> gdzieś, to pokazał się publicznie. ; wziął udział w przedstawieniu, filmie, meczu itp. jako aktor, zawodnik lub inna osoba skupiająca na sobie uwagę publiczności.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wystąpiła</hi> na balu w długiej, jedwabnej sukni w błękitne kwiaty.</quote>
       <quote>Premier #występował$ w telewizji dość często.</quote>
       <quote>Większość z nich <hi rend="bold">wystąpi</hi> w procesie w charakterze świadków.</quote>
       <quote>W roli głównej <hi rend="bold">występuje</hi> niezawodny Paul Newman.</quote>
       <quote>Nie wiadomo, czy <hi rend="bold">wystąpi</hi> jeszcze kiedykolwiek na korcie.</quote>
       <quote>Jeden sezon #występował$ w barwach warszawskiej Legii.</quote>
       <quote>#Występuje$ pani stale w Teatrze Dramatycznym.</quote>
       <quote>A teraz <hi rend="bold">wystąpi</hi> przed państwem Jacek Wójcicki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> z jakimś programem, to publicznie go zaprezentował.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na zakończenie młodzież szkolna <hi rend="bold">wystąpiła</hi> z montażem słowno-muzycznym.</quote>
       <quote>W styczniu aktor <hi rend="bold">wystąpi</hi> z recitalem w Teatrze Ateneum.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> o coś, przeciw czemuś, z czymś itp., to publicznie zabrał głos w jakiejś sprawie lub podjął jakieś działania w związku z nią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Może pani <hi rend="bold">wystąpić</hi> do sądu o odszkodowanie.</quote>
       <quote>#Występuję$ przeciwko utworzeniu w tym zabytkowym wnętrzu kawiarni.</quote>
       <quote>Chłopcy ci <hi rend="bold">wystąpili</hi> z ciekawą inicjatywą.</quote>
       <quote>Rozumiem, że <hi rend="bold">występuje</hi> pan w imieniu wszystkich poszkodowanych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wystąpiło</hi> w jakimś miejscu lub czasie, to zdarzyło się lub pojawiło w tym miejscu lub czasie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na zachodzie zachmurzy się i <hi rend="bold">wystąpią</hi> lokalne burze.</quote>
       <quote>Pierwsze objawy <hi rend="bold">występują</hi> już w kilka dni od zakażenia.</quote>
       <quote>Nadal #występował$ niewielki wyciek oleju.</quote>
       <quote>Niestety, <hi rend="bold">wystąpiły</hi> też pewne trudności.</quote>
       <quote>motywy #występujące$ w baśniach</quote>
       <quote>Na ścianach <hi rend="bold">wystąpił</hi> grzyb, na rzeźbach pojawiły się pierwsze plamki pleśni.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">wystąpiło</hi> komuś na twarz, czoło itp., jeśli pojawiło się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kroplisty pot <hi rend="bold">wystąpił</hi> mu na czoło.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wystapic.2">
     <def>oddzielić się, wysunąć naprzód, wyjść poza pewien obszar</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> z jakiejś grupy osób, np. z szeregu, to oddzielił się od niej i wysunął naprzód.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Proszę, żeby <hi rend="bold">wystąpiły</hi> osoby zameldowane poza Warszawą.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wystąp</hi> na środek i opowiedz wszystkim, co się stało.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> z jakiejś organizacji, to dobrowolnie zrezygnował z członkostwa w niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z partii <hi rend="bold">wystąpił</hi> po ogłoszeniu stanu wojennego.</quote>
       <quote>Wkrótce <hi rend="bold">występuje</hi> ze spółki i zakłada własny interes.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli rzeka <hi rend="bold">wystąpiła</hi> z brzegów, to jej wody rozlały się poza jej koryto.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jesienne deszcze sprawiły, że strumień <hi rend="bold">wystąpił</hi> z brzegów i zalał pola.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="czuc">
    <form>
     <orth>czuć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="czuc.1">
     <def>brzydko pachnąć</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakąś osobę lub rzecz <hi rend="bold">czuć</hi> czymś, np. alkoholem, albo jeśli <hi rend="bold">czuć</hi> od niej coś lub czymś, to ona brzydko tym pachnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przyjechał pewnie na przepustkę, <hi rend="bold">czuć</hi> go było potem i tytoniem.</quote>
       <quote>Siano rzucone za drabinkę <hi rend="bold">czuć</hi> było nawozem.</quote>
       <quote>Miała zaczerwienione policzki, chociaż nie <hi rend="bold">czuć</hi> było od niej ani alkoholu, ani przesadnej ilości perfum.</quote>
       <quote>W kuchni <hi rend="bold">czuć</hi> gotowaną kapustą.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Mówimy, że jakąś osobę lub rzecz <hi rend="bold">czuć</hi> czymś, zwykle czymś złym, jeśli jej związek z tym jest dobrze widoczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Czuć</hi> go jeszcze wojskiem.</quote>
       <quote>Może to i prawda, ale <hi rend="bold">czuć</hi> od niego szpiclem na kilometr.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="czuc.2">
     <def>uświadamiać sobie poprzez zmysły; doznawać czegoś; mieć wrażenie</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi> coś, np. zapach, dotyk, ciepło lub zimno, to dzięki zmysłom uświadamiamy to sobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Znów <hi rend="bold">czuję</hi> pieczenie powiek, zamykam oczy, nie chcę niczego widzieć.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czuję</hi> od ciebie alkohol.</quote>
       <quote>Spodnie ociekają wodą, mokre ma również rękawy, jednak nie <hi rend="bold">czuje</hi> zimna.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czuję</hi>, że ktoś wbija mi łokieć w plecy, ale nie mogę się ruszyć.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">czuła</hi> nawet, jak wyciągali ją z łóżka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi> jakieś emocje lub wrażenia, to doznajemy ich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy wjeżdżamy do naszej wioski, <hi rend="bold">czuję</hi> wzruszenie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czuł</hi>, że się czerwieni, na szczęście panował półmrok i ona tego nie zauważyła.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czuję</hi>, jak wzrasta we mnie gniew, bezsilny gniew.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi> do kogoś np. sympatię lub nienawiść, to ta osoba wzbudza w nas te uczucia. ;Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">coś czuje</hi> do jakiejś osoby, jeśli kocha ją lub interesuje się nią ze względów erotycznych. W przeciwnym razie mówimy, że <hi rend="bold">nic</hi> do niej <hi rend="bold">nie czuje</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nauczyłam się określać, co <hi rend="bold">czuję</hi> do różnych osób.</quote>
       <quote>Nie dał mi poznać, że <hi rend="bold">czuje</hi> do mnie coś więcej niż braterską miłość.</quote>
       <quote>Dziś <hi rend="bold">czuję</hi> do niej tylko żal.</quote>
       <quote>Było widać, że coś do niej <hi rend="bold">czuje</hi>.</quote>
       <quote>Przykro mi, ale nic do ciebie nie <hi rend="bold">czuję</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi>, że coś się dzieje lub że jakiś stan rzeczy ma miejsce, to uświadamiamy to sobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Czułam</hi>, że słabo mi idzie.</quote>
       <quote>#Czuła$, że nie powinna zadawać mu tego pytania, ale nie mogła się powstrzymać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi>, że coś się stanie, to przewidujemy to lub mamy takie wrażenie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nagle nie mam ochoty pójść na spotkanie z Teresą, <hi rend="bold">czuję</hi>, że nie wyjdzie nam ta cała rozmowa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi> na sobie czyjeś spojrzenie lub jeśli <hi rend="bold">czujemy</hi> czyjąś obecność, to uświadamiamy sobie, że ktoś na nas patrzy lub że ktoś koło nas jest, mimo że nie widzimy go ani nie słyszymy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Czuła$ jego wzrok na swoich plecach.</quote>
       <quote>Nie widziałem go, <hi rend="bold">czułem</hi> tylko jego obecność.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czułam</hi>, jak jego oczy przesuwają się po moich ramionach w dół.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">czujemy się</hi> w jakiś sposób, to jesteśmy w takim stanie psychicznym lub fizycznym. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć taką samą liczbę i rodzaj jak podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak się pan <hi rend="bold">czuje</hi>?</quote>
       <quote>Po prostu nie <hi rend="bold">czuję</hi> się bezpiecznie w Warszawie na ulicy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czułem</hi> się tak, jakby mnie ktoś pobił.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Czuł</hi> się zażenowany, a jednocześnie było mu dziwnie przyjemnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">czuje się</hi> kimś, to uważa się za taką osobę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z najgłębszego powołania <hi rend="bold">czuję</hi> się dziennikarzem.</quote>
       <quote>Nigdy nie <hi rend="bold">czułem</hi> się kontynuatorem tej tradycji.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">czuje</hi> kogoś lub coś, to bardzo dobrze rozumie tę osobę lub rzecz, zwykle intuicyjnie. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest świetnym reżyserem i, co ważne, <hi rend="bold">czuje</hi> aktorów.</quote>
       <quote>On nie może być dobrym rzeźbiarzem, nie <hi rend="bold">czuje</hi> formy.</quote>
       <quote>Wie, że tańczy dobrze, że jej ruchy są sugestywne, że <hi rend="bold">czuje</hi> taniec.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stanac">
    <form>
     <orth>stanąć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stanac.1">
     <def>przyjąć pozycję pionową, przybrać określoną pozycję, stąpnąć</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stanęliśmy</hi>, to przyjęliśmy pozycję pionową, wyprostowaliśmy nogi i oparliśmy stopy na ziemi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tysiące robotników #staje$ i skanduje imię Stalina.</quote>
       <quote>Niedźwiedź <hi rend="bold">stanął</hi> na tylnych łapach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ludzie <hi rend="bold">stanęli</hi> w określonej pozycji, w jakimś miejscu lub w jakimś porządku, to stojąc przyjęli taką pozycję, znaleźli się w tym miejscu lub utworzyli taki porządek.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Proszę <hi rend="bold">stanąć</hi> lewym profilem do mnie.</quote>
       <quote>#Stań$ prosto! Nie garb się!</quote>
       <quote>Niechcący <hi rend="bold">stanęłam</hi> psu na ogon, zapiszczał przeraźliwie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Stanęliśmy</hi> wszyscy kołem, a babka obchodziła nas z opłatkiem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stanęliśmy</hi> na rękach lub na głowie, to oparliśmy się na nich, mając ciało wyprostowane i nogi w górze</def>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">stanął</hi> za ladą, u steru, przy maszynie itp., to rozpoczął w tym miejscu wykonywanie określonych czynności wymagających pozycji stojącej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Roman Polański dopiero dwa lata po „Gorzkich godach” zdecydował się <hi rend="bold">stanąć</hi> za kamerą.</quote>
       <quote>Zamknął starannie drzwi i <hi rend="bold">stanął</hi> przy nich na straży.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">stanęło</hi> gdzieś, to znalazło się tam w pozycji pionowej. Jeśli jakaś budowla <hi rend="bold">stanęła</hi> gdzieś, to została tam zbudowana.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W okamgnieniu na stole <hi rend="bold">stanęła</hi> karafka i dwa kieliszki.</quote>
       <quote>W rogu <hi rend="bold">stanie</hi> stolik pod telewizor.</quote>
       <quote>Zupa była tak zawiesista, że mogła w niej <hi rend="bold">stanąć</hi> łyżka.</quote>
       <quote>Jesienią dom <hi rend="bold">stanął</hi> pod dachem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli włosy lub sierść <hi rend="bold">stanęły</hi> jakiejś osobie lub jakiemuś zwierzęciu, to przestały przylegać do skóry i ustawiły się do niej pod pewnym kątem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kot wyprężył się, sierść mu <hi rend="bold">stanęła</hi> na grzbiecie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="25">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">staje na głowie</hi>, <hi rend="bold">na rzęsach</hi> lub <hi rend="bold">na uszach</hi>, aby coś zrobić lub osiągnąć, jeśli bardzo się stara. Wyrażenia potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dyrektor na głowie #staje$, żeby wywalczyć wyższe płace dla swoich pracowników.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Jeśli mężczyźnie członek <hi rend="bold">stanął</hi>, to znalazł się w stanie wzwodu. Słowo bardzo potoczne.</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stanac.2">
     <def>zatrzymać się, nie ruszać się, przestać pracować.</def>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli osoba lub rzecz będąca do tej pory w ruchu <hi rend="bold">stanęła</hi>, to zatrzymała się.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pociąg pośpieszny nie #staje$ na każdej stacji.</quote>
       <quote>Ludzie #stawali$, czytali reklamę i kupowali kawę.</quote>
       <quote>Po tygodniu <hi rend="bold">stanęliśmy</hi> na kotwicy w zatoce.</quote>
       <quote>Każdemu, kto jest w Tykocinie, wydaje się, że czas <hi rend="bold">stanął</hi> w miejscu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli jakieś urządzenie lub przedsiębiorstwo <hi rend="bold">stanęło</hi>, to przestało pracować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zegarek, nie nakręcony poprzedniego dnia, <hi rend="bold">stanął</hi> na drugiej.</quote>
       <quote>Z powodu braku wody <hi rend="bold">stanęły</hi> młyny na Baryczy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli jakaś działalność <hi rend="bold">stanęła</hi>, to przestała być prowadzona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszystkie reformy <hi rend="bold">stanęły</hi> w miejscu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">stanęło</hi> nam w gardle, to utkwiło w nim i nie możemy tego przełknąć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Każdy kęs #staje$ mi w gardle, chce mi się płakać.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Mówimy, że komuś łzy <hi rend="bold">stanęły</hi> w oczach, jeśli się w nich pojawiły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W głosie jego brzmiało tyle pokory i wdzięczności, że Ab-Rahamowi <hi rend="bold">stanęły</hi> łzy w oczach.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="stanac.3">
     <def>pojawić się, znaleźć się gdzieś, być w jakimś stanie</def>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">stanął</hi> przed sądem, komisją, <hi rend="bold">stanął</hi> do raportu itp., to zgłosił się na wezwanie lub z własnej woli, by spełnić pewne urzędowe czynności.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeśli prezydent odważy się rozwiązać parlament, <hi rend="bold">stanie</hi> przed Trybunałem Stanu.</quote>
       <quote>Razem #stawaliśmy$ przed komisją wojskową, tylko że jego odwalili, a ja odsłużyłem swoje.</quote>
       <quote>Musiał <hi rend="bold">stanąć</hi> do raportu za samowolne opuszczenie oddziału.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stanęliśmy</hi> do konkursu, egzaminu, przetargu itp., to pojawiliśmy się gotowi do wzięcia w nim udziału.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Okazało się, że <hi rend="bold">stanął</hi> do biegu po zażyciu dużej dawki narkotyku.</quote>
       <quote>Jutro do rywalizacji <hi rend="bold">staną</hi> charty, mopsy i pekińczyki.</quote>
       <quote>Każdy #stawał$ do pracy o oznaczonej godzinie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli jakaś sprawa <hi rend="bold">stanęła</hi> na jakimś forum, to została na tym forum poddana dyskusji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po likwidacji powstania <hi rend="bold">stanęła</hi> sprawa podziału spornego terytorium.</quote>
       <quote>Nie pamiętam, żeby ta sprawa <hi rend="bold">stanęła</hi> na sesji Sejmu i była omawiana merytorycznie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Mówimy, że jakaś osoba, rzecz, sytuacja itp. <hi rend="bold">stanęła</hi> przed nami lub <hi rend="bold">stanęła</hi> nam przed oczami, jeśli zobaczyliśmy ją, wyobraziliśmy lub przypomnieliśmy ją sobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po dwóch dniach podróży drewniany meczet w Dowbuciszkach <hi rend="bold">stanął</hi> przed nami jak żywy.</quote>
       <quote>Kiedy słyszę słowo „wakacje”, natychmiast przed oczyma #staje$ mi beskidzka rozgrzana słońcem łąka i całe masy jeżyn.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Słowa <hi rend="bold">stanąć</hi> używamy, często w obrazowych zwrotach, aby powiedzieć, w jakim stanie lub w jakiej sytuacji znalazła się jakaś osoba lub rzecz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W takiej sytuacji człowiek #staje$ bezradny.</quote>
       <quote>Wiosną ogród #staje$ w kwiatach.</quote>
       <quote>Cały dom <hi rend="bold">stanął</hi> w ogniu, dym było widać z daleka.</quote>
       <quote>Chodzi o to, by Polska <hi rend="bold">stanęła</hi> w rzędzie pierwszych narodów Europy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">stanęliśmy</hi> przed jakimś zadaniem, dylematem, jakąś perspektywą itp. lub jeśli one <hi rend="bold">stanęły</hi> przed nami, to znaleźliśmy się w sytuacji, w której nie możemy ich uniknąć i musimy sobie z nimi poradzić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oto <hi rend="bold">stanęliśmy</hi> przed wyborem drogi.</quote>
       <quote>#Stajemy$ wobec takiej oto alternatywy.</quote>
       <quote>Francja <hi rend="bold">stanęła</hi> w obliczu klęski.</quote>
       <quote>Przed muzułmanami z Bośni <hi rend="bold">stanął</hi> dylemat: podporządkować się Serbii czy utworzyć własne państwo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="19">
      <def>Słowa <hi rend="bold">stanąć</hi> używamy, aby powiedzieć, że ktoś zajął określone stanowisko w jakiejś sprawie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Księża <hi rend="bold">stanęli</hi> po stronie ubogich.</quote>
       <quote>Miałbyś odwagę <hi rend="bold">stanąć</hi> w obronie napadniętego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="20">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">stanęło</hi> na czymś, jeśli takie podjęto ustalenia w wyniku dyskusji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>No i na czym <hi rend="bold">stanęło</hi>?</quote>
       <quote>Ostatecznie <hi rend="bold">stanęło</hi> na tym, że Rada Ministrów wróci do tematu za kilka dni.</quote>
       <quote>W końcu i tak <hi rend="bold">stanęło</hi> na naszym.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="21">
      <def>Jeśli ktoś pyta, na czym <hi rend="bold">stanął</hi>, to zgubiwszy wątek, stara się sobie przypomnieć, o czym mówił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Więc na czym <hi rend="bold">stanęliśmy</hi>? — Aha, na kiszeniu kapusty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="22">
      <def>Jeśli osoba lub rzecz <hi rend="bold">stanęła</hi> między ludźmi, to stała się przyczyną niezgody między nimi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Stanęła</hi> między nami jej pedanteria, nieomylność wyroków, brak pobłażliwości.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def>Mówimy, że umowa, ugoda, zakład itp. <hi rend="bold">stanęły</hi>, jeśli zostały zawarte.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z panem Kwiatkowskim od samego początku <hi rend="bold">stanęła</hi> umowa, że będą wracać pieszo.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wystepowac">
    <form>
     <orth>występować</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wystepowac.1">
     <def>znajdować się gdzieś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakieś substancje lub organizmy żywe <hi rend="bold">występują</hi> gdzieś, to znajdują się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Witamina A <hi rend="bold">występuje</hi> w wielu pokarmach.</quote>
       <quote>Badania wskazywały na możliwość <hi rend="bold">występowania</hi> w tych okolicach złóż ropy naftowej.</quote>
       <quote>rośliny <hi rend="bold">występujące</hi> głównie w strefie tropikalnej</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wystepowac.2">
     <def>pokazać się, wziąć udział; zaprezentować coś, zdarzyć się</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> gdzieś, to pokazał się publicznie. ; wziął udział w przedstawieniu, filmie, meczu itp. jako aktor, zawodnik lub inna osoba skupiająca na sobie uwagę publiczności.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Wystąpiła$ na balu w długiej, jedwabnej sukni w błękitne kwiaty.</quote>
       <quote>Premier <hi rend="bold">występował</hi> w telewizji dość często.</quote>
       <quote>Większość z nich #wystąpi$ w procesie w charakterze świadków.</quote>
       <quote>W roli głównej <hi rend="bold">występuje</hi> niezawodny Paul Newman.</quote>
       <quote>Nie wiadomo, czy #wystąpi$ jeszcze kiedykolwiek na korcie.</quote>
       <quote>Jeden sezon <hi rend="bold">występował</hi> w barwach warszawskiej Legii.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Występuje</hi> pani stale w Teatrze Dramatycznym.</quote>
       <quote>A teraz #wystąpi$ przed państwem Jacek Wójcicki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> z jakimś programem, to publicznie go zaprezentował.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na zakończenie młodzież szkolna <hi rend="bold">wystąpiła</hi> z montażem słowno-muzycznym.</quote>
       <quote>W styczniu aktor #wystąpi$ z recitalem w Teatrze Ateneum.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> o coś, przeciw czemuś, z czymś itp., to publicznie zabrał głos w jakiejś sprawie lub podjął jakieś działania w związku z nią.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Może pani <hi rend="bold">wystąpić</hi> do sądu o odszkodowanie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Występuję</hi> przeciwko utworzeniu w tym zabytkowym wnętrzu kawiarni.</quote>
       <quote>Chłopcy ci #wystąpili$ z ciekawą inicjatywą.</quote>
       <quote>Rozumiem, że <hi rend="bold">występuje</hi> pan w imieniu wszystkich poszkodowanych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wystąpiło</hi> w jakimś miejscu lub czasie, to zdarzyło się lub pojawiło w tym miejscu lub czasie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na zachodzie zachmurzy się i #wystąpią$ lokalne burze.</quote>
       <quote>Pierwsze objawy <hi rend="bold">występują</hi> już w kilka dni od zakażenia.</quote>
       <quote>Nadal <hi rend="bold">występował</hi> niewielki wyciek oleju.</quote>
       <quote>Niestety, #wystąpiły$ też pewne trudności.</quote>
       <quote>motywy <hi rend="bold">występujące</hi> w baśniach</quote>
       <quote>Na ścianach #wystąpił$ grzyb, na rzeźbach pojawiły się pierwsze plamki pleśni.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">wystąpiło</hi> komuś na twarz, czoło itp., jeśli pojawiło się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kroplisty pot #wystąpił$ mu na czoło.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wystepowac.3">
     <def>oddzielić się, wysunąć naprzód, wyjść poza pewien obszar</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> z jakiejś grupy osób, np. z szeregu, to oddzielił się od niej i wysunął naprzód.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Proszę, żeby #wystąpiły$ osoby zameldowane poza Warszawą.</quote>
       <quote>#Wystąp$ na środek i opowiedz wszystkim, co się stało.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wystąpił</hi> z jakiejś organizacji, to dobrowolnie zrezygnował z członkostwa w niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z partii #wystąpił$ po ogłoszeniu stanu wojennego.</quote>
       <quote>Wkrótce <hi rend="bold">występuje</hi> ze spółki i zakłada własny interes.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli rzeka <hi rend="bold">wystąpiła</hi> z brzegów, to jej wody rozlały się poza jej koryto.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jesienne deszcze sprawiły, że strumień #wystąpił$ z brzegów i zalał pola.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pole">
    <form>
     <orth>pole</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pole.1">
     <def>obszar ziemi, obszar wydzielony konturami</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> to obszar ziemi przeznaczony pod uprawę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dookoła rozciągały się <hi rend="bold">pola</hi> uprawne, przeważnie kartofliska.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pola</hi> kapusty i ogórków</quote>
       <quote>We wsi pusto, bo ludzie poszli w <hi rend="bold">pole</hi>.</quote>
       <quote>Przez cały dzień pracowaliśmy na <hi rend="bold">polu</hi>.</quote>
       <quote>#Pólka$ uprawne zdziczały, zarosły chwastami.</quote>
       <quote>#pólko$ jęczmienia</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> to obszar ziemi, na którym coś się znajduje lub coś się dzieje. ; <hi rend="bold">Pole bitwy</hi> lub <hi rend="bold">pole walki</hi> to teren, na którym toczy się albo toczyła się bitwa. ;Jeśli ktoś zginął, poległ itp. na <hi rend="bold">polu chwały</hi>, to zginął w bitwie lub na wojnie. Wyrażenie książkowe, używane podniośle.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nad jeziorem jest <hi rend="bold">pole</hi> namiotowe.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pole</hi> golfowe</quote>
       <quote><hi rend="bold">Pola</hi> naftowe na lądzie stopniowo kurczą się i wydobycie ropy przesuwa się na teren morza.</quote>
       <quote>Kopali okopy, zakładali <hi rend="bold">pola</hi> minowe, artyleria zajmowała stanowiska.</quote>
       <quote>Nigdzie ani krzaczka, ani najmniejszego nawet wzniesienia. <hi rend="bold">Pole</hi> ostrzału pierwszorzędne.</quote>
       <quote>Patrol uniósł poległego dowódcę z <hi rend="bold">pola</hi> walki.</quote>
       <quote>Zginął na <hi rend="bold">polu</hi> bitwy.</quote>
       <quote>ci, co legli na <hi rend="bold">polach</hi> chwały</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> to powierzchnia czegoś lub jej część wyodrębniona konturami, barwą lub w inny sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>białe i czarne <hi rend="bold">pola</hi> szachownicy</quote>
       <quote>Godło Polski to orzeł biały na czerwonym <hi rend="bold">polu</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> to w niektórych grach sportowych, np. w piłce nożnej, boisko lub jego część, np. należąca do jednej z drużyn. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyprowadził</hi> lub <hi rend="bold">wywiódł</hi> kogoś <hi rend="bold">w pole</hi>, to go oszukał. ; <hi rend="bold">szukaj wiatru w polu</hi></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wisła imponowała mądrą grą w <hi rend="bold">polu</hi> i błyskawicznymi akcjami.</quote>
       <quote>Piłka znowu znalazła się w <hi rend="bold">polu</hi> przeciwnika.</quote>
       <quote>Trudno było wyprowadzć w <hi rend="bold">pole</hi> cenzurę.</quote>
       <quote>fragment dotyczący rolników, chytrze wywodzących w <hi rend="bold">pole</hi> swoich panów</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli ktoś wyszedł na <hi rend="bold">pole</hi> lub jest na <hi rend="bold">polu</hi>, to wyszedł na dwór lub jest na dworze. Słowo używane w Małopolsce.</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pole.2">
     <def>dziedzina, obszar działalności/zainteresowań/widzenia</def>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> czyichś badań, prac, zabiegów itp. to dziedzina, którą ktoś się interesuje i w której działa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Historia mody to wdzięczne <hi rend="bold">pole</hi> badań.</quote>
       <quote>Chętnie podejmiemy współpracę na tym <hi rend="bold">polu</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> manewru, działania itp. lub <hi rend="bold">pole</hi> do jakichś działań to dostępna komuś swoboda tych działań. ; <hi rend="bold">pole do popisu</hi></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Urzędnicy pełniący szeregowe funkcje w administracji mają niewielkie <hi rend="bold">pole</hi> manewru.</quote>
       <quote>Sztuka Przybyszewskiego daje dobre <hi rend="bold">pole</hi> do gry aktorom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli coś otwiera lub zostawia <hi rend="bold">pole</hi> dla jakichś osób lub zjawisk, to umożliwia ich istnienie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Brak unormowań prawnych otwiera <hi rend="bold">pole</hi> zarówno dla asekurantów, jak i dla lawirantów.</quote>
       <quote>Niedopowiedzenia i przemilczenia zostawiają nadal <hi rend="bold">pole</hi> dla domysłów.</quote>
       <quote>Przyznaję, że to otwiera <hi rend="bold">pole</hi> do nadużyć.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś lub coś znajduje się <hi rend="bold">w polu</hi> czyichś zainteresowań, czyjejś świadomości, czyjegoś poznania itp., to jest ich przedmiotem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Druga wojna światowa od dawna jest w <hi rend="bold">polu</hi> jego zainteresowań.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Czyjeś <hi rend="bold">pole widzenia</hi> to obszar, który ta osoba widzi. ; zakres spraw, którymi interesuje się ta osoba lub które przynajmniej dostrzega.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Żołnierz z pierwszej linii ma ograniczone <hi rend="bold">pole</hi> widzenia.</quote>
       <quote>Chwila nieuwagi i kobieta zniknęła mu z <hi rend="bold">pola</hi> widzenia.</quote>
       <quote>Nie traci ze swojego <hi rend="bold">pola</hi> widzenia najistotniejszych problemów moralnych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Słowo <hi rend="bold">pole</hi> używane jest też w następujących wyrażeniach. Jeśli ktoś <hi rend="bold">ustąpił pola</hi> jakiejś osobie lub <hi rend="bold">oddał</hi> jej <hi rend="bold">pole</hi>, to wycofał się z czegoś, pozwalając, aby ona działała. ; Jeśli ktoś <hi rend="bold">dotrzymał</hi> komuś <hi rend="bold">pola</hi>, to dorównał mu we współzawodnictwie lub w walce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W momencie, kiedy uznaję, że ktoś jest lepszy, ustępuję mu <hi rend="bold">pola</hi>.</quote>
       <quote>Była zmęczona, ale nie oddała już <hi rend="bold">pola</hi>. Pozostawała panią sytuacji.</quote>
       <quote>Zbyt szybko zrezygnowała, nie próbując dotrzymać jej <hi rend="bold">pola</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="pole.3">
     <def>pole matematyczno-fizyczne</def>
     <sense n="11">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> kwadratu, prostokąta lub innej figury geometrycznej to liczba, która wyraża, jak duża jest ich powierzchnia. Termin matematyczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">pole</hi> powierzchni kuli</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def><hi rend="bold">Pole</hi> elektryczne, magnetyczne, grawitacyjne itp. to przestrzeń, w której zachodzą określone zjawiska fizyczne. Termin fizyczny.</def>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wyjsc">
    <form>
     <orth>wyjść</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wyjsc.1">
     <def>opuścić miejsce, przestać gdzieś być lub coś robić</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyszliśmy</hi> skądś, to idąc opuściliśmy to miejsce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ukryty za filarem czekam, aż <hi rend="bold">wyjdą</hi> z baru.</quote>
       <quote>Jeśli pogoda jest znośna, #wychodzę$ na przechadzkę.</quote>
       <quote>Zerwał się rozwścieczony i <hi rend="bold">wyszedł</hi>.</quote>
       <quote>Goście zbierali się do <hi rend="bold">wyjścia</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli statek <hi rend="bold">wyszedł</hi> w morze, to wypłynął z portu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>„Dar Pomorza” <hi rend="bold">wyszedł</hi> z Gdyni w trudny rejs.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wyszliśmy</hi> z kanału na otwarte wody zatoki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli słońce <hi rend="bold">wyszło</hi>, to wyłoniło się zza chmur i zaczęło świecić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Czekali, aż <hi rend="bold">wyjdzie</hi> słońce, żeby zrobić zdjęcie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli komuś <hi rend="bold">wyszły</hi> włosy, to mu wypadły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Bolała nad tym, że po każdym myciu włosy #wychodzą$ jej garściam.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z więzienia, szpitala lub np. z wojska, to zakończył swój pobyt tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Cieszyli się, że <hi rend="bold">wyszli</hi> do cywila.</quote>
       <quote>#Wychodzili$ na wolność za kaucją.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> ze szkoły, to ukończył ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oni wszyscy <hi rend="bold">wyjdą</hi> z uczelni z tytułem magistra.</quote>
       <quote>Szkoła miała dobrą opinię i <hi rend="bold">wyszło</hi> z niej dużo mądrych ludzi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z jakiejś instytucji lub organizacji, to zrezygnował z pracy lub członkostwa w niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Minister powinien podporządkować się premierowi albo <hi rend="bold">wyjść</hi> z rządu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z jakiegoś środowiska, to się z niego wywodzi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wielu z was, choć dziś nie ma kontaktu z ziemią, <hi rend="bold">wyszło</hi> z chłopów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z jakiegoś założenia, to przyjął je jako podstawę swojego rozumowania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nasz architekt <hi rend="bold">wyszedł</hi> z nieco innych założeń konstrukcyjnych.</quote>
       <quote>Dzisiejsza proza wcale nie jest zdominowana przez kobiety — od tego <hi rend="bold">wyjdźmy</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z niekorzystnej lub niebezpiecznej sytuacji, to przestał się w niej znajdować lub zakończyła się ona dla niego dobrze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gospodarka amerykańska znacznie szybciej <hi rend="bold">wyszła</hi> z recesji.</quote>
       <quote>Ciągle kaszle, bo niedawno <hi rend="bold">wyszedł</hi> z zapalenia płuc.</quote>
       <quote>Z wielu karkołomnych opresji #wychodziliśmy$ cało.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="22">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wyszło</hi> z użycia, z obiegu itp., to przestało być w użyciu lub w obiegu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Słowo „lombard” na pewien czas <hi rend="bold">wyszło</hi> z użycia.</quote>
       <quote>Te banknoty już w zeszłym roku <hi rend="bold">wyszły</hi> z obiegu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="23">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z wprawy, z formy itp., to stracił je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Poćwiczmy jeszcze, czuję że <hi rend="bold">wyszłam</hi> z formy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="24">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z roli, jeśli przestał zachowywać się w sposób właściwy sobie i zgodny ze swoją funkcją społeczną.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stroop nigdy, nawet w więzieniu, nie chciał <hi rend="bold">wyjść</hi> z roli generała.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="25">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">nie może wyjść</hi> z podziwu, ze zdziwienia itp., aby podkreślić, że bardzo się zdziwił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gdy zobaczył swoje buty wyczyszczone nie do poznania, przez chwilę nie mógł <hi rend="bold">wyjść</hi> z podziwu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="26">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">wyszedł z siebie</hi>, jeśli stracił panowanie nad sobą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zawodnicy byli krewcy i czasami #wychodzili$ z siebie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wyjsc.2">
     <def>pojawić się</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wyszło</hi> skądś, to się stamtąd wydostało na zewnątrz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Spod ścisło zawiązanej chustki <hi rend="bold">wyszło</hi> jednak kilka niesfornych kosmyków.</quote>
       <quote>Przez nieszczelne okna #wychodziło$ dużo ciepła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wyszło</hi>, to się ujawniło.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Podczas wprowadzania reformy, <hi rend="bold">wyszły</hi> błędy.</quote>
       <quote>Gdy urodził się jej wnuk, <hi rend="bold">wyszedł</hi> z niej spóźniony instynkt macierzyński.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli zawodnik <hi rend="bold">wyszedł</hi> na określone miejsce w wyścigu lub jakiejś klasyfikacji, to prześcignąwszy kogoś, znalazł się na tym miejscu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obaj przyspieszyli gwałtownie i <hi rend="bold">wyszli</hi> na prowadzenie.</quote>
       <quote>Zdobył parę punktów i <hi rend="bold">wyszedł</hi> na drugie miejsce.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli książka lub gazeta <hi rend="bold">wyszła</hi>, to została wydana.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wyszedł</hi> Schulz i parę pozycji Andrzejewskiego.</quote>
       <quote>Dziennik #wychodzi$ od wtorku w zmniejszonej objętości.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyszło</hi> jakieś zarządzenie, to zostało ogłoszone i zaczęło obowiązywać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wyszło</hi> zarządzenie, iż pracownicy nie posiadający średniego wykształcenia nie mogą pracować w wydziałach finansowych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli jakaś informacja <hi rend="bold">wyszła</hi> od kogoś, to osoba ta podała ją lub rozpowszechniła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To ewidentne oszczerstwo <hi rend="bold">wyszło</hi> z ust pani z tytułem profesorskim.</quote>
       <quote>Zapewniam cię, że tym razem przeciek nie <hi rend="bold">wyszedł</hi> ode mnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> z jakąś propozycją lub inicjatywą, to przedstawił propozycję lub podjął inicjatywę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W najbliższym czasie rząd <hi rend="bold">wyjdzie</hi> z pewnymi propozycjami, które poprawią sytuację.</quote>
       <quote>Mimo zachęty nikt nie <hi rend="bold">wyszedł</hi> z żadną inicjatywą.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> poza jakieś zjawisko, to przekroczył jego granice.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Twórcy utworu nie <hi rend="bold">wyszli</hi> poza nużący banał.</quote>
       <quote>Po otwarciu hipoteki <hi rend="bold">wyjdziemy</hi> wreszcie z kręgu domysłów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wyjsc.3">
     <def>otrzymać, zrobić</def>
     <sense n="20">
      <def>Jeśli z jakiegoś surowca <hi rend="bold">wyszło</hi> ileś rzeczy, to tyle ich z niego zrobiono.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z kilograma mięsa #wychodzi$ mi sześć, siedem kotletów.</quote>
       <quote>Może z tego, co zostanie, <hi rend="bold">wyjdzie</hi> jeszcze spódnica.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="21">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wyszło spod</hi> czyjejś <hi rend="bold">ręki</hi>, to zostało wykonane przez tę osobę. Mówimy też, że jakieś dzieło <hi rend="bold">wyszło spod pióra</hi> jakiegoś pisarza, <hi rend="bold">spod pędzla</hi> jakiegoś malarza lub <hi rend="bold">spod dłuta</hi> jakiegoś rzeźbiarza.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tak wspaniałe dzieło mogło <hi rend="bold">wyjść</hi> tylko spod ręki mistrza.</quote>
       <quote>Podczas oględzin stwierdzono, że obraz nie <hi rend="bold">wyszedł</hi> spod pędzla Rembrandta.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="29">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyszedł</hi> nam jakiś wynik w obliczeniach, to otrzymaliśmy go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mimo że lało bez opamiętania, średnia z hektara <hi rend="bold">wyszła</hi> 32 q.</quote>
       <quote>Teraz wszystko dodaj. I ile ci <hi rend="bold">wyszło</hi>?</quote>
       <quote>W drugim zadaniu <hi rend="bold">wyszło</hi> mi co innego.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="wyjsc.4">
     <def>poślubić</def>
     <sense n="27">
      <def>Jeśli kobieta <hi rend="bold">wyszła</hi> za jakiegoś mężczyznę lub <hi rend="bold">wyszła</hi> za niego <hi rend="bold">za mąż</hi>, to wzięła z nim ślub.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Opowiadano, że <hi rend="bold">wyszła</hi> za niego, aby zapewnić sobie pozycję towarzyską.</quote>
       <quote>Matka moja <hi rend="bold">wyszła</hi> za mąż za Francuza.</quote>
       <quote>Jeszcze na studiach <hi rend="bold">wyszłam</hi> za mąż.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="wyjsc.5">
     <def>odbyć się z dobrym lub złym skutkiem, udać się, okazać się kimś/czymś</def>
     <sense n="30">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wyszło</hi> w jakiś sposób, np. dobrze lub źle, to odbyło się z takim skutkiem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przepytywanie z poprzedniej lekcji <hi rend="bold">wyszło</hi> słabiutko.</quote>
       <quote>Naprawianie sprzętu we własnym zakresie #wychodzi$ bez porównania taniej.</quote>
       <quote>Uważam, że taka zmiana <hi rend="bold">wyjdzie</hi> nam wyłącznie na korzyść.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="31">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">wyszła</hi> dobrze lub źle na zdjęciu, to wygląda na nim ładnie lub brzydko.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ewka zawsze ładnie #wychodzi$ na zdjęciach.</quote>
       <quote>Nie pokażę ci, bo <hi rend="bold">wyszłam</hi> okropnie.</quote>
       <quote>Spójrz, jak pięknie <hi rend="bold">wyszły</hi> te drzewa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="32">
      <def>Jeśli coś nie <hi rend="bold">wyszło</hi>, to się to nie udało.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy ojcu nie <hi rend="bold">wyszły</hi> interesy, popadł w długi.</quote>
       <quote>Z całego filmu <hi rend="bold">wyszły</hi> tylko dwa zdjęcia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="33">
      <def>Jeśli coś komuś <hi rend="bold">wyszło na dobre</hi>, to skończyło się dla niego pomyślnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ciągłe wewnętrzne spory nie <hi rend="bold">wyjdą</hi> Polsce na dobre.</quote>
       <quote>Staram się nie pokazywać po sobie strachu, co nieraz #wychodziło$ mi na dobre.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="34">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> na czymś jakoś, np. dobrze lub źle, to zakończyło się to dla niego w taki sposób, np. korzystnie lub niekorzystnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na reformie najgorzej <hi rend="bold">wyjdą</hi> rodziny średnio zarabiające.</quote>
       <quote>Nigdy źle nie <hi rend="bold">wyszliśmy</hi> na jego radach.</quote>
       <quote>Lepiej jest #wychodzić$ na zero niż ponosić koszty kompletnej martwoty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="35">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wyszedł</hi> np. na głupka lub lenia, to w danej sytuacji okazał się nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wyszedłem</hi> wobec kolegów na łobuza.</quote>
       <quote>Pewnie <hi rend="bold">wyjdę</hi> na chwalipiętę, ale muszę to powiedzieć.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="36">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">wyszło na to</hi> używamy, aby wskazać, jakie wnioski można wyciągnąć z danej sytuacji, niezależnie od tego, czy są one prawdziwe, czy nie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeśli nie posprzątam, <hi rend="bold">wyjdzie</hi> na to, że jestem fleja.</quote>
       <quote>To co, oszukała go? — Na to #wychodzi$.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="stopien">
    <form>
     <orth>stopień</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="stopien.1">
     <def>powierzchnia, uskok pomiędzy poziomami</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Stopnie</hi> to wąskie, płaskie powierzchnie, zwykle specjalnie ukształtowane z kamienia lub innego materiału, których ciąg tworzy schody. ; Także całe schody.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wbiegł pędem, przeskakując po dwa <hi rend="bold">stopnie</hi> naraz.</quote>
       <quote>Wciąż widzę go, jak stoi na ostatnim <hi rend="bold">stopniu</hi> schodów i macha ręką na pożegnanie.</quote>
       <quote>Do piwnicy prowadziły strome <hi rend="bold">stopnie</hi>.</quote>
       <quote>Dosłownie wisiał na <hi rend="bold">stopniach</hi> tramwaju, trzymając się ręką poręczy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Stopień</hi> to uskok pomiędzy dwoma poziomami jakiejś płaszczyzny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Brzeg <hi rend="bold">stopniami</hi> opadał ku morzu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">stopień</hi> skalny</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="stopien.2">
     <def>pozycja w hierarchii</def>
     <sense n="3">
      <def>Czyjś <hi rend="bold">stopień</hi> naukowy, wojskowy itp. to pozycja tej osoby w pewnej hierarchii zawodowej lub służbowej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">stopień</hi> doktora</quote>
       <quote>Podobno ma drugi <hi rend="bold">stopień</hi> specjalizacji z chirurgii.</quote>
       <quote>Po latach wreszcie dosłużył się <hi rend="bold">stopnia</hi> kapitana.</quote>
       <quote>Na wojskowych mogiłach tylko nazwisko, data śmierci i <hi rend="bold">stopień</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="stopien.3">
     <def>jednostka miary, ocena, skala</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Stopień</hi> to jednostka miary temperatury, często zapisywana za pomocą znaku ° po liczbie, np. 15°. ; jednostka miary kąta, czasem zapisywana za pomocą znaku °. ; jednostka miary długości i szerokości geograficznej, czasem zapisywana za pomocą znaku °.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rano miał 40 <hi rend="bold">stopni</hi> gorączki.</quote>
       <quote>Temperatura w Warszawie przekroczyła dziś 33#°$C.</quote>
       <quote>Przeciwległy kąt ma 30 <hi rend="bold">stopni</hi>.</quote>
       <quote>Oba miasta leżą na 54 <hi rend="bold">stopniu</hi> szerokości geograficznej południowej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Stopień</hi> w szkole to ocena wiadomości ucznia, zwłaszcza wyrażona odpowiednią cyfrą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pojawiają się propozycje, żeby w ogóle zrezygnować z wystawiania <hi rend="bold">stopni</hi>.</quote>
       <quote>Jakie masz <hi rend="bold">stopnie</hi> z historii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowa <hi rend="bold">stopień</hi> używamy, aby zaznaczyć, jak intensywna jest jakaś cecha lub jak bardzo zaawansowany jest jakiś proces. ; <hi rend="bold">poparzenie pierwszego (drugiego, trzeciego) stopnia</hi></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rozegrano kilka konkurencji o stosunkowo wysokim <hi rend="bold">stopniu</hi> trudności.</quote>
       <quote>Żałoba trwała sześć miesięcy, rok, a nawet dłużej — w zależności od <hi rend="bold">stopnia</hi> pokrewieństwa ze zmarłym.</quote>
       <quote>Jej życie wydało mu się do tego <hi rend="bold">stopnia</hi> ciekawe, że postanowił napisać o niej książkę.</quote>
       <quote>propozycja w najwyższym <hi rend="bold">stopniu</hi> niemoralna</quote>
       <quote>Jako mason doszedł do wysokiego <hi rend="bold">stopnia</hi> wtajemniczenia.</quote>
       <quote><hi rend="bold">stopień</hi> zaawansowania choroby</quote>
       <quote>W różnym <hi rend="bold">stopniu</hi> szkoły te służyły tajnemu nauczaniu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Wyrażenia <hi rend="bold">w</hi> jakimś <hi rend="bold">stopniu</hi> używamy, aby osłabić prawdziwość wypowiadanych sądów bądź ograniczyć je tylko do pewnych aspektów sprawy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W jakimś <hi rend="bold">stopniu</hi> może wynikać to z jego nieśmiałości.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Mówimy o instytucji, nagrodzie, egzaminie itp. określonego <hi rend="bold">stopnia</hi>, gdy chcemy wskazać ich miejsce wśród innych instytucji, nagród itd. tego samego rodzaju.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ogłoszono uchwałę dotyczącą ustalenia liczby radnych w radach <hi rend="bold">stopnia</hi> podstawowego.</quote>
       <quote>Młodzież dojeżdża do szkół, gdyż nasze miasto nie ma żadnej szkoły <hi rend="bold">stopnia</hi> średniego.</quote>
       <quote>laureat Nagrody Państwowej I i II <hi rend="bold">stopnia</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def><hi rend="bold">Stopień</hi> przymiotnika lub przysłówka to jego forma określająca natężenie wyrażonej nim cechy. W polszczyźnie wyróżnia się stopień równy, wyższy i najwyższy. Termin gramatyczny. ; Także podział form przymiotnikowych i przysłówkowych ze względu na to kryterium.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>przymiotnik w <hi rend="bold">stopniu</hi> wyższym.</quote>
       <quote>kategoria gramatyczna <hi rend="bold">stopnia</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli jakaś liczba jest pierwiastkiem np. czwartego <hi rend="bold">stopnia</hi> z innej liczby, to pomnożona przez siebie cztery razy daje tę drugą liczbę. Termin matematyczny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ile wynosi pierwiastek trzeciego <hi rend="bold">stopnia</hi> z 27.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wplyw">
    <form>
     <orth>wpływ</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wplyw.1">
     <def>oddziaływanie</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś lub coś ma jakiś wpływ na osoby lub wydarzenia, to wywołuje w nich lub może wywołać jakąś zmianę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Weber wywarł olbrzymi <hi rend="bold">wpływ</hi> na europejski jazz.</quote>
       <quote>Jak myślisz, jaki to będzie miało <hi rend="bold">wpływ</hi> na nasze życie?</quote>
       <quote>Ostatnio coraz częściej słyszy się o negatywnym <hi rend="bold">wpływie</hi> słońca na skórę.</quote>
       <quote>Widzieliśmy, jak pod <hi rend="bold">wpływem</hi> żony zmienił się nie do poznania.</quote>
       <quote>Sprawca był pod <hi rend="bold">wpływem</hi> alkoholu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Określone <hi rend="bold">wpływy</hi> to widoczne skutki oddziaływania kogoś lub czegoś na ludzi, ich dzieła lub na wydarzenia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W jego poezji zwracają uwagę <hi rend="bold">wpływy</hi> młodopolskie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś ma <hi rend="bold">wpływy</hi> w jakimś miejscu lub środowisku, to ma autorytet, pozycję lub stosunki, które pozwalają mu oddziaływać na bieg spraw.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Prosiliśmy go o pomoc, wiedząc, że ma rozległe <hi rend="bold">wpływy</hi> w mieście.</quote>
       <quote>Niby artysta i pięknoduch, a chodziło mu tylko o forsę i <hi rend="bold">wpływy</hi>.</quote>
       <quote>To była sfera <hi rend="bold">wpływów</hi> PPS.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wplyw.2">
     <def>pieniądze wpływające do kasy</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Wpływy</hi> to pieniądze wpływające do kasy przedsiębiorstwa, państwa itp. ; W liczbie pojedynczej wpłynięcie lub wpływanie takich pieniędzy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Są kraje, którym turystyka dostarcza połowę <hi rend="bold">wpływów</hi> dewizowych.</quote>
       <quote><hi rend="bold">wpływy</hi> z podatków</quote>
       <quote>Wszystkie dochody zapisuje się do ksiąg w dniu <hi rend="bold">wpływu</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zwrocic">
    <form>
     <orth>zwrócić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zwrocic.1">
     <def>oddać z powrotem.</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy</hi> komuś rzecz, którą dostaliśmy od niego, to daliśmy mu ją z powrotem. Jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy</hi> komuś pieniądze, za które nam coś kupił, to daliśmy mu tyle pieniędzy, ile wydał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pożyczyłem mu kiedyś książkę i do tej pory mi nie <hi rend="bold">zwrócił</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zwróciłeś</hi> Kasi za bilety do kina.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zwróciły się</hi> koszty jakiejś inwestycji lub jeśli ta inwestycja <hi rend="bold">zwróciła się</hi>, to uzyskane dzięki niej zyski zrównoważyły poniesiony na nią koszt.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W tej branży koszty #zwracają$ się dosyć długo.</quote>
       <quote>Kupcie energooszczędne piece. <hi rend="bold">Zwrócą</hi> się wam już po jednym sezonie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zwrocic.2">
     <def>ustawić się/zostać ustawionym w jakimś kierunku</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy</hi> jakąś osobę lub rzecz w jakimś kierunku albo jeśli ona <hi rend="bold">zwróciła się</hi> w jakimś kierunku, to określoną swoją częścią, zwykle przodem, ustawiła się w tym kierunku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zwróciliśmy</hi> fortepian klawiaturą nieco w kierunku publiczności, żeby widziała ręce pianisty.</quote>
       <quote>Aurelia stała <hi rend="bold">zwrócona</hi> do okna.</quote>
       <quote>I znów <hi rend="bold">zwrócił</hi> się w drugą stronę, zabierając się do odejścia.</quote>
       <quote>Nagle wszystkie twarze #zwracają$ się ku mnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zwrócił</hi> wzrok, oczy lub spojrzenie w jakimś kierunku albo jeśli jego wzrok, oczy lub spojrzenie <hi rend="bold">zwróciły się</hi> w jakimś kierunku, to spojrzał on w tę stronę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ujrzawszy <hi rend="bold">zwrócony</hi> na siebie wzrok Pawła, zaśmiała się.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zwrócił</hi> na mnie pytające spojrzenie.</quote>
       <quote>Oczy obecnych <hi rend="bold">zwróciły</hi> się w górę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy się</hi> ku jakiemuś zagadnieniu, jakiejś dziedzinie itp., to zainteresowaliśmy się lub zajęliśmy się nimi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zniecierpliwiony brakiem związku z życiem, <hi rend="bold">zwrócił</hi> się od logiki ku etyce.</quote>
       <quote>Zaczynał od poezji, szybko jednak <hi rend="bold">zwrócił</hi> się w stronę prozy poetyckiej.</quote>
       <quote>Nie zdobył jednak szerszego oparcia wśród robotników, <hi rend="bold">zwróconych</hi> głównie ku walce strajkowej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">zwrócił się</hi> przeciwko nam lub że coś <hi rend="bold">zwróciło się</hi> przeciwko nam, jeśli ta osoba, rzecz lub sytuacja zaczęła nam szkodzić.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dawni sojusznicy <hi rend="bold">zwrócili</hi> się teraz przeciw Cezarowi.</quote>
       <quote>Ostrze jego satyry <hi rend="bold">zwraca</hi> się przeciwko duchowieństwu.</quote>
       <quote>W późniejszych pismach <hi rend="bold">zwraca</hi> się on przeciwko filozofii Oświecenia.</quote>
       <quote>W r. 1311 wybuchł w Małopolsce — <hi rend="bold">zwrócony</hi> przeciwko Łokietkowi — bunt mieszczan.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zwrocic.3">
     <def>powiedzieć, zaapelować o coś</def>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli w rozmowie <hi rend="bold">zwróciliśmy się</hi> do kogoś, to powiedzieliśmy coś do niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Weź klej z kuchni — <hi rend="bold">zwraca</hi> się do mnie. — Będziemy nalepiać ogłoszenia.</quote>
       <quote>Zwyczajem lekarzy <hi rend="bold">zwracał</hi> się do mnie „panie kolego”.</quote>
       <quote>Pamiętam, że <hi rend="bold">zwrócił</hi> się do mnie po niemiecku.</quote>
       <quote>#Zwracamy$ się do tych, którym los kraju nie jest obojętny.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy się</hi> do kogoś z prośbą, pytaniem, ofertą itp. lub jeśli <hi rend="bold">zwróciliśmy</hi> do kogoś naszą prośbę, pytanie, ofertę itd., to skierowaliśmy je do niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W 1936 roku Prezydent Rzeczypospolitej <hi rend="bold">zwrócił</hi> się z apelem do społeczeństwa o pomoc w wyposażeniu armii.</quote>
       <quote>#Zwracam$ się z prośbą o przyznanie mi zapomogi.</quote>
       <quote>prośby <hi rend="bold">zwrócone</hi> do Boga</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zwrócił się</hi> do jakiejś osoby lub instytucji, aby coś zrobiła, to oficjalnie zaapelował do niej o to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Zwracam$ się do Prezydium Sejmu, aby ustaliło tryb postępowania w tej sprawie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zwrócił</hi> się nawet do policji, by zapewniła mu ochronę, i otrzymał ją natychmiast.</quote>
       <quote>Dziewczęta <hi rend="bold">zwróciły</hi> się do mnie o pomoc w przygotowaniu przedstawienia.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zwrocic.4">
     <def>zwymiotować</def>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zwrócił</hi> zjedzony pokarm, to go zwymiotował.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nieszczęście. Alinka znowu <hi rend="bold">zwróciła</hi> cały obiad.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pokoj">
    <form>
     <orth>pokój</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pokoj.1">
     <def>brak wojny, stan bez trosk i zmartwień</def>
     <sense n="1">
      <def>Kiedy na świecie lub w jakiejś części świata jest <hi rend="bold">pokój</hi>, to nie ma tam wojny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od dawna już próbowali zaprowadzić <hi rend="bold">pokój</hi>.</quote>
       <quote>nadzieja na trwały <hi rend="bold">pokój</hi> na Bałkanach</quote>
       <quote><hi rend="bold">Pokój</hi> między zwaśnionymi stronami nie trwał długo.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Pokój</hi> to porozumienie kończące wojnę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po długich naradach zawarto wreszcie <hi rend="bold">pokój</hi>.</quote>
       <quote>Jedna ze stron nie dotrzymała warunków <hi rend="bold">pokoju</hi>.</quote>
       <quote>podpisanie <hi rend="bold">pokoju</hi> między Japonią a Rosją</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Pokój</hi> to także stan, w którym znajduje się człowiek nie mający trosk i zmartwień. Słowo przestarzałe, dziś książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nic nie mogło zmącić <hi rend="bold">pokoju</hi> jego ducha.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Gołąb pokoju</hi> lub <hi rend="bold">gołąbek pokoju</hi> to wizerunek gołębia, zwykle białego, będący symbolem pokoju</def>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">„Pokój jego (jej) duszy”</hi> i <hi rend="bold">„Niech spoczywa (odpoczywa) w pokoju”</hi> to formuły wypowiadane podczas pogrzebu i umieszczane na nagrobkach</def>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pokoj.2">
     <def>pomieszczenie</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Pokój</hi> to oddzielne pomieszczenie w domu, biurze, hotelu itp., w którym się mieszka, pracuje itp. ; <hi rend="bold">Pokój stołowy</hi> to pokój przeznaczony do spożywania posiłków</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">pokoju</hi> prawie nie było mebli.</quote>
       <quote>Wynajęliśmy <hi rend="bold">pokój</hi> z widokiem na góry.</quote>
       <quote>Mam małe mieszkanie, dwa <hi rend="bold">pokoje</hi> z kuchnią.</quote>
       <quote>niewielki #pokoik$ na poddaszu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="prowadzenie">
    <form>
     <orth>prowadzenie</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="prowadzenie.1">
     <def>wykonywać i użycia pochodne</def>
     <sense n="1">
      <def>jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> jakieś działania, to wykonujemy je, zwłaszcza systematycznie i według planu..</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>sprawnie <hi rend="bold">prowadzona</hi> akcja ratownicza</quote>
       <quote><hi rend="bold">prowadzenie</hi> polityki proeksportowej</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> dom, gospodarstwo, sklep, kawiarnię, szkołę itp., to jest odpowiedzialny za ich funkcjonowanie i wykonuje prace z nimi związane lub kieruje takimi pracami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>kobiety niepracujące, zajmujące się <hi rend="bold">prowadzeniem</hi> domu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">prowadzi</hi> spotkanie jakiegoś rodzaju, np. dyskusję, audycję, konkurs lub mecz, to uczestniczy w nim i czuwa nad jego przebiegiem, np. udzielając głosu uczestnikom, pilnując czasu i reguł postępowania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pan marszałek Józef Zych obejmie <hi rend="bold">prowadzenie</hi> obrad.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">prowadzimy</hi> dziennik, notatki, akta itp., to zapisujemy w nich coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">prowadzenie</hi> ksiąg handlowych</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="prowadzenie.2">
     <def>wysunięcie się na pierwsze miejsce</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś objął <hi rend="bold">prowadzenie</hi> w jakimś współzawodnictwie, to wysunął się w nim na pierwsze miejsce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nasz zawodnik wysunął się na <hi rend="bold">prowadzenie</hi>.</quote>
       <quote>W tabeli na <hi rend="bold">prowadzeniu</hi> jest AC Milan przed Porto.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="prowadzenie.3">
     <def>sposób postępowania</def>
     <sense n="3">
      <def>Czyjeś <hi rend="bold">prowadzenie</hi> lub <hi rend="bold">prowadzenie się</hi> to sposób postępowania tej osoby, oceniany z punktu widzenia zasad moralnych. Słowo odnoszone zwłaszcza do kobiet. ;kobieta <hi rend="bold">lekkiego prowadzenia''</hi></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jej <hi rend="bold">prowadzenie</hi> się pozostawiało nieco do życzenia.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zawrzec">
    <form>
     <orth>zawrzeć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zawrzec.1">
     <def>wyrazić treść</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawarł</hi> jakąś treść w swojej wypowiedzi, książce, filmie itp., to wyraził ją w nich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W wierszach i opowiadaniach pisarz <hi rend="bold">zawarł</hi> syntetyczną wizję losów pokolenia.</quote>
       <quote>rozwiązania <hi rend="bold">zawarte</hi> w projekcie ustawy</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zawrzec.2">
     <def>zamknąć, zasłonić</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawarł</hi> drzwi lub okno albo jeśli one <hi rend="bold">zawarły się</hi>, to zostały zamknięte lub zasłonięte czymś. Słowo przestarzałe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wypchnął chłopca za drzwi i <hi rend="bold">zawarł</hi> je za nim.</quote>
       <quote>Wrota były <hi rend="bold">zawarte</hi> na głucho.</quote>
       <quote>Kiedy <hi rend="bold">zawarły</hi> się drzwi za Jasiem, ojciec odezwał się.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zawrzec.3">
     <def>ustalić</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jedna osoba, instytucja lub organizacja <hi rend="bold">zawarła</hi> z drugą jakąś umowę, to obie ustaliły wspólnie jej warunki i zobowiązały się, że będą ich przestrzegać. Mówimy też, że dwie osoby, instytucje lub organizacje <hi rend="bold">zawarły</hi> umowę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W maju <hi rend="bold">zawarłam</hi> umowę z firmą budowlaną.</quote>
       <quote>Celem giełdy jest stworzenie dobrych warunków do #zawierania$ transakcji.</quote>
       <quote>traktat o ekstradycji <hi rend="bold">zawarty</hi> między Polską a Szwajcarią w trzydziestym siódmym roku</quote>
       <quote>12 marca Finlandia i ZSRR <hi rend="bold">zawarły</hi> rozejm.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawarł</hi> znajomość lub przyjaźń z kimś, to poznał go i stał się jego znajomym lub przyjacielem. Mówimy też, że dwie osoby <hi rend="bold">zawarły</hi> znajomość lub przyjaźń.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z listu dowiedziała się, że jej córka <hi rend="bold">zawarła</hi> wielce podejrzaną znajomość z pewnym poetą.</quote>
       <quote>Nie jestem skory do #zawierania$ znajomości, a tym bardziej przyjaźni.</quote>
       <quote>Cieszę się, że nasze dzieci <hi rend="bold">zawarły</hi> znajomość.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawarł</hi> z kimś związek małżeński, to poślubił go. Mówimy też, że dwie osoby <hi rend="bold">zawarły</hi> związek małżeński. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W 1551 roku wyrzekł się kapłaństwa i <hi rend="bold">zawarł</hi> małżeństwo z Magdaleną Chełmską.</quote>
       <quote>Kiedy młodzi <hi rend="bold">zawrą</hi> związek małżeński, staną wobec nowych problemów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zawrzec.4">
     <def>zacząć wrzeć</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakiś płyn <hi rend="bold">zawrzał</hi>, to zaczął wrzeć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gdy zupa <hi rend="bold">zawrzała</hi>, wrzuciła do niej pęczek ziół.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawrzał</hi> jakimś gwałtownym uczuciem, np. gniewem lub złością, albo jeśli takie uczucie <hi rend="bold">zawrzało</hi> w nim, to uniósł się on lub rozzłościł.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był jak szaleniec, który <hi rend="bold">zawrzał</hi> niepohamowanym pragnieniem odwetu.</quote>
       <quote>W jednym momencie wszystko się w chłopcu przewróciło i <hi rend="bold">zawrzało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakieś miejsce <hi rend="bold">zawrzało</hi> gwarem lub innym dźwiękiem, to zapełniło się nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nazajutrz chata <hi rend="bold">zawrzała</hi> zwykłym gwarem.</quote>
       <quote>Całe błoto <hi rend="bold">zawrzało</hi> rechotem żab.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy, że gdzieś <hi rend="bold">zawrzało</hi>, jeśli z jakiegoś powodu powstało tam zamieszanie, podniecenie lub hałas, np. ludzkich rozmów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W prasie <hi rend="bold">zawrzało</hi>: to profanacja, to brak moralności!</quote>
       <quote>Brawo dla Natalii! — na sali <hi rend="bold">zawrzało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że jakaś akcja, działalność, praca itp. <hi rend="bold">zawrzała</hi>, jeśli gwałtownie się rozpoczęła lub nasiliła się.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Właśnie <hi rend="bold">zawrzała</hi> na nowo walka przed budynkiem poczty.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="oddzial">
    <form>
     <orth>oddział</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="oddzial.1">
     <def>grupa ludzi</def>
     <sense n="1">
      <def>zorganizowana grupa ludzi, zwłaszcza żołnierzy, stanowiąca część jakiejś większej całości lub wyodrębniona ze względu na określone zadania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od rana toczą się walki między <hi rend="bold">oddziałami</hi> wojska i gwardii.</quote>
       <quote><hi rend="bold">oddziały</hi> zwiadowcze</quote>
       <quote>Demonstranci toczyli potyczki z konnymi <hi rend="bold">oddziałami</hi> policji.</quote>
       <quote>Wysłano tam niewielki <hi rend="bold">oddziałek</hi> policji wyćwiczonej w rozpędzaniu zajść ulicznych.</quote>
       <quote><hi rend="bold">oddzialik</hi> partyzancki</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="oddzial.2">
     <def>część instytucji</def>
     <sense n="2">
      <def>część jakiejś instytucji, np. biura lub fabryki, wyodrębniona ze względu na zakres swojej pracy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pracę w kopalni zacząłem w <hi rend="bold">oddziale</hi> szybowym, potem przeszedłem na wydobywczy.</quote>
       <quote>Goście odwiedzili <hi rend="bold">oddzialik</hi> szkoleniowy, wyposażony w różnego rodzaju obrabiarki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>część większej instytucji, stanowiąca samodzielną jednostkę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W Olsztynie otworzono <hi rend="bold">oddział</hi> Banku Kredytowego.</quote>
       <quote>Na zebraniu zabrakło przedstawicieli <hi rend="bold">oddziałów</hi>.</quote>
       <quote>Mieścił się tu <hi rend="bold">oddzialik</hi> jakiegoś biura podróży.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>część szpitala przeznaczona dla osób, które mają podobne choroby i wymagają podobnej opieki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Od niedawna jest ordynatorem <hi rend="bold">oddziału</hi> zakaźnego.</quote>
       <quote>Siostra zaprowadziła pacjenta na <hi rend="bold">oddział</hi>.</quote>
       <quote>Na chirurgii uruchomiono wreszcie <hi rend="bold">oddzialik</hi> dziecięcy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>każdy z kolejnych poziomów nauki w szkole, a także każda z grup uczniów będących na tym poziomie. Słowo przestarzałe</def>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zagrac">
    <form>
     <orth>zagrać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zagrac.1">
     <def>wziąć udział w grze, podjąć rywalizację</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zagraliśmy</hi> w jakąś grę lub jeśli <hi rend="bold">zagraliśmy</hi> mecz, partię szachów itp., to wzięliśmy udział w grze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zagraj</hi> w ruletkę, może coś trafisz.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zagramy</hi> partyjkę tysiąca?</quote>
       <quote>Mecz wygrali Portugalczycy i oni <hi rend="bold">zagrają</hi> w półfinałach.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jeden zawodnik lub zespół <hi rend="bold">zagrał</hi> z drugim, to podjął rywalizację z nim. Mówimy też, że dwaj zawodnicy <hi rend="bold">zagrali</hi> lub że dwa zespoły <hi rend="bold">zagrały</hi>.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zagrasz</hi> ze mną w szachy?</quote>
       <quote>Na tym stadionie Polacy <hi rend="bold">zagrają</hi> jutro o awans do finału.</quote>
       <quote>W inauguracyjnym meczu <hi rend="bold">zagrają</hi> Niemcy i Jugosławia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zagrał</hi> na giełdzie, to wziął udział w grze giełdowej</def>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli grający w karty <hi rend="bold">zagrał</hi> jakąś kartę lub jakiś kolor albo <hi rend="bold">zagrał</hi> w jakąś kartę lub w jakiś kolor, to wyłożył taką kartę na stół. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przebił asem na stole i <hi rend="bold">zagrał</hi> damę kier.</quote>
       <quote>Wistujący <hi rend="bold">zagrali</hi> dwa razy w kiery.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">zagrał</hi> o coś, jeśli podjął ryzyko, aby to osiągnąć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Salman Rushdie <hi rend="bold">zagrał</hi> va banque i przegrał. Od trzech lat żyje w ukryciu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">zagrało</hi> na korzyść albo na niekorzyść jakiejś osoby lub rzeczy, jeśli stało się dla niej korzystne albo niekorzystne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na korzyść delegacji polskiej <hi rend="bold">zagrały</hi> zmiany w Rosji.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zagrac.2">
     <def>podać piłkę</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli zawodnik <hi rend="bold">zagrał</hi> piłkę, to uderzył lub rzucił ją, aby przemieściła się w określonym kierunku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Źle <hi rend="bold">zagrana</hi> piłka wyszła na aut.</quote>
       <quote>Brzęczek <hi rend="bold">zagrywa</hi> do nie pilnowanego Koseły, a ten posyła piłkę do bramki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zagrac.3">
     <def>odtworzyć rolę, udawać</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli aktor <hi rend="bold">zagrał</hi> jakąś rolę w spektaklu lub filmie, to odtworzył ją w nim. Jeśli aktor <hi rend="bold">zagrał</hi> coś, np. jakiś stan lub sytuację, to swoją grą przedstawił to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>U boku ojca <hi rend="bold">zagrała</hi> w tym filmie niewielką rólkę.</quote>
       <quote>Potrafi niezwykle subtelnie <hi rend="bold">zagrać</hi> nieśmiałość i rodzące się uczucie.</quote>
       <quote>Nigdy więcej nie <hi rend="bold">zagramw</hi> jego filmie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli aktor <hi rend="bold">zagrał</hi> jakąś sztukę, to wystąpił w niej, a jeśli teatr <hi rend="bold">zagrał</hi> jakąś sztukę, to ją wystawił.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Młodzi aktorzy <hi rend="bold">zagrali</hi> Fredrę poprawnie, ale trochę bez wyrazu.</quote>
       <quote>Przedstawienie <hi rend="bold">zagrano</hi> 250 razy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">zagrał</hi> jakąś osobę lub sytuację, jeśli zachował się sztucznie, udając ją.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Człowiek zakłamany potrafi po śmierci obojętnej sobie osoby <hi rend="bold">zagrać</hi> ból.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="zagrac.4">
     <def>wytworzyć dźwięk</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zagrał</hi> na jakimś instrumencie, to wydobył z niego dźwięk. Jeśli ktoś <hi rend="bold">zagrał</hi> jakiś utwór, np. na gitarze, to wykonał go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na trąbce <hi rend="bold">zagra</hi> Tomasz Stańko.</quote>
       <quote>Przyszliśmy jej <hi rend="bold">zagrać</hi> pod oknem serenadę.</quote>
       <quote>Siadła, <hi rend="bold">zagrała</hi> kilka taktów.</quote>
       <quote>Nie wszystko było <hi rend="bold">zagrane</hi> czysto.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zagraliśmy</hi> jakiś utwór muzyczny, to odtworzyliśmy go z taśmy lub płyty. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Piotr Kaczkowski <hi rend="bold">zagrał</hi> to w swojej audycji kilka razy i wystarczyło.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli muzyka <hi rend="bold">zagrała</hi>, to rozbrzmiały jej dźwięki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W izbie biesiadnej <hi rend="bold">zagrała</hi> muzyka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli coś, np. instrument muzyczny lub jakieś urządzenie, <hi rend="bold">zagrało</hi>, to wytworzyło dźwięki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy goście zasiedli, <hi rend="bold">zagrały</hi> fanfary i wszedł cesarz.</quote>
       <quote>Przeskoczyli rów, byli już na szosie, gdy <hi rend="bold">zagrał</hi> kaem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="zagrac.5">
     <def>pojawić się, być widocznym</def>
     <sense n="14">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">zagrał</hi> lub że coś <hi rend="bold">zagrało</hi> na naszej wyobraźni, naszych uczuciach, nastrojach itp., jeśli ta osoba lub rzecz oddziałała na nie i pobudziła je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stone <hi rend="bold">zagrał</hi> na emocjach, jak potrafi najlepiej — pokazał świat karykaturalnie okrutny.</quote>
       <quote>On potrafi <hi rend="bold">zagrać</hi> na czyjejś ambicji.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Mówimy, że ambicja, duma itp. w kimś <hi rend="bold">zagrała</hi> lub że <hi rend="bold">zagrała</hi> w jakiejś sytuacji, jeśli wpłynęła na czyjeś postępowanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie darmo był prawnukiem mężnego wojownika — krew w nim <hi rend="bold">zagrała</hi>.</quote>
       <quote>Oby tylko nie <hi rend="bold">zagrały</hi> tu jakieś względy niższej natury.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Mówimy, że na czyjejś twarzy, w czyichś oczach lub w czyimś głosie <hi rend="bold">zagrały</hi> jakieś uczucia albo że twarz, oczy lub głos tej osoby <hi rend="bold">zagrały</hi> jakimiś uczuciami, jeśli przez chwilę było je widać na jej twarzy, w jej oczach lub słychać w jej głosie. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W głosie ojca <hi rend="bold">zagrała</hi> nuta ironii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">zagrało</hi> różnymi kolorami, jeśli przez chwilę przybierało coraz to inny kolor. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zamek malborski <hi rend="bold">zagrał</hi> tysiącem barw w świetle reflektorów.</quote>
       <quote>Słońce przedarło się przez zasłony i <hi rend="bold">zagrało</hi> feerią barw na kryształowym kinkiecie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="6" xml:id="zagrac.6">
     <def>udać się, powieść się</def>
     <sense n="19">
      <def>Mówimy potocznie, że jakieś przedsięwzięcie <hi rend="bold">zagrało</hi>, jeśli się powiodło.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zawiła to była kombinacja, a przecież <hi rend="bold">zagrała</hi>.</quote>
       <quote>Mnóstwo było trzeba organizacyjnego wysiłku, żeby to wszystko <hi rend="bold">zagrało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="drogi">
    <form>
     <orth>drogi</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="drogi.1">
     <def>kosztowny</def>
     <sense n="1">
      <def>Za coś, co jest <hi rend="bold">drogie</hi>, trzeba dużo płacić. ; Także o sklepach, w których towary są droższe niż w innych, i o ludziach lub miejscach oferujących drogie usługi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ziemia w Nowym Jorku jest bardzo <hi rend="bold">droga</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">drogi</hi> prezent</quote>
       <quote>Omijam <hi rend="bold">drogie</hi> sklepy w centrum.</quote>
       <quote>Nie możesz chodzić do tak <hi rend="bold">drogiego</hi> krawca.</quote>
       <quote><hi rend="bold">drogi</hi> hotel</quote>
       <quote>Norwegia to kraj <hi rend="bold">drogi</hi> dla cudzoziemców.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Drogi</hi> kredyt to taki, od którego odsetki są wysokie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niestety pożyczki w bankach komercyjnych są bardzo <hi rend="bold">drogie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Drogie</hi> kamienie to szlachetne lub półszlachetne kamienie ozdobne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>broszki wysadzane <hi rend="bold">drogimi</hi> kamieniami</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="drogi.2">
     <def>ważny, bliski uczuciowo</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz jest <hi rend="bold">droga</hi> nam lub <hi rend="bold">droga</hi> naszemu <hi rend="bold">sercu</hi>, to jest dla nas ważna, gdyż czujemy się z nią związani uczuciowo.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ogarnęła go czasami tęsknota za tym, co było mu bliskie i <hi rend="bold">drogie</hi>.</quote>
       <quote>Teraz jest dla mnie <hi rend="bold">najdroższą</hi> osobą.</quote>
       <quote>pamiątki <hi rend="bold">drogie</hi> jej sercu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Swoim <hi rend="bold">najdroższym</hi> kobieta może nazwać bardzo bliskiego jej mężczyznę, np. narzeczonego lub męża. Swoją <hi rend="bold">najdroższą</hi> mężczyzna nazwie bardzo bliską mu kobietę, np. narzeczoną lub żonę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Za godzinę przyjeżdża mój <hi rend="bold">najdroższy</hi>.</quote>
       <quote>Co się dzieje z twoją <hi rend="bold">najdroższą</hi>, podobno cię rzuciła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowa <hi rend="bold">drogi</hi> używamy, gdy zwracamy się do kogoś poufale, a czasem protekcjonalnie, albo gdy mówimy o kimś w taki sposób. ; Używane jako rzeczownik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Drogi</hi> Tadeuszu! Dziękuję za list z życzeniami.</quote>
       <quote>Pan się myli, <hi rend="bold">drogi</hi> panie!</quote>
       <quote>Witam serdecznie pana i naszych <hi rend="bold">drogich</hi> słuchaczy.</quote>
       <quote>Czego się napijesz, moja <hi rend="bold">droga</hi>?</quote>
       <quote>Przepraszam, moi <hi rend="bold">drodzy</hi>, za spóźnienie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="material">
    <form>
     <orth>materiał</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="material.1">
     <def>coś, z czego wytwarza się jakieś rzeczy, tkanina</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Materiał</hi> to coś, z czego wytwarza się jakieś rzeczy. ; tkanina, najczęściej konkretnego rodzaju lub o charakterystycznym wzorze.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Talerze robione są z bardzo różnych <hi rend="bold">materiałów</hi>.</quote>
       <quote>Stal to doskonały <hi rend="bold">materiał</hi> budowlany.</quote>
       <quote>Usunięcie zniszczeń było niemożliwe z braku środków <hi rend="bold">materiałowych</hi> i finansowych.</quote>
       <quote>Byliśmy z końcem roku 1918 w pełni sił militarnych i psychicznych, zabezpieczeni <hi rend="bold">materiałowo</hi> i operacyjnie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">materiał</hi> w kropki</quote>
       <quote>stragany pełne tradycyjnych <hi rend="bold">materiałów</hi> — jedwabi, atłasów, muślinów</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Możemy nazwać kogoś <hi rend="bold">materiałem</hi> na męża, kierownika itp., jeśli uważamy, że jest on odpowiednią osobą do pełnienia tej roli.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nadal za najlepszy <hi rend="bold">materiał</hi> na opiekunki do dzieci uważa się kobiety starsze i doświadczone.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="material.2">
     <def>zbiór przedmiotów</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Materiały</hi> biurowe, fotograficzne, opatrunkowe itp. to zbiór drobnych przedmiotów używanych w pracy biurowej, do robienia zdjęć, do zakładania opatrunków itd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">materiały</hi> piśmienne, np. papier i ołówki</quote>
       <quote>Mieliśmy ze sobą <hi rend="bold">materiały</hi> opatrunkowe i leki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Materiały</hi> wybuchowe to łatwopalne, szybko wybuchające substancje chemiczne, stosowane do wyrobu amunicji, wykorzystywane też np. w górnictwie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ażeby dostać się do środka, musieli podłożyć pod drzwi <hi rend="bold">materiały</hi> wybuchowe.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="material.3">
     <def>zbiór wiadomości</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Materiał</hi> to zbiór wiadomości i danych dotyczących jakiejś dziedziny, najczęściej w postaci notatek i dokumentów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zbieranie <hi rend="bold">materiałów</hi> do tej książki nie było łatwe.</quote>
       <quote>Przed egzaminem powtórzyłem cały <hi rend="bold">materiał</hi>.</quote>
       <quote>Koncepcja ta wymaga stworzenia zaplecza <hi rend="bold">materiałowego</hi> i źródłowego.</quote>
       <quote>Pozostała więc kartoteka, dość zaawansowana <hi rend="bold">materiałowo</hi>, zasługująca na wykończenie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="objac">
    <form>
     <orth>objąć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="objac.1">
     <def>otoczyć (ramionami), rozprzestrzenić się</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">objęliśmy</hi> jakąś osobę lub część jej ciała, to otoczyliśmy ją ramionami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Objął</hi> ją ramionami i przytulił do piersi.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Objęli</hi> się i wycałowali jak przyjaciele.</quote>
       <quote>Król #obejmuje$ głowę Tristana.</quote>
       <quote>Stara siedziała na piecu, #obejmując$ rękami podkurczone kolana.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">objęto</hi> coś jakimś działaniem, aktem prawnym lub jakimiś zasadami albo jeśli one to <hi rend="bold">objęły</hi>, to zaczęły tego dotyczyć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wśród pierwszych zwierząt <hi rend="bold">objętych</hi> ochroną znalazły się żubry.</quote>
       <quote>lista towarów <hi rend="bold">objętych</hi> cłem</quote>
       <quote>Nowy podatek ma #obejmować$ wszystkie osoby prowadzące działalność gospodarczą.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">objęło</hi> jakiś obszar, to zajęło go lub rozprzestrzeniło się na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Bójka trwała krótko, ale <hi rend="bold">objęła</hi> cała izbę.</quote>
       <quote>Od zachodu kraju przesuwała się strefa opadów, która w ciągu dnia <hi rend="bold">objęła</hi> centrum.</quote>
       <quote>Płomień <hi rend="bold">objął</hi> nagle dach pobliskiej stodoły.</quote>
       <quote>Sieć spiskowa #obejmuje$ już cały kraj.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">objął</hi> prowadzenie w wyścigu, meczu itp., to w danym jego momencie wyprzedził rywali lub uzyskał lepszy od nich wynik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Już w pierwszej połowie meczu goście #obejmują$ prowadzenie 3:0.</quote>
       <quote>Po trzecim etapie Rumun <hi rend="bold">objął</hi> prowadzenie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">objęliśmy</hi> coś wzrokiem lub spojrzeniem, to spojrzeliśmy na to tak, że zobaczyliśmy to w całości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Obejmuję$ wzrokiem jego twarz.</quote>
       <quote>Wdrapali się na drzewo, mogli stąd <hi rend="bold">objąć</hi> wzrokiem wszystkie zabudowania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">objął</hi> coś rozumem, umysłem lub pamięcią albo jeśli czyjś rozum to <hi rend="bold">objął</hi>, to ta osoba zrozumiała to lub zapamiętała.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skończyła się era wielkich uczonych, którzy byli w stanie <hi rend="bold">objąć</hi> swym umysłem całą rzeczywistość.</quote>
       <quote>Sam rozum nie #obejmie$ tak różnorodnych i niewytłumaczalnych zjawisk.</quote>
       <quote>Moja pamięć nie #obejmuje$ wszystkiego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">objęło</hi> nas jakieś uczucie, doznanie lub stan psychiczny albo fizyczny, to doświadczyliśmy ich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Objął</hi> mnie nie znany dotąd nastrój rzewności i niepokoju, błogiej ulgi i niedobrych przeczuć.</quote>
       <quote>Drętwota #obejmowała$ całą lewą rękę.</quote>
       <quote>Gdy go zobaczyła, <hi rend="bold">objęła</hi> ją niepohamowana radość.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">obejmuje</hi> jakąś rzecz, to ją otacza.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>kwiaty #obejmujące$ balkon</quote>
       <quote>Za bramką biegła wąska alejka, <hi rend="bold">objęta</hi> szpalerami porzeczek.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="objac.2">
     <def>zająć, wziąć</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">objął</hi> jakiś urząd, władzę, funkcję lub stanowisko, to podjął się wykonywania związanych z nimi obowiązków.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ojciec <hi rend="bold">objął</hi> posadę nauczyciela w Zagrzebiu.</quote>
       <quote>W 1840 r. <hi rend="bold">objął</hi> nowo utworzoną katedrę literatur słowiańskich w Collége de France.</quote>
       <quote>Patronat nad powstaniem archiwum <hi rend="bold">objęło</hi> wspomniane wyżej stowarzyszenie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">objął</hi> jakieś tereny lub przedmioty, to wziął je w posiadanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Obejmując$ w posiadanie skrawek wybrzeża morskiego, nie mieliśmy stoczni, portów, wystarczająco dużej floty.</quote>
       <quote>W drugiej połowie 1940 roku Polacy <hi rend="bold">objęli</hi> ścigacze, zakupione przez rząd polski przed wojną.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="objac.3">
     <def>być częścią czegoś, zawierać się w czymś, mieścić się w jakimś zakresie</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli jedna rzecz <hi rend="bold">obejmuje</hi> drugą, to ta druga jest częścią tej pierwszej lub mieści się w jej zakresie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oprócz powieści jego twórczość #obejmuje$ też dramaty i literaturę faktu.</quote>
       <quote>Cena #obejmuje$ nocleg i śniadanie.</quote>
       <quote>Zakres prac nie #obejmował$ odmalowania kadłuba.</quote>
       <quote>Dolny poziom mieszkania #obejmuje$ kuchnię, pokój dzienny i wc.</quote>
       <quote>tereny nie <hi rend="bold">objęte</hi> rejestrem nieruchomości</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli opowieść, film, wystawa itp. <hi rend="bold">obejmuje</hi> jakiś okres, to przedstawia wydarzenia z tego okresu lub fakty, które się do niego odnoszą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Książka #obejmuje$ okres od dzieciństwa poety właściwie po dzień dzisiejszy.</quote>
       <quote>Ekspozycja <hi rend="bold">objęła</hi> tysiąc lat z dziejów polskiego oręża.</quote>
       <quote>Wydarzenia nie <hi rend="bold">objęte</hi> akcją poznajemy z retrospekcji.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pozostac">
    <form>
     <orth>pozostać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pozostac.1">
     <def>trwać w miejscu/stanie</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">pozostała</hi> gdzieś, to nie opuściła tego miejsca ani nie została z niego zabrana.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszyscy <hi rend="bold">pozostali</hi> na swoich miejscach, czekając, aż sędzia ogłosi werdykt.</quote>
       <quote>Paweł i Łukasz <hi rend="bold">pozostali</hi> przy rannym.</quote>
       <quote>Marzyliśmy o <hi rend="bold">pozostaniu</hi> tu na zawsze.</quote>
       <quote>Umowy podpisywano w trzech egzemplarzach, z których jeden <hi rend="bold">pozostawał</hi> u nas.</quote>
       <quote>Skoczył pierwszy, a potem namawiał <hi rend="bold">pozostałych</hi> na pokładzie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">pozostała</hi> w jakimś stanie, to znalazłszy się w nim, nadal w nim trwa. ; Jeśli stan wyrażony jest przymiotnikiem, to liczba i rodzaj przymiotnika są takie, jak podmiotu zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przestępcy wciąż <hi rend="bold">pozostają</hi> na wolności.</quote>
       <quote>Przez jakiś czas <hi rend="bold">pozostawał</hi> na utrzymaniu siostry.</quote>
       <quote>Przeciwnicy jedności z Rzymem <hi rend="bold">pozostali</hi> przy prawosławiu.</quote>
       <quote>Każde z nich <hi rend="bold">pozostało</hi> przy swoim zdaniu.</quote>
       <quote>U dziadków wszystko <hi rend="bold">pozostało</hi> jak dawniej.</quote>
       <quote>Do rozstrzygnięcia <hi rend="bold">pozostawała</hi> jeszcze kwestia najważniejsza.</quote>
       <quote>Po śmierci dziadka babcia <hi rend="bold">pozostała</hi> samotna do końca życia.</quote>
       <quote>Jurek <hi rend="bold">pozostawał</hi> takim, jakim był poprzednio.</quote>
       <quote>Jego pokój zwykle <hi rend="bold">pozostawał</hi> wolny.</quote>
       <quote>nieliczni <hi rend="bold">pozostali</hi> przy życiu pasażerowie</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">pozostała</hi> tym, czym była, to nie przestała tym być.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jej słowa <hi rend="bold">pozostały</hi> dla mnie zagadką.</quote>
       <quote>Mimo oszałamiającej kariery <hi rend="bold">pozostała</hi> skromną osobą.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś nie <hi rend="bold">pozostaje</hi> bez wpływu na kogoś lub na coś, to wywiera wpływ na tę osobę lub rzecz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Konflikty w rodzinie i rozejście się rodziców nie <hi rend="bold">pozostawały</hi> bez wpływu na dojrzewającego chłopaka.</quote>
       <quote>Wydarzenia te oczywiście nie mogły <hi rend="bold">pozostać</hi> bez echa.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś w rozmowie lub w jakiejś wypowiedzi <hi rend="bold">pozostał</hi> przy jakimś temacie lub problemie, to nie zmienił go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Pozostańmy</hi> jeszcze przy pierwszym pytaniu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pozostac.2">
     <def>przetrwać, ostać się z całości</def>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">pozostała</hi> z jakiejś całości, to nie zniszczyła się, nie zużyła, nie odeszła itp., lecz nadal jest.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z domu <hi rend="bold">pozostały</hi> tylko zgliszcza.</quote>
       <quote>Ze spisu lektur jedna <hi rend="bold">pozostała</hi> mi do przeczytania.</quote>
       <quote>Pośpieszcie się, <hi rend="bold">pozostała</hi> wam jeszcze minuta.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Pozostawała</hi> jeszcze jedna możliwość.</quote>
       <quote>Ile osób <hi rend="bold">pozostało</hi> z naszej paczki.</quote>
       <quote>Nie wiem, na co wykorzystam <hi rend="bold">pozostałą</hi> część urlopu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli coś, co należało do jakiejś osoby lub co ona zrobiła, <hi rend="bold">pozostało</hi> po niej, to przetrwało po jej śmierci lub odejściu. Jeśli coś będącego wynikiem jakichś zdarzeń <hi rend="bold">pozostało</hi> po nich, to trwa nadal, gdy one już minęły.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Pozostawił</hi> po sobie nie dokończoną powieść i kilka szkiców.</quote>
       <quote>Turyści odjechali, <hi rend="bold">pozostały</hi> po nich śmieci.</quote>
       <quote>Deszcz przestał padać i tylko gdzieniegdzie <hi rend="bold">pozostały</hi> spore kałuże.</quote>
       <quote>To przekonanie mi <hi rend="bold">pozostało</hi>.</quote>
       <quote>likwidacja wieloletnich zaniedbań, <hi rend="bold">pozostałej</hi> po Galicji i Kongresówce biedy</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">pozostało</hi> nam w pamięci, we wspomnieniach, w głowie itp., to zapamiętaliśmy to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ten dzień <hi rend="bold">pozostał</hi> w moich wspomnieniach jako jeden z najszczęśliwszych w moim życiu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="pozostac.3">
     <def>być do zrobienia</def>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">pozostaje</hi> nam zrobienie czegoś lub jeśli <hi rend="bold">pozostaje</hi> nam coś zrobić, to musimy to zrobić, gdyż nie mamy innej możliwości, lub powinniśmy to zrobić, a jeszcze nie zrobiliśmy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie <hi rend="bold">pozostało</hi> nam nic innego, jak ucieczka.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Pozostaje</hi> jeszcze określenie ich typu i ilości.</quote>
       <quote>Na zakończenie <hi rend="bold">pozostaje</hi> mi państwu podziękować za uwagę i zaprosić na następne spotkanie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="cialo">
    <form>
     <orth>ciało</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="cialo.1">
     <def>ciało człowieka lub zwierzęcia, materialny i fizyczny aspekt życia człowieka</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Ciało</hi> człowieka lub zwierzęcia to jego głowa, tułów, ręce, nogi oraz wszystkie narządy wewnętrzne. ; jego mięśnie, skóra i tkanka tłuszczowa, pokrywające szkielet. ; jego skóra.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Węgorz ma długie, walcowate <hi rend="bold">ciało</hi>.</quote>
       <quote>Potężne <hi rend="bold">ciało</hi> pana Filipa było osadzone na cienkich i krótkich nóżkach.</quote>
       <quote>W wypadku doznała licznych obrażeń <hi rend="bold">ciała</hi>.</quote>
       <quote>części <hi rend="bold">ciała</hi></quote>
       <quote>Miałam wrażenie, że <hi rend="bold">ciało</hi> odpada mi od kości.</quote>
       <quote>Dzięki ćwiczeniom możemy wymodelować swoje <hi rend="bold">ciało</hi>.</quote>
       <quote>Pasek wrzynał się jej w pulchne <hi rend="bold">ciało</hi>.</quote>
       <quote>Pies jest piękny, ale chyba ma zbyt dużo <hi rend="bold">ciała</hi>.</quote>
       <quote>Miała brzydkie, białe <hi rend="bold">ciało</hi>.</quote>
       <quote>Zdziera koszulę i pokazuje blizny na całym <hi rend="bold">ciele</hi>.</quote>
       <quote>kosmetyki do pielęgnacji <hi rend="bold">ciała</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Ciałem</hi> nazywamy człowieka postrzeganego fizycznie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Płakał bezgłośnie, a dreszcz wstrząsał jego <hi rend="bold">ciałem</hi>.</quote>
       <quote>Była dość swawolna, ale <hi rend="bold">ciałem</hi> nie kupczyła.</quote>
       <quote>Na plaży równo ułożone <hi rend="bold">ciało</hi> przy <hi rend="bold">ciele</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Ciało</hi> to także materialny i fizyczny aspekt życia człowieka, przeciwstawiony duszy lub psychice.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Średniowiecze zmieniło ludzki stosunek do <hi rend="bold">ciała</hi>.</quote>
       <quote>W tych kręgach sprawy <hi rend="bold">ciała</hi> i seksu ciągle stanowią tabu.</quote>
       <quote>potrzeby <hi rend="bold">ciała</hi> i ducha</quote>
       <quote>Jest tu z nami, obecna <hi rend="bold">ciałem</hi>, zupełnie nieobecna duchem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Ciało</hi> martwego człowieka to jego zwłoki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzina przez długi czas nie mogła zabrać <hi rend="bold">ciała</hi>.</quote>
       <quote>Jego <hi rend="bold">ciało</hi> spoczywa w kościele w Irkucku.</quote>
       <quote><hi rend="bold">ciała</hi> pomordowanych żołnierzy</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Słowo <hi rend="bold">ciało</hi> jest używane w następujących wyrażeniach. Jeśli ktoś jest zdrowy, sprawny, chory itp. <hi rend="bold">na ciele</hi>, to jest taki pod względem fizycznym. Wyrażenie książkowe. ; Sukienka, bluzka itp. <hi rend="bold">przy ciele</hi> lub <hi rend="bold">blisko ciała</hi> jest obcisła i opięta. Wyrażenia potoczne. ; Używane jako przysłówek. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">nabrał ciała</hi> lub <hi rend="bold">przybrał na ciele</hi>, jeśli stał się trochę grubszy. Wyrażenia potoczne. ; Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">opada z ciała</hi>, jeśli chudnie. ; Mówimy, że marzenia myśli, plany itp. <hi rend="bold">stały się ciałem</hi> lub <hi rend="bold">oblekły</hi> albo <hi rend="bold">przyoblekły się w ciało</hi>, jeśli urzeczywistniły się lub stały się faktem. Wyrażenia książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest jeszcze całkiem zdrów na <hi rend="bold">ciele</hi>, tylko pamięć już nie ta.</quote>
       <quote>Bardzo osłabł na <hi rend="bold">ciele</hi>, rodzina obawia się o jego życie.</quote>
       <quote>Wraca moda na ubrania blisko <hi rend="bold">ciała</hi> — noszone nie tylko wieczorem.</quote>
       <quote>Wszystko nosi się teraz przy <hi rend="bold">ciele</hi>: legginsy, body, spódniczki z lycry.</quote>
       <quote>Zmężniał, nabrał <hi rend="bold">ciała</hi>, wydoroślał.</quote>
       <quote>U matki na wsi przybrała trochę na <hi rend="bold">ciele</hi>, uspokoiła się i złagodniała.</quote>
       <quote>Nie wiem, co się dzieje z moją córeczką: nie chce jeść i w oczach opada z <hi rend="bold">ciała</hi>.</quote>
       <quote>Nie doczekam chyba dnia, kiedy nasze ustalenia staną się <hi rend="bold">ciałem</hi>, to jest normami prawnymi.</quote>
       <quote>Czyham na myśli i słowa, by przyoblec je w <hi rend="bold">ciało</hi>, zapisać.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="cialo.2">
     <def>grupa ludzi</def>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Ciało</hi> ustawodawcze, doradcze, opiniujące itp. to grupa ludzi, powołana do pełnienia określonych zadań. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">ciało</hi> konsultujące</quote>
       <quote>Rady otrzymały szerokie uprawnienia, są <hi rend="bold">ciałem</hi> wybieralnym.</quote>
       <quote>Postawił nowo tworzącemu się <hi rend="bold">ciału</hi> bardzo wysokie wymagania.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="cialo.3">
     <def>obiekt, substancja lub tkanka</def>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Ciało</hi> to obiekt, substancja lub tkanka o określonych właściwościach, np. kształcie, budowie lub konsystencji. Słowo używane w terminologii naukowej, np. fizycznej, chemicznej i biologicznej. ; <hi rend="bold">Ciała niebieskie</hi> to gwiazdy, planety, meteory, komety, a także sztuczne satelity. ; <hi rend="bold">Ciało obce</hi> to przedmiot lub substancja, które dostały się przypadkiem do organizmu lub zostały tam sztucznie wprowadzone.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>fizyka <hi rend="bold">ciała</hi> stałego</quote>
       <quote>Znając wzór, nietrudno obliczyć masę <hi rend="bold">ciała</hi> w ruchu jednostajnym.</quote>
       <quote>Producenci papierosów obniżają w nich poziom <hi rend="bold">ciał</hi> smolistych.</quote>
       <quote>Do dziś pochodzenie niektórych <hi rend="bold">ciał</hi> niebieskich nie jest wyjaśnione.</quote>
       <quote>Szew w ranie chirurgicznej stanowi <hi rend="bold">ciało</hi> obce i wywołuje stan zapalny.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="dodac">
    <form>
     <orth>dodać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="dodac.1">
     <def>obliczyć sumę liczb</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dodał</hi> jakieś liczby, to obliczył ich sumę, powiększając wartość jednej z nich o wartość drugiej. Mówimy też, że ktoś <hi rend="bold">dodał</hi> jedną liczbę do drugiej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Dodajemy$ osobno składniki dodatnie i ujemne.</quote>
       <quote>Wartość z poz. 24 należy <hi rend="bold">dodać</hi> do wartości z poz. 36.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Słowa <hi rend="bold">dodać</hi> używamy w miejscu znaku plus, kiedy odczytujemy działanie arytmetyczne. Np. 3+5 czytamy jako „trzy dodać pięć”.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Siedem <hi rend="bold"><hi rend="bold">dodać</hi></hi> trzy, dodać cztery równa się czternaście.</quote>
       <quote>x <hi rend="bold">dodać</hi> y</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="dodac.2">
     <def>powiększyć</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dodajemy</hi> coś do jakiejś rzeczy, to powiększamy ją o to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do swojego nazwiska <hi rend="bold">dodał</hi> „-ski”, żeby brzmiało szlachetniej.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dodane</hi> później zakończenie jest w zasadzie zbędne.</quote>
       <quote>Cukru i soli #dodajemy$ według smaku.</quote>
       <quote>Gdy miał szesnaście lat, sfałszował ankietę personalną i <hi rend="bold">dodał</hi> sobie dwa lata życia, żeby przyjęli go do partii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dodał</hi> do swojej wypowiedzi jakąś uwagę lub wyjaśnienie, to poszerzył ją o nie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jeśli można coś <hi rend="bold">dodać</hi>, to chciałbym wyjaśnić sprawę tych pożyczek.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dodam</hi>, iż projekt programu, o którym tu mowa, przeszedł już wszystkie etapy uzgodnień międzyresortowych.</quote>
       <quote>Premier <hi rend="bold">dodał</hi>, by nie wyciągać stąd zbyt optymistycznych wniosków.</quote>
       <quote>Dobre są nasze dzieci, nie można narzekać — <hi rend="bold">dodałem</hi> z przekonaniem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">dodał</hi> czegoś, jeśli wzmógł lub powiększył to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przyszli sąsiedzi, aby go pocieszyć i <hi rend="bold">dodać</hi> mu sił.</quote>
       <quote>Zapaliła, żeby <hi rend="bold">dodać</hi> sobie animuszu.</quote>
       <quote>Nic nie <hi rend="bold">dodaje</hi> kobiecie tyle czaru, co firanka ciemnych, gęstych i długich rzęs.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy <hi rend="bold">„nic dodać, nic ująć”</hi> na znak, że całkowicie akceptujemy czyjąś wypowiedź lub jakiś stan rzeczy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To bystry dzieciak. — Nic <hi rend="bold">dodać</hi>, nic ująć.</quote>
       <quote>Wszystkie domy mają piękne proporcje i mimo prostoty dają rozkosz oczom — nic <hi rend="bold">dodać</hi>, nic ująć.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wynosic">
    <form>
     <orth>wynosić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wynosic.1">
     <def>chwalić, wywyższać się, uważać się za lepszego</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wynosimy</hi> jakąś rzecz lub osobę ponad inne, to chwalimy ją, twierdząc, że jest od nich lepsza. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Opowiadał młodzieży o wielkości i pięknie polskiej literatury, a „Pana Tadeusza” <hi rend="bold">wynosił</hi> ponad „Iliadę” i „Odyseję”.</quote>
       <quote>Nie chciałbym tutaj <hi rend="bold">wynosić</hi> jednych aktorów nad drugich, gdyż wszyscy grali bardzo dobrze.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wynosi się</hi> ponad innych, to swoim zachowaniem pokazuje, że uważa się za lepszego od nich.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Radziwiłłowie, jako ród pierwszy w Polsce, <hi rend="bold">wynosili</hi> się ponad resztę szlachty.</quote>
       <quote>W wojsku szczególnie nie lubią, gdy się ktoś <hi rend="bold">wynosi</hi> nad innych.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wynosic.2">
     <def>opuścić miejsce z czymś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wynieśliśmy</hi> skądś jakąś rzecz lub osobę, to niosąc ją, opuściliśmy z nią to miejsce.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stewardzi <hi rend="bold">wynoszą</hi> już na pokład walizki.</quote>
       <quote>Rabusie #wynieśli$ wysadzaną diamentami broszkę.</quote>
       <quote>#Wynieś$ śmieci.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wynieśliśmy</hi> skądś, np. z domu lub jakiegoś zdarzenia, wiedzę, umiejętności lub doświadczenie, to posiedliśmy je tam lub dzięki temu. Jeśli <hi rend="bold">wynieśliśmy</hi> skądś jakieś wrażenia, to pozostały nam one.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z gimnazjum <hi rend="bold">wyniosłem</hi> tylko podstawową znajomość języków obcych.</quote>
       <quote>Nie #wyniósł$ żadnej nauki z przebytych niepowodzeń.</quote>
       <quote>Opowiadają sobie najnowsze plotki, które #wynieśli$ z redakcji „Odrodzenia”.</quote>
       <quote>Z wystawy <hi rend="bold">wyniosłem</hi> mieszane wrażenia.</quote>
       <quote>Poczucie własnej wartościpowinno <hi rend="bold">wynosić</hi> się z własnego domu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wynieśliśmy się</hi> skądś, to opuściliśmy to miejsce lub przestaliśmy w nim mieszkać. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Postanowiłem na jakiś czas <hi rend="bold">wynieść</hi> się z domu.</quote>
       <quote>Kupiła willę z dużym ogrodem i <hi rend="bold">wyniosła</hi> się tam z córką.</quote>
       <quote>Mam nadzieję, że zwiną w końcu manatki i <hi rend="bold">wyniosą</hi> się.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Mówimy, że kogoś <hi rend="bold">wyniosło</hi>, jeśli opuścił on dane miejsce pod wpływem jakiegoś uczucia, pragnienia itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nikogo nie ma. Wszystkich gdzieś <hi rend="bold">wyniosło</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wynosic.3">
     <def>znaleźć się wyżej</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakieś osoby lub rzeczy zostały <hi rend="bold">wyniesione</hi> na pewną wysokość, to znalazły się na niej, wyżej, niż były.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Szybkobieżna winda <hi rend="bold">wyniosła</hi> mnie na piętnaste piętro.</quote>
       <quote>Jeśli prądy <hi rend="bold">wyniosą</hi> balon na zbyt dużą wysokość, będziemy ją regulować za pomocą klapy.</quote>
       <quote>Projektowana rakieta ma być zdolna do #wyniesienia$ ładunku 70-tonowego.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy, że ktoś został <hi rend="bold">wyniesiony</hi>, np. na kierownicze stanowisko, jeśli zajął wyższe miejsce w jakiejś hierarchii, stał się sławny, zdobył władzę itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rewolucja go <hi rend="bold">wyniosła</hi> i jej wszystko zawdzięczał.</quote>
       <quote>Następna płyta <hi rend="bold">wyniosła</hi> zespół na szczyty popularności.</quote>
       <quote>Jak szybko został #wyniesiony$ do dyktatorskiej władzy, tak szybko ją utracił.</quote>
       <quote>Ludzie #wyniesieni$ tak wysoko i obarczeni odpowiedzialnością za cały kraj są zwykle samotni.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="wynosic.4">
     <def>być określonej wielkości</def>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli wynik działania arytmetycznego, cena czegoś, powierzchnia itp. <hi rend="bold">wynoszą</hi> ileś, to taka jest ich wielkość.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Suma liczb w sześciu polach <hi rend="bold">wynosi</hi> 38.</quote>
       <quote>Kapitał zakładowy fabryki <hi rend="bold">wynosi</hi> pół miliona.</quote>
       <quote>Wysokość budynku <hi rend="bold">wyniesie</hi> ponad 20 metrów.</quote>
       <quote>Trasa marszu <hi rend="bold">wynosiła</hi> od kilometra do kilku kilometrów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zawierac">
    <form>
     <orth>zawierać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zawierac.1">
     <def>być częścią lub składnikiem czegoś, nie wykraczać poza pewne granice</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakaś rzecz <hi rend="bold">zawiera</hi> coś lub jeśli coś <hi rend="bold">zawiera się</hi> w niej, to jest jej częścią lub składnikiem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wody mineralne <hi rend="bold">zawierają</hi> ważne dla człowieka mikroelementy.</quote>
       <quote>Album <hi rend="bold">zawiera</hi> sześćdziesiąt pięć reprodukcji.</quote>
       <quote>Prawo nie powinno <hi rend="bold">zawierać</hi> luk.</quote>
       <quote>pojęcie <hi rend="bold">zawierania</hi> się zbiorów</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jakiś pojemnik <hi rend="bold">zawiera</hi> jakieś rzeczy, to one się w nim znajdują.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ta skrzynia <hi rend="bold">zawierała</hi> moje najcenniejsze zbiory.</quote>
       <quote>Byłam bardzo ciekawa, co <hi rend="bold">zawiera</hi> ta mała paczuszka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakiś obszar lub okres <hi rend="bold">zawiera się</hi> w pewnych granicach, to nie wykracza poza nie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przyjmujemy nazwę barok dla epoki, która <hi rend="bold">zawiera</hi> się między renesansem a oświeceniem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli czyjaś wypowiedź, książka, film itp. <hi rend="bold">zawiera</hi> jakąś myśl lub jeśli jakaś myśl <hi rend="bold">zawiera się</hi> w nich, to jest w nich wyrażona.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>poezja, która <hi rend="bold">zawiera</hi> w sobie zapowiedź końca pewnego świata</quote>
       <quote>Treść tej pedagogiki <hi rend="bold">zawiera</hi> się w postulacie naśladowania wykładowcy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">zawiera się</hi> w czymś, to polega na tym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przede wszystkim solidny trening, w tym <hi rend="bold">zawiera</hi> się tajemnica sukcesów.</quote>
       <quote>W odpowiedzialności bowiem <hi rend="bold">zawiera</hi> się istota wolności.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zawierac.2">
     <def>ustalić</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jedna osoba, instytucja lub organizacja <hi rend="bold">zawarła</hi> z drugą jakąś umowę, to obie ustaliły wspólnie jej warunki i zobowiązały się, że będą ich przestrzegać. Mówimy też, że dwie osoby, instytucje lub organizacje <hi rend="bold">zawarły</hi> umowę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W maju #zawarłam$ umowę z firmą budowlaną.</quote>
       <quote>Celem giełdy jest stworzenie dobrych warunków do <hi rend="bold">zawierania</hi> transakcji.</quote>
       <quote>traktat o ekstradycji #zawarty$ między Polską a Szwajcarią w trzydziestym siódmym roku</quote>
       <quote>12 marca Finlandia i ZSRR #zawarły$ rozejm.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawarł</hi> znajomość lub przyjaźń z kimś, to poznał go i stał się jego znajomym lub przyjacielem. Mówimy też, że dwie osoby <hi rend="bold">zawarły</hi> znajomość lub przyjaźń.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z listu dowiedziała się, że jej córka #zawarła$ wielce podejrzaną znajomość z pewnym poetą.</quote>
       <quote>Nie jestem skory do <hi rend="bold">zawierania</hi> znajomości, a tym bardziej przyjaźni.</quote>
       <quote>Cieszę się, że nasze dzieci #zawarły$ znajomość.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zawarł</hi> z kimś związek małżeński, to poślubił go. Mówimy też, że dwie osoby <hi rend="bold">zawarły</hi> związek małżeński. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W 1551 roku wyrzekł się kapłaństwa i #zawarł$ małżeństwo z Magdaleną Chełmską.</quote>
       <quote>Kiedy młodzi #zawrą$ związek małżeński, staną wobec nowych problemów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="zdawac">
    <form>
     <orth>zdawać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="zdawac.1">
     <def>mieć wrażenie, móc się mylić</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zdaje się</hi> nam, że coś jest prawdą, to odnosimy wrażenie, że jest, choć nie jesteśmy pewni i możemy się mylić. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Zdaje</hi> mi się, że mały ma gorączkę, bo ma takie błyszczące oczy.</quote>
       <quote>#Zdało$ mu się, że czyjaś ręka uchyliła na moment firankę.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zdawałoby</hi> się, że po śmierci dyktatora totalitarny system sam upadnie, on jednak przetrwał.</quote>
       <quote>Szekspir wrócił w 1611 roku, jak się <hi rend="bold">zdaje</hi>, na stałe do Stratfordu.</quote>
       <quote>Teraz trzeba iść w lewo. Tak mi się <hi rend="bold">zdaje</hi>.</quote>
       <quote>Ktoś idzie, słyszałeś. — <hi rend="bold">Zdawało</hi> ci się.</quote>
       <quote>Miasto #zdało$ nam się warowną twierdzą.</quote>
       <quote>Widocznie lekarz nie znalazł nic groźnego, bo pacjent <hi rend="bold">zdawał</hi> się już niczym nie martwić.</quote>
       <quote>Mur kamienicy był ciepły i <hi rend="bold">zdawał</hi> się pulsować życiem.</quote>
       <quote>Zawsze była kobietą z szykiem, ale teraz <hi rend="bold">zdawała</hi> się po prostu olśniewająca.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Słowo <hi rend="bold">zdaje się</hi> odnosimy do fragmentu naszej wypowiedzi, jeśli nie jesteśmy pewni, czy jest on zgodny z prawdą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ta kobieta w kapeluszu, to, <hi rend="bold">zdaje</hi> się, matka pana młodego.</quote>
       <quote>Pan, <hi rend="bold">zdaje</hi> się, ma jakiś pomysł.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Słowo <hi rend="bold">zdawałoby się</hi> odnosimy do fragmentu naszej wypowiedzi, aby zaznaczyć, że nie odpowiada on prawdzie, choć wszystko wskazuje na to, że powinien jej odpowiadać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>I mówią to ludzie, <hi rend="bold">zdawałoby</hi> się, rozsądni.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="zdawac.2">
     <def>uzyskać na egzaminie wynik</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zdał</hi> egzamin, to uzyskał na nim wynik, który uprawnia go do czegoś, np. do podjęcia lub kontynuowania nauki. ;Mówimy, że jakieś urządzenie, pomysł, przedsięwzięcie itp. <hi rend="bold">zdały egzamin</hi>, jeśli spełniły stawiane im wymagania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Podobno nawet Żeromski nie #zdał$ matury.</quote>
       <quote>Bardzo dobrze #zdał$ do liceum, na samych piątkach.</quote>
       <quote>W którym roku <hi rend="bold">zdawałeś</hi> na studia?</quote>
       <quote>Kolega <hi rend="bold">zdawał</hi> na architekturę, ale się nie dostał.</quote>
       <quote>Nowe metody profilaktyki w pełni #zdały$ egzamin.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli uczeń <hi rend="bold">zdał</hi> do następnej klasy, to przeszedł do niej, uzyskawszy wystarczająco dobre oceny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dwóch chłopaków z naszej klasy w tym roku nie #zda$.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Zdawała</hi> z klasy do klasy na samych miernych i dostatecznych.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="zdawac.3">
     <def>przekazać, oddać</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zdał</hi> komuś relację lub sprawozdanie z czegoś, co zrobił lub czego się dowiedział, to poinformował go o tym, zwykle oficjalnie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oczekuje się, że premier #zda$ dziś sejmowi relację ze swej podróży do Rosji.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">zdał się</hi> w jakiejś sprawie na kogoś lub na coś, to postanowił polegać tylko na tej osoby lub rzeczy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jestem ignorantem w tej dziedzinie. <hi rend="bold">Zdaję</hi> się całkowicie na pana.</quote>
       <quote>Pierwsze kilometry przebyli w kompletnych ciemnościach, <hi rend="bold">zdając</hi> się tylko na wskazania czujników.</quote>
       <quote>Biernie czekała śmierci, <hi rend="bold">zdając</hi> się pokornie na wolę Bożą.</quote>
       <quote>W życiu można się <hi rend="bold">zdawać</hi> wyłącznie na siebie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zdaliśmy</hi> na kogoś pracę lub obowiązki, to obarczyliśmy go nimi.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tradycyjnie mężczyzna pracuje poza domem, <hi rend="bold">zdając</hi> wszystkie obowiązki domowe na żonę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zdaliśmy</hi> komuś swoje obowiązki, to przekazaliśmy mu je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>O czwartej po południu <hi rend="bold">zdawałem</hi> dyżur swojemu zmiennikowi i byłem wolny.</quote>
       <quote>#Zdaj$ dowództwo któremuś z młodych wodzów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">zdaliśmy</hi> jakieś rzeczy do magazynu lub innego miejsca na nie przeznaczonego, to oddaliśmy je tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W ostatnim dniu pobytu wczasowicz jest obowiązany <hi rend="bold">zdać</hi> do magazynu pościel, wypożyczone leżaki i sprzęt pływający.</quote>
       <quote>Jeńcy #zdali$ broń, ale pozostawiono im mundury.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="podniesc">
    <form>
     <orth>podnieść</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="podniesc.1">
     <def>znaleźć się wyżej; uczynić coś wyższym, większym, ważniejszym, intensywniejszym</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> jakąś rzecz lub jeśli ona <hi rend="bold">podniosła się</hi>, to znalazła się wyżej, niż była.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie udało nam się <hi rend="bold">podnieść</hi> ciężkiego wieka.</quote>
       <quote>Telefon dzwonił, lecz nikt nie #podnosił$ słuchawki.</quote>
       <quote>Przez sen poczuła czyjąś obecność i z trudem <hi rend="bold">podniosła</hi> powieki.</quote>
       <quote>Dzieci, kto wie, niech <hi rend="bold">podniesie</hi> rękę.</quote>
       <quote>Szlaban wreszcie #podnosi$ się i możemy jechać dalej.</quote>
       <quote>Łagodny zefirek #podnosił$ kurz na szosie.</quote>
       <quote>Słońce <hi rend="bold">podniosło</hi> się wyżej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> jakąś rzecz do oczu lub ust, to trzymając ją w ręku, przybliżyliśmy ją do oczu lub ust.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Podniósł</hi> lornetkę do oczu i spojrzał w kierunku lasu.</quote>
       <quote>#Podnosił$ kieliszek do ust, moczył wargi, ale nie pił.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> wzrok lub oczy, to spojrzeliśmy do góry, zwykle kierując wzrok na kogoś lub na coś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Po dobrej chwili <hi rend="bold">podniósł</hi> na mnie oczy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Podniósł</hi> dziękczynny wzrok ku niebu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> coś lub jeśli coś <hi rend="bold">podniosło się</hi>, to stało się wyższe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Postanowiono <hi rend="bold">podnieść</hi> budynek o dwa piętra.</quote>
       <quote>Niestety jezdnia nie została <hi rend="bold">podniesiona</hi> i przy większych opadach jest zalewana.</quote>
       <quote>Poziom wody #podnosił$ się nieznacznie, ale nieustannie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub jakiś czynnik <hi rend="bold">podniosły</hi> coś, np. temperaturę lub pensje, albo jeśli coś takiego <hi rend="bold">podniosło się</hi>, to stało się to większe pod względem rozmiarów, wartości, intensywności lub jakości.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wysyłamy pracowników na szkolenie, aby <hi rend="bold">podnieśli</hi> swoje kwalifikacje.</quote>
       <quote>Kurs dolara <hi rend="bold">podniósł</hi> się o 5 groszy.</quote>
       <quote>Co rok #podnoszą$ się nasze wymagania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli jakaś rzecz lub osoba została <hi rend="bold">podniesiona</hi> do jakiejś rangi lub godności, to została jej nadana ta ranga lub godność.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Studium <hi rend="bold">podniesione</hi> zostało do rangi samodzielnego wydziału.</quote>
       <quote>Ordynarne oszustwo <hi rend="bold">podniesiono</hi> do rangi cnoty zaradności.</quote>
       <quote>Grupy neofaszystowskie #podnoszą$ przemoc do poziomu ideologii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">podniósł</hi> głos lub że jego głos <hi rend="bold">się podniósł</hi>, jeśli osoba ta zaczęła mówić głośniej, zwykle ze zdenerwowania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Trudno było go wyprowadzić z równowagi, nigdy nie słyszeliśmy, żeby <hi rend="bold">podniósł</hi> głos.</quote>
       <quote>Proszę nie <hi rend="bold">podnosić</hi> na mnie głosu.</quote>
       <quote>A mnie co do tego?! — rzucił Rowiński <hi rend="bold">podniesionym</hi> tonem.</quote>
       <quote>W miarę jak się zapalała, głos jej się #podnosił$ i zaczynał dominować nad salą.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Jeśli załoga statku <hi rend="bold">podniosła</hi> kotwicę, to wyciągnęła ją z wody, aby odpłynąć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był chłodny i burzliwy wieczór, gdy <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> kotwicę w Montevideo.</quote>
       <quote>Załadunek był zakończony i żaglowiec #podnosił$ kotwicę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli na statku została <hi rend="bold">podniesiona</hi> bandera, to została wciągnięta na maszt. Jeśli na statku <hi rend="bold">podniesiono</hi> żagle, to rozwinięto je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W Gdyni <hi rend="bold">podniesiono</hi> banderę na nowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">podnosi głowę</hi> lub <hi rend="bold">kark</hi>, jeśli przestaje być komuś uległy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nacjonaliści #podnoszą$ głowy, stają się wręcz bezczelni.</quote>
       <quote>Coraz częstsze były bunty po wsiach, chłopi #podnosili$ karki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="podniesc.2">
     <def>znaleźć się w pozycji stojącej/pionowej, postawić, wstać</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> jakąś rzecz, to sprawiliśmy, że przestała leżeć i znalazła się w pozycji stojącej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Podniosłem</hi> przewrócone krzesło.</quote>
       <quote>Zaczął padać deszcz, więc ludzie #podnosili$ kołnierze palt i przemykali pod murami.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy się</hi>, to przestaliśmy siedzieć, leżeć, klęczeć itp., a zaczęliśmy stać. ; siedząc lub leżąc, unieśliśmy trochę swoje ciało.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chłopak <hi rend="bold">podniósł</hi> się zza stołu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Podniósł</hi> się z klęczek i z trudem powlókł się do strumienia.</quote>
       <quote>Postękując i marudząc, jęliśmy <hi rend="bold">podnosić</hi> się na nogi.</quote>
       <quote>#Podniosła$ się na łokciach i uczepiła jego ramienia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Mówimy, że jakaś osoba, instytucja, dziedzina itp. <hi rend="bold">podniosła się</hi> np. z nędzy lub upadku albo że ktoś <hi rend="bold">podniósł</hi> ją z nędzy lub upadku, jeśli przestała znajdować się w tym stanie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Załamanie oświaty już nastąpiło i nie <hi rend="bold">podniesie</hi> się ona z upadku bez specjalnej pomocy.</quote>
       <quote>Wydawało się, że po tej plajcie nieprędko się <hi rend="bold">podniesie</hi>.</quote>
       <quote>Nie było nikogo, kto by <hi rend="bold">podniósł</hi> go z tego upadku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ludzie <hi rend="bold">podnieśli z gruzów</hi> lub <hi rend="bold">z ruin</hi> miasto, dom itp. albo jeśli one <hi rend="bold">podniosły się z gruzów</hi> lub <hi rend="bold">z ruin</hi>, to zostały odbudowane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Własnymi siłami wierni <hi rend="bold">podnieśli</hi> świątynie z ruin.</quote>
       <quote>Potem, właściwie nie wiadomo kiedy, Nowy Świat <hi rend="bold">podniósł</hi> się z ruin.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="podniesc.3">
     <def>zacząć</def>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">podniósł</hi> krzyk, wrzask itp. lub jeśli one <hi rend="bold">podniosły się</hi>, to się rozległy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ludność miejscowa <hi rend="bold">podniosła</hi> okropny raban.</quote>
       <quote>Nie warto <hi rend="bold">podnosić</hi> larum z tego powodu.</quote>
       <quote>Z sali <hi rend="bold">podniosły</hi> się głosy protestu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">podniósł</hi> alarm, protest, bunt itp., to wszczął te działania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zerwana ze snu załoga <hi rend="bold">podniosła</hi> alarm.</quote>
       <quote>W 1745 roku Szaunisi <hi rend="bold">podnieśli</hi> bunt przeciwko nieuczciwym handlarzom, skupującym od nich za rum skóry upolowanych zwierząt.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podnieśliśmy</hi> jakąś sprawę, to zaczęliśmy o niej mówić. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Adwokat <hi rend="bold">podniósł</hi> kwestię podziału ziemi.</quote>
       <quote>Nie sposób ustosunkować się do wszystkich <hi rend="bold">podniesionych</hi> zarzutów.</quote>
       <quote>Wielu polityków #podnosi$, że nowe porozumienie jest potrzebne.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wprowadzic">
    <form>
     <orth>wprowadzić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wprowadzic.1">
     <def>wejść z kimś/czymś gdzieś, umieścić gdzieś jakąś rzecz</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wprowadziliśmy</hi> kogoś do jakiegoś pomieszczenia, budynku lub innej zamkniętej przestrzeni, to prowadząc go, weszliśmy z nim tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z wielką uprzejmością <hi rend="bold">wprowadził</hi> do swych komnat niezwykłego gościa.</quote>
       <quote>Żandarmi <hi rend="bold">wprowadzili</hi> na salę oskarżonych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub np. książka <hi rend="bold">wprowadziła</hi> nas w jakieś zagadnienie, w temat, w dziedzinę wiedzy lub działalności ludzkiej, to zaznajomiła nas z nimi, dostarczając nam podstawowych wiadomości lub umiejętności.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Starsi uczniowie <hi rend="bold">wprowadzili</hi> nas w tajemnice szkoły.</quote>
       <quote>obrazy, które <hi rend="bold">wprowadzają</hi> nas w świat jego wyobraźni</quote>
       <quote>nowy przedmiot pod nazwą „<hi rend="bold">Wprowadzenie</hi> do życia w rodzinie”</quote>
       <quote>Brat <hi rend="bold">wprowadził</hi> go w politykę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">wprowadził</hi> nas w jakieś środowisko, to towarzysząc nam, sprawił, że znaleźliśmy się w nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wprowadzeni</hi> w jego towarzystwo, powiększyli grono jego oddanych zwolenników.</quote>
       <quote>młodzi narkomani, którzy <hi rend="bold">wprowadzani</hi> są w świat przestępczy</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub okoliczność <hi rend="bold">wprowadziła</hi> nas w jakiś stan, to spowodowała, że znaleźliśmy się w nim. ; Użycie zwrotne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pierwsza miłość i pierwszy zawód <hi rend="bold">wprowadziły</hi> go w stan depresji.</quote>
       <quote>Swoimi pytaniami <hi rend="bold">wprowadza</hi>ł w zakłopotanie profesorów gimnazjalnych. Przypomnij sobie, co <hi rend="bold">wprowadza</hi> cię w zły nastrój.</quote>
       <quote>Monotonnym kiwaniem się i śpiewem szaman <hi rend="bold">wprowadzał</hi> się w trans.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wprowadziliśmy</hi> gdzieś jakąś rzecz, to umieściliśmy ją tam, zwłaszcza w sposób zamierzony.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ostrożnie <hi rend="bold">wprowadził</hi> końcówkę drutu do otworu i przykręcił zaciski.</quote>
       <quote>Francja <hi rend="bold">wprowadziła</hi> na orbitę okołoziemską nowego satelitę.</quote>
       <quote>reakcja tkanek na <hi rend="bold">wprowadzenie</hi> silikonu do organizmu</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli jakąś rzecz <hi rend="bold">wprowadzono</hi> do użytku, sprzedaży, obiegu itp., to zaczęto jej używać, sprzedawać ją, stosować itd.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Była to nowa zabawka, świeżo zapewne <hi rend="bold">wprowadzona</hi> do sprzedaży.</quote>
       <quote>Z tej okazji Poczta Polska <hi rend="bold">wprowadzi</hi> do sprzedaży okolicznościowy znaczek.</quote>
       <quote>Zasługą wydawnictwa jest <hi rend="bold">wprowadzenie</hi> w żywy obieg najcenniejszych dzieł literatury polskiej i obcej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wprowadzono</hi> jakiś element do jakiegoś systemu lub układu, to spowodowano, że znalazł się w nim i zaczął pełnić swoją funkcję.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Państwa te pierwsze <hi rend="bold">wprowadziły</hi> spadochrony do wyposażenia lotników.</quote>
       <quote>zmiany <hi rend="bold">wprowadzone</hi> do ordynacji wyborczej</quote>
       <quote>Wycieczki za miasto <hi rend="bold">wprowadziły</hi> urozmaicenie w nasze nudne życie.</quote>
       <quote>W 1935 roku Niemcy <hi rend="bold">wprowadziły</hi> powszechny obowiązek służby wojskowej.</quote>
       <quote>Ustawa <hi rend="bold">wprowadza</hi> pojęcie banku tkanek i narządów.</quote>
       <quote>By <hi rend="bold">wprowadzić</hi> rządy terroru, należało przekonać obywateli o grożącym rewolucji niebezpieczeństwie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wprowadziliśmy w życie</hi> lub <hi rend="bold">w czyn</hi> jakieś plany, zasady, pomysły itp., to zrealizowaliśmy je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">wprowadzenie</hi> w życie reformy uwłaszczeniowej</quote>
       <quote>Miała dużo pomysłów, ale brakło jej talentu organizacyjnego, żeby <hi rend="bold">wprowadzić</hi> je w czyn.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wprowadzic.2">
     <def>zacząć mieszkać</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wprowadziliśmy się</hi> do jakiegoś domu, mieszkania lub pokoju, to zaczęliśmy tam mieszkać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do naszego maleńkiego mieszkanka <hi rend="bold">wprowadziło</hi> się czterech żołnierzy.</quote>
       <quote>W styczniu 1993 roku Clintonowie <hi rend="bold">wprowadzili</hi> się do Białego Domu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="kierowac">
    <form>
     <orth>kierować</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="kierowac.1">
     <def>ustawiać w pewnym kierunku, poruszać w pewnym kierunku</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">kierujemy</hi> coś w jakąś stronę lub jeśli coś <hi rend="bold">kieruje się</hi> w jakąś stronę, to ustawia się w jej kierunku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Kieruję</hi> reflektor w dół i omiatam nim zbocze.</quote>
       <quote>lunety <hi rend="bold">kierowane</hi> w gwiaździste niebo</quote>
       <quote>Długie lufy dział pancernika <hi rend="bold">kierowały</hi> się, jedna za drugą, w stronę portu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">kierujemy</hi> coś w jakieś miejsce, to sprawiamy, że ta rzecz porusza się lub trafia tam. <hi rend="bold">3</hi> Jeśli kierujemy kogoś gdzieś, to radzimy lub każemy mu tam pójść. Kierował większość swoich pacjentów do specjalistów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niektóre linie autobusowe będą tymczasowo <hi rend="bold">kierowane</hi> na objazdy ulicami Andersa i Marszałkowską.</quote>
       <quote>towary <hi rend="bold">kierowane</hi> do krajów Unii Europejskiej</quote>
       <quote>projekt ustawy <hi rend="bold">kierowany</hi> pod ponowne obrady sejmu</quote>
       <quote><hi rend="bold">Kierował</hi> wszystkie uderzenia na twarz i głowę przeciwnika.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">kierujemy</hi> spojrzenie na kogoś lub na coś albo jeśli nasze spojrzenie <hi rend="bold">kieruje się</hi> na kogoś lub na coś, to zaczynamy patrzeć na tę osobę lub rzecz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wszystkie spojrzenia <hi rend="bold">kierowały</hi> się na niego.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Kieruje</hi> wzrok w nieokreślony punkt, jakby nas nie słyszał.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">kierujemy</hi> słowa, myśli, uczucia itp. do kogoś lub na coś albo jeśli one <hi rend="bold">kierują się</hi> do kogoś lub na coś, to ta osoba lub rzecz staje się ich przedmiotem lub celem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przestrogę tę <hi rend="bold">kieruję</hi> do ludzi lekkomyślnych, którzy przeceniają swe siły.</quote>
       <quote>Umiejętnie <hi rend="bold">kieruje</hi> rozmowę na sprawę dla siebie najważniejszą: pieniądze.</quote>
       <quote>Wrześniowa pora <hi rend="bold">kieruje</hi> moje myśli ku szkole.</quote>
       <quote>ataki <hi rend="bold">kierowane</hi> na premiera</quote>
       <quote>Stopniowo moja złość <hi rend="bold">kieruje</hi> się przeciw bratu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="kierowac.2">
     <def>iść gdzieś</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">kierujemy się</hi> w jakieś miejsce, to idziemy tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zziębnięty <hi rend="bold">kierował</hi> się w stronę łóżka.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Kierujemy</hi> się do wyjścia.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="kierowac.3">
     <def>utrzymywać pojazd w ruchu</def>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">kierujemy</hi> pojazdem, to utrzymujemy go w ruchu i nadajemy mu określony kierunek.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nauczyła się <hi rend="bold">kierować</hi> nie tylko samochodem, ale i traktorem.</quote>
       <quote>Balon jest <hi rend="bold">kierowany</hi> przez doświadczonego pilota.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="kierowac.4">
     <def>wyznaczać cel i sposób działania, mieć wpływ na czyjeś postępowanie bieg spraw</def>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">kieruje</hi> jakąś grupą ludzi lub przedsięwzięciem, które oni realizują, to wyznacza im cel i sposób działania oraz jest odpowiedzialny za ich pracę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sama <hi rend="bold">kieruje</hi> trzydziestoosobowym zespołem młodych ludzi.</quote>
       <quote>Miał za zadanie <hi rend="bold">kierować</hi> budową mostu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">kierowanie</hi> gospodarką narodową</quote>
       <quote>W domu żona <hi rend="bold">kierowała</hi> wszystkim, radziła, pracowała, opiekowała się dziećmi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">kieruje</hi> jakąś osobą, jej postępowaniem lub biegiem jakichś spraw, to wpływa na nie, aby osiągnąć zamierzony cel.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ktoś musi nim <hi rend="bold">kierować</hi>, to niemożliwe, żeby sam to wymyślił.</quote>
       <quote>Uzurpował sobie prawo <hi rend="bold">kierowania</hi> moim życiem.</quote>
       <quote>Są istotami wolnymi, zdolnymi do <hi rend="bold">kierowania</hi> swoim losem.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli jakieś uczucie, wola, rozsądek lub jakieś okoliczności <hi rend="bold">kierują</hi> kimś albo jeśli ktoś <hi rend="bold">kieruje się</hi> nimi w swoim postępowaniu, to działa pod ich wpływem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Kierując</hi> się dobrem dzieci, zrezygnowali z walki o nie w sądzie.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Kierowany</hi> niezdrową ciekawością, zaczął przetrząsać stosy nadpalonych listów.</quote>
       <quote>W sprawach sercowych <hi rend="bold">kieruję</hi> się raczej rozumem niż emocjami.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Kierowaliśmy</hi> się wyłącznie względami merytorycznymi, a nie politycznymi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">kieruje</hi> jakąś osobę np. na adwokata lub jeśli ona <hi rend="bold">kieruje się</hi> np. na adwokata, to kształci się, aby zostać np. adwokatem. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sam lekarz, <hi rend="bold">kierował</hi> syna także na lekarza.</quote>
       <quote>Obie pannice <hi rend="bold">kierowały</hi> się na śpiewaczki operowe i debiut ich odbył się w tym samym czasie i miejscu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="przyznac">
    <form>
     <orth>przyznać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="przyznac.1">
     <def>dać</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jakiejś osobie, instytucji lub organizacji <hi rend="bold">przyznano</hi> coś, to dano jej to lub zgodzono się, aby to otrzymała.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jury postanowiło nie <hi rend="bold">przyznawać</hi> pierwszej nagrody.</quote>
       <quote>W sytuacji losowej pracownikowi można <hi rend="bold">przyznać</hi> zapomogę.</quote>
       <quote><hi rend="bold">przyznana</hi> tym republikom autonomia</quote>
       <quote>kolejna mapa podziału Bośni, <hi rend="bold">przyznająca</hi> Chorwatom i muzułmanom ponad połowę terytorium</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="przyznac.2">
     <def>zgodzić się z czymś/kimś, powiedzieć prawdę</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przyznaliśmy</hi> komuś rację, to zgodziliśmy się z nim w jakiejś sprawie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Marta w duchu <hi rend="bold">przyznawała</hi> jej rację.</quote>
       <quote>Chyba każdy <hi rend="bold">przyzna</hi>, że dokonał się w tym kraju olbrzymi postęp.</quote>
       <quote>Sama <hi rend="bold">przyznasz</hi>, że siedzieć przy takiej pogodzie w domu nie ma sensu.</quote>
       <quote>Masz słuszność — <hi rend="bold">przyznał</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">przyznał</hi> komuś lub czemuś jakąś pozytywną cechę, to zgodził się, że ta osoba lub rzecz ją ma.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Przyznać</hi> mu należy wielkie zalety osobiste. Był niezmiernie uczynny, życzliwie odnosił się do wszystkich.</quote>
       <quote>Poezji nie lubi, Staffowi jednak <hi rend="bold">przyznaje</hi> talent.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">przyznał się</hi> do czegoś złego, to powiedział, że zrobił to lub że w tym uczestniczył.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do zamachu nie <hi rend="bold">przyznała</hi> się żadna organizacja terrorystyczna.</quote>
       <quote>Oskarżony nie <hi rend="bold">przyznaje</hi> się do winy.</quote>
       <quote>Już na pierwszym przesłuchaniu <hi rend="bold">przyznali</hi> się, że wręczali urzędnikom łapówki.</quote>
       <quote>Nie wiem, co mnie opętało — <hi rend="bold">przyznałem</hi> się ze skruchą.</quote>
       <quote>Ściągnąłeś od kogoś, co? <hi rend="bold">Przyznaj</hi> się.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">przyznał się</hi> do czegoś, to powiedział, że miał z tym jakiś związek.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>ludzie <hi rend="bold">przyznający</hi> się do Kościoła</quote>
       <quote><hi rend="bold">Przyznał</hi> się kiedyś, że jest pełen podziwu dla surrealistycznej twórczości Buńuela.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Słowa <hi rend="bold">przyznać</hi> używamy, aby zaznaczyć, że chcemy powiedzieć coś, co może zdziwić naszego rozmówcę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie bardzo mi się podobał, <hi rend="bold">przyznam</hi>, ten projekt.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Przyznaję</hi>, że wcześniej tych zasad nie znałam.</quote>
       <quote>Trzeba <hi rend="bold">przyznać</hi>, że jak na debiutantkę radzi sobie bardzo dobrze.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="dostac">
    <form>
     <orth>dostać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="dostac.1">
     <def>otrzymać</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> coś od kogoś, to ta osoba dała nam to lub przekazała.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Gdy miałam 5 lat, na gwiazdkę <hi rend="bold">dostałam</hi> wielkiego pluszowego misia.</quote>
       <quote>W końcu lutego <hi rend="bold">dostałam</hi> od niego list.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostaniecie</hi> węgla na całą zimę.</quote>
       <quote>Chirurg za operację <hi rend="bold">dostaje</hi> czasem kilka tysięcy złotych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> coś, czego potrzebowaliśmy, to udało nam się to zdobyć albo ktoś nam to zapewnił lub przyznał.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mieli nadzieję, że <hi rend="bold">dostaną</hi> miejsca w przedziale sypialnym.</quote>
       <quote>Nie ma z czego żyć, bo nie może <hi rend="bold">dostać</hi> pracy.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">dostanę</hi> tak długiego urlopu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostaliśmy</hi> trzy dni na pomalowanie domu.</quote>
       <quote>Prezydent <hi rend="bold">dostał</hi> szczególne uprawnienia.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostaniesz</hi> jeszcze jedną szansę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> coś za jakąś sumę pieniędzy, to udało się nam za nią to kupić lub wynająć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W gospodzie można <hi rend="bold">dostać</hi> tani i dobry obiad.</quote>
       <quote>Za piętnaście funtów nie <hi rend="bold">dostaniecie</hi> lepszego pokoju.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Słowo <hi rend="bold">dostać</hi> łączymy z niektórymi rzeczownikami nazywającymi czynności, aby powiedzieć, że ktoś stał się przedmiotem czynności nazwanej przez dany rzeczownik. Na przykład jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> odpowiedź, to odpowiedziano nam, a jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> gwarancję, to ktoś nam coś zagwarantował.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wieczorem <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> rozkaz ewakuacji.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostałem</hi> zwolnienie z pracy, bo mam grypę.</quote>
       <quote>Nie <hi rend="bold">dostał</hi> rozgrzeszenia i musi jeszcze raz iść do spowiedzi.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostałem</hi> też kilka wskazówek, za które dziękuję.</quote>
       <quote>Szef produkcji niespodziewanie <hi rend="bold">dostał</hi> wymówienie.</quote>
       <quote>Nieraz <hi rend="bold">dostałam</hi> lanie od matki.</quote>
       <quote>Powiem, jak <hi rend="bold">dostanę</hi> buziaka.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dostał</hi> jakąś ocenę za swoją pracę lub umiejętności albo jakąś nagrodę bądź karę za coś, co zrobił, to został tak oceniony, lub nagrodzony lub ukarany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Maciuś <hi rend="bold">dostał</hi> piątkę z matematyki.</quote>
       <quote>Na pisemnym <hi rend="bold">dostała</hi> najwięcej punktów.</quote>
       <quote>Faul i nasz obrońca <hi rend="bold">dostaje</hi> żółtą kartkę.</quote>
       <quote>Fakt, <hi rend="bold">dostała</hi> od życia nauczkę.</quote>
       <quote>Za gwałt <hi rend="bold">dostał</hi> dwa lata w zawieszeniu na pięć.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> jeść lub pić, to podano nam coś do jedzenia lub picia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dostaniesz</hi> świeżego mleka i bułkę.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostaliśmy</hi> po talerzu ciepłej zupy.</quote>
       <quote>Czy pies <hi rend="bold">dostał</hi> już jeść.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> jakieś lekarstwo, to przepisano lub dano je nam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dostałem</hi> antybiotyki i mam siedzieć w domu.</quote>
       <quote>Chory <hi rend="bold">dostał</hi> zastrzyk i teraz śpi.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dostał</hi> jakieś imię lub tytuł, to nadano mu je.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Stefan — takie imię mój syn <hi rend="bold">dostał</hi> na chrzcie świętym.</quote>
       <quote>Za swoje zasługi <hi rend="bold">dostaje</hi> tytuł szlachecki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dostał</hi> nauczyciela, opiekuna do dziecka, męża itp., to znalazł lub znaleziono dla niego taką osobę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nigdzie nie mogę <hi rend="bold">dostać</hi> dobrego hydraulika.</quote>
       <quote>Dziewczynki pozostawały pod opieką bon, chłopcy w zasadzie od razu <hi rend="bold">dostawali</hi> guwernerów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Mówimy, że komuś <hi rend="bold">dostało się</hi> coś dobrego, jeśli zdarzyło mu się to dostać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Dostały</hi> nam się wspaniałe placki cebulowe.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Dostała</hi> mu się niezła posada.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="18">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dostał</hi> jakąś osobę w swoje ręce lub jeśli ona <hi rend="bold">dostała się</hi> w jego ręce, to została przez niego złapana.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tamci trzej to płotki, jego jednego chciałbym <hi rend="bold">dostać</hi>.</quote>
       <quote>Żywego mnie nie <hi rend="bold">dostaną</hi>.</quote>
       <quote>Jeśliby gestapo <hi rend="bold">dostało</hi> cię w swoje łapy, już po tobie.</quote>
       <quote>Byleby się nie <hi rend="bold">dostali</hi> w ręce policji.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="dostac.2">
     <def>zostać uderzonym</def>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dostał</hi> np. w twarz lub po głowie, to został uderzony.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie podskakuj, bo <hi rend="bold">dostaniesz</hi> w zęby.</quote>
       <quote>Zerwał się, ale znów <hi rend="bold">dostał</hi> i upadł.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Mówimy, że komuś <hi rend="bold">się dostało</hi>, jeśli naraził się on komuś i został przez niego ostro upomniany lub skrytykowany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie szczędził obelg liberałom, mnie się też <hi rend="bold">dostało</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="dostac.3">
     <def>zacząć coś mieć</def>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> jakiejś choroby lub objawów jakiegoś stanu, to zachorowaliśmy na tę chorobę lub pojawiły się u nas objawy tego stanu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak tylko kataru <hi rend="bold">dostanie</hi>, zaraz leci do lekarza.</quote>
       <quote>Czy ty chcesz, żebym <hi rend="bold">dostał</hi> zawału?</quote>
       <quote>Z zimna <hi rend="bold">dostałam</hi> gęsiej skórki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">dostała</hi> czegoś, to zaczęła się tym charakteryzować.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Obrane do czysta ziemniaki nagle <hi rend="bold">dostawały</hi> oczek, które trzeba było wydłubywać czubkiem noża.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="dostac.4">
     <def>wejść do miejsca zamkniętego lub trudno dostępnego; znaleźć się w jakimś miejscu</def>
     <sense n="15">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">dostała się</hi> do miejsca zamkniętego lub trudno dostępnego albo do osoby lub rzeczy znajdującej się w takim miejscu, to udało jej się tam wejść, wjechać, wpłynąć itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ścisk taki, że ledwo <hi rend="bold">dostałam</hi> się do autobusu.</quote>
       <quote>Nie mogę <hi rend="bold">dostać</hi> się do najwyższych półek bez drabiny.</quote>
       <quote>Gdyby woda <hi rend="bold">dostała</hi> się do środka, spowodowałaby niepowetowane straty.</quote>
       <quote>Pamiętam, że listonosz ledwo się do mnie <hi rend="bold">dostał</hi>, taka była zawieja.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">dostała się</hi> gdzieś, to w jakiś sposób znalazła się tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jak mam stąd się <hi rend="bold">dostać</hi> do Łazienek?</quote>
       <quote>Już pod koniec wojny <hi rend="bold">dostałem</hi> się do niewoli.</quote>
       <quote>Niestety <hi rend="bold">dostał</hi> się do grupy przestępczej i źle skończył.</quote>
       <quote>Żebyś tylko <hi rend="bold">dostała</hi> się na studia.</quote>
       <quote>Pod autobus linii 158 <hi rend="bold">dostał</hi> się przechodzący przez jezdnię mieszkaniec Saskiej Kępy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="dostac.5">
     <def>sięgać</def>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś lub coś <hi rend="bold">dostaje</hi> do jakiegoś punktu w przestrzeni, to sięga do niego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Musiałem prowadzić rower, bo braciszek nie <hi rend="bold">dostawał</hi> nogami do pedałów.</quote>
       <quote>Był tak wysoki, że głową <hi rend="bold">dostawał</hi> sufitu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="6" xml:id="dostac.6">
     <def>wytrwać stojąc</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">dostaliśmy</hi> do jakiegoś momentu, to wytrwaliśmy do niego stojąc.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Z trudem <hi rend="bold">dostałem</hi> do końca nabożeństwa.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="wygladac">
    <form>
     <orth>wyglądać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="wygladac.1">
     <def>mieć określone cechy, sprawiać pewne wrażenie</def>
     <sense n="1">
      <def>Mówimy, że jakaś osoba lub rzecz <hi rend="bold">wygląda</hi> w jakiś sposób, jeśli ma określone cechy, dzięki którym sprawia takie wrażenie. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pałac nie <hi rend="bold">wyglądał</hi> na królewską rezydencję, prawie się nie różnił od ładniejszych domów miasta.</quote>
       <quote>Ma około 40 lat, ale <hi rend="bold">wygląda</hi> na mniej.</quote>
       <quote>Sołtys był wysoki, <hi rend="bold">wyglądał</hi> zdrowo i krzepko.</quote>
       <quote>Jak ty <hi rend="bold">wyglądasz</hi>? Cały brudny.</quote>
       <quote>To sztuczne kwiaty, a <hi rend="bold">wyglądają</hi> jak żywe.</quote>
       <quote>brzydka starsza jurorka w okularach, <hi rend="bold">wyglądająca</hi> na uszczypliwą i zasadniczą</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Mówimy, że ktoś dobrze <hi rend="bold">wygląda</hi>, jeśli wydaje się zdrowy, i że źle <hi rend="bold">wygląda</hi>, jeśli wydaje się chory.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Źle <hi rend="bold">wygląda</hi>, skarży się na zmęczenie, wczoraj miała lekką gorączkę.</quote>
       <quote>Coś ona za dobrze <hi rend="bold">wygląda</hi> na taką diagnozę.</quote>
       <quote>Może byś wyszła na powietrze. Nie <hi rend="bold">wyglądasz</hi> najlepiej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">dobrze wygląda</hi>, jeśli ma lekką nadwagę. Wyrażenie często eufemistyczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dobrze <hi rend="bold">wyglądasz</hi>, przytyłeś.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">wygląda</hi> w jakiś sposób, np. dobrze lub źle, to jest takie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sprawy między Rosją a Polską nie <hi rend="bold">wyglądają</hi> tak źle, jak się na pozór wydawać mogło.</quote>
       <quote>Teoretycznie <hi rend="bold">wygląda</hi> to bardzo ładnie, ale w praktyce nie działa.</quote>
       <quote>wiedza o tym, jak naprawdę <hi rend="bold">wygląda</hi> nasza gospodarka</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wygląda na to</hi>, że coś jest prawdą, to różne okoliczności wskazują, że nią jest.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Wygląda</hi> na to, że decyzje już zapadły, tylko premier zwleka z ich ogłoszeniem.</quote>
       <quote>Czy mam rację? — Na to <hi rend="bold">wygląda</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="wygladac.2">
     <def>niecierpliwie czekać</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyglądamy</hi> kogoś lub na kogoś, to niecierpliwie na niego czekamy, zwykle patrząc, czy nie nadchodzi. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oczy wypatrzyłam, tak was <hi rend="bold">wyglądam</hi>.</quote>
       <quote>Potem albo chodził od okna do okna, <hi rend="bold">wyglądając</hi> na żonę, albo brał ze sobą najmłodszego synka i szedł jej szukać po mieście.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyglądamy</hi> jakiejś rzeczy lub jakiejś zmiany, to niecierpliwie na nią czekamy. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pierwszej nocy budził się co chwila, <hi rend="bold">wyglądając</hi> ranka.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="wygladac.3">
     <def>popatrzyć na zewnątrz przez otwór, wychylić się skądś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyjrzeliśmy</hi> przez jakiś otwór, zwykle okno, to zbliżywszy się do niego, popatrzyliśmy na zewnątrz.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Cichutko zbliżyła się do drzwi i #wyjrzała$ przez wizjer.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Wyglądał</hi> oknem, jakby kogoś oczekiwał.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">wyjrzeliśmy</hi> z czegoś, zza czegoś lub spod czegoś, to wychyliliśmy się stamtąd lub wyszliśmy stamtąd na chwilę, aby popatrzyć gdzieś.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Któryś z nich #wyjrzał$ oknem i krzyknął.</quote>
       <quote>Pani Zawadzka #wyjrzała$ ze swego pokoju.</quote>
       <quote>Teodozja oparła się o parapet i #wyjrzała$ na podwórko.</quote>
       <quote>Psy szczekały, nikt jednak nie #wyjrzał$ przed dom.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy, że coś <hi rend="bold">wyjrzało</hi> spod czegoś innego, jeśli wysunęło się spod tego i stało się widoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Słońce #wyjrzało$ zza chmur.</quote>
       <quote>Brudne mankiety <hi rend="bold">wyglądały</hi> z rękawów marynarki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="przeprowadzic">
    <form>
     <orth>przeprowadzić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="przeprowadzic.1">
     <def>przemieścić prowadząc</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadziliśmy</hi> jakąś osobę, zwierzę lub pojazd skądś dokądś, to prowadząc je, opuściliśmy to pierwsze miejsce i znaleźliśmy się w tym drugim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skazanych <hi rend="bold">przeprowadzono</hi> pod silną eskortą z więzienia do sądu.</quote>
       <quote>Dyżurujący nauczyciele <hi rend="bold">przeprowadzają</hi> dzieci przez jezdnię.</quote>
       <quote>W czasie burzy trudno <hi rend="bold">przeprowadzić</hi> statek przez te cieśniny.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="przeprowadzic.2">
     <def>zmienić miejsce zamieszkania</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadziliśmy się</hi> z jednego miejsca w inne, to przestaliśmy mieszkać w tym pierwszym i zaczęliśmy mieszkać w tym drugim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jutro <hi rend="bold">przeprowadzimy</hi> się do tańszego pokoju.</quote>
       <quote>Po wojnie rodzina Bursów <hi rend="bold">przeprowadza</hi> się do domu przy ulicy Garncarskiej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadziliśmy</hi> kogoś z mieszkania do mieszkania, to przewieźliśmy lub przenieśliśmy mu meble i inne jego rzeczy. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Brat mnie <hi rend="bold">przeprowadził</hi>. On ma taką furgonetkę.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="przeprowadzic.3">
     <def>wykreślić, zbudować, ułożyć</def>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadzono</hi> gdzieś jakąś linię, drogę, przewody telefoniczne itp., to je tam wykreślono, zbudowano lub ułożono.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chirurg tak <hi rend="bold">przeprowadził</hi> linię cięcia, że blizna ukryła się w naturalnym fałdzie skóry.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Przeprowadzili</hi> już elektryczność i telefon.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="przeprowadzic.4">
     <def>wykonać, zrealizować</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadzono</hi> jakąś czynność, to wykonano ją, zwykle w sposób oficjalny, planowy i zgodny z pewnymi procedurami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>inspektorzy ONZ, <hi rend="bold">przeprowadzający</hi> kontrolę podejrzanych obiektów w Iraku</quote>
       <quote>W tej sprawie powinno się <hi rend="bold">przeprowadzić</hi> referendum.</quote>
       <quote>Powołano komisję, która <hi rend="bold">przeprowadzi</hi> śledztwo.</quote>
       <quote>W setkach <hi rend="bold">przeprowadzonych</hi> doświadczeń nie udało się znaleźć śladów życia na Marsie.</quote>
       <quote>Lekarze natychmiast <hi rend="bold">przeprowadzili</hi> operację.</quote>
       <quote>Komputer <hi rend="bold">przeprowadza</hi> obliczenia i drukuje wyniki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadziliśmy</hi> jakiś zamiar, plan lub jakąś myśl, to zrealizowaliśmy je, uzyskując na nie czyjąś zgodę lub pokonując czyjś opór.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mówi się, że obecny parlament nie ma szans na <hi rend="bold">przeprowadzenie</hi> tego projektu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadziliśmy</hi> z kimś wywiad, rozmowę lub ankietę, to udzielił on nam wywiadu, odbył z nami rozmowę lub wypełnił dostarczoną mu przez nas ankietę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nasz wysłannik <hi rend="bold">przeprowadził</hi> wywiad z ministrem.</quote>
       <quote>Muszę z nimi <hi rend="bold">przeprowadzić</hi> męską rozmowę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">przeprowadziliśmy</hi> w myśli podział lub rozróżnienie, to dokonaliśmy go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Każdy podział na znaczenia można <hi rend="bold">przeprowadzić</hi> na wiele sposobów.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="nastapic">
    <form>
     <orth>nastąpić</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="nastapic.1">
     <def>wejść na coś stopą, atakować</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">nastąpiliśmy</hi> na coś, to weszliśmy na to stopą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kazik <hi rend="bold">nastąpił</hi> widać na szyszkę, bo krzyknął boleśnie.</quote>
       <quote>Cofnąłem się o krok, #następując$ psu na ogon.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">następuje</hi> na jakąś osobę lub jakieś miejsce, to je atakuje. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Następowała$ na mnie, powtarzając: wiedziałaś, wiedziałaś.</quote>
       <quote>Studenci znów wiecowali i #następowali$ na pałac.</quote>
       <quote>Niemcy #następowali$, a wojska cara cofały się z Litwy.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="nastapic.2">
     <def>zdarzyć się</def>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">nastąpiło</hi>, to zdarzyło się lub pojawiło, zwłaszcza po czymś, z czym miało jakiś związek.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Śmierć <hi rend="bold">nastąpiła</hi> w nocy na skutek udaru serca.</quote>
       <quote>Lada dzień <hi rend="bold">nastąpi</hi> podwyżka cen biletów komunikacji miejskiej.</quote>
       <quote>Wyniki badań wskazują, że nie <hi rend="bold">następuje</hi> poprawa czystości rzek.</quote>
       <quote>Pory roku #następowały$ po sobie.</quote>
       <quote>Ani procesy historyczne, ani przemiany w ludziach nie <hi rend="bold">następują</hi> z dnia na dzień.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="lezec">
    <form>
     <orth>leżeć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="lezec.1">
     <def>być w pozycji poziomej, być płasko umieszczonym, pokrywać powierzchnię, znajdować się gdzieś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">leżymy</hi> na czymś, to nasze ciało znajduje się na tym w pozycji poziomej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pawełek <hi rend="bold">leżał</hi> na łóżku i wpatrywał się bezmyślnie w sufit.</quote>
       <quote>Pod piecem <hi rend="bold">leży</hi> zwinięty w kłębek kot.</quote>
       <quote>Cały dzień <hi rend="bold">leżeli</hi> w słońcu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">leży</hi> w jakimś szpitalu, to przebywa w nim jako pacjent.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>On ma dobrze, bo <hi rend="bold">leży</hi> w klinice rządowej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">leży</hi> gdzieś, jeśli jest tam pochowany. ;Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">leży w grobie</hi>, a potocznie że <hi rend="bold">leży w ziemi</hi>, jeśli już nie żyje i został pogrzebany.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pod murem, gdzie <hi rend="bold">leżą</hi> rozstrzelani, zapaliłem ostatnią świeczkę.</quote>
       <quote>Wujek już od roku <hi rend="bold">leży</hi> w grobie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">leży</hi> na jakiejś poziomej powierzchni, zwłaszcza coś, czego pionowy wymiar jest mniejszy od choćby jednego z wymiarów poziomych, to jest na niej umieszczone płasko.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na biurku <hi rend="bold">leżą</hi> porozrzucane skrypty.</quote>
       <quote>Na drzewach dojrzewały owoce, mnóstwo jabłek <hi rend="bold">leżało</hi> na trawie.</quote>
       <quote>Drogę zagradzała nam #leżąca$ w poprzek kłoda.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli śnieg, kurz itp. <hi rend="bold">leży</hi> na czymś, to pokrywa to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W dolinach <hi rend="bold">leżało</hi> niewiele śniegu, dużo błota.</quote>
       <quote>Nisko przy ziemi <hi rend="bold">leżały</hi> jeszcze mgły, ale wyżej powietrze było już czyste.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli jakieś miejsce <hi rend="bold">leży</hi> na jakimś obszarze, to znajduje się na nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Prawie każda stolica <hi rend="bold">leży</hi> nad jakąś rzeką.</quote>
       <quote>Ruszyli na południe i zdobyli małą indiańską osadę #leżącą$ na wyspie.</quote>
       <quote>Większa część Tatr <hi rend="bold">leży</hi> po stronie słowackiej.</quote>
       <quote>W roku trzydziestym był tu kamieniołom #leżący$ poza granicami miasta.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli element jakiejś całości <hi rend="bold">leży</hi> gdzieś, to się tam znajduje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zauważył na jej twarzy bliznę #leżącą$ pomiędzy okiem a brwią.</quote>
       <quote>Wlew oleju <hi rend="bold">leży</hi> w górnej części silnika.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli problem, przyczyna, sens czegoś itp. <hi rend="bold">leżą</hi> w czymś, to jest to ich istotą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Problem <hi rend="bold">leży</hi> nie w samej decyzji o umorzeniu, ale w uzasadnieniu tej decyzji.</quote>
       <quote>Dawno już odgadł, że sens jego istnienia <hi rend="bold">leży</hi> w cierpieniu.</quote>
       <quote>Oryginalność tych powieści <hi rend="bold">leży</hi> przede wszystkim w specyficznej formie, która ma charakter mozaikowy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">leży</hi> u podstaw, źródeł, początków itp. czegoś, to jest tego podstawą, źródłem lub początkiem.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>rozumowanie #leżące$ u podstaw tych koncepcji</quote>
       <quote>Mówi się, że u źródeł tej porażki <hi rend="bold">leży</hi> spór między koalicją a prezydentem.</quote>
       <quote>wydarzenia, u których podłoża <hi rend="bold">leżały</hi> względy polityczne</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">leży</hi> w czyjejś gestii, to osoba ta jest upoważniona do zrobienia tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W gestii właścicieli i redaktorów telewizyjnych <hi rend="bold">leży</hi> zamawianie filmów dokumentalnych.</quote>
       <quote>decyzje #leżące$ w kompetencji władz lokalnych</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="lezec.2">
     <def>być dopasowanym, odpowiednim</def>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ubranie na nas <hi rend="bold">leży</hi> dobrze albo źle, to jest na nas dopasowane i dobrze w nim wyglądamy albo przeciwnie — jest niedopasowane i wyglądamy w nim źle.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ten garnitur jest jak na niego szyty — <hi rend="bold">leży</hi> na nim jak ulał.</quote>
       <quote>Doszła do wniosku, że materiał jest już przetarty, kołnierz trochę wyleniały, a całość <hi rend="bold">leży</hi> fatalnie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli coś nam <hi rend="bold">leży</hi>, to jest dla nas odpowiednie i jesteśmy z tego zadowoleni. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>O wygranej decyduje często przypadek: to, czy kandydat wylosuje pytanie, które mu <hi rend="bold">leży</hi>.</quote>
       <quote>Każdy z mistrzów tenisa stołowego ma zawodników, z którymi lubi grać, i takich, którzy mu wyraźnie nie <hi rend="bold">leżą</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">leży</hi> w czyimś charakterze, to jest właściwe tej osobie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wybuchowość <hi rend="bold">leżała</hi> w jej usposobieniu.</quote>
       <quote>#Leży$ w naturze ludzkiej chęć przekraczania norm — pokonywania przeszkód.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="lezec.3">
     <def>być w złym stanie</def>
     <sense n="13">
      <def>Mówimy, że budynek, miasto itp. <hi rend="bold">leżą w gruzach</hi> lub <hi rend="bold">w ruinie</hi>, jeśli są zrujnowane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pałac <hi rend="bold">leżał</hi> w gruzach już od wielu lat.</quote>
       <quote>Cały kraj <hi rend="bold">leży</hi> w ruinie, a król nic, tylko bale wyprawia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Mówimy, że jakaś działalność <hi rend="bold">leży</hi>, jeśli jest bardzo zaniedbana i nie przynosi efektów. Słowo potoczne.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Eksport <hi rend="bold">leży</hi> jeszcze bardziej, nigdy nie był duży, teraz nie ma go prawie wcale.</quote>
       <quote>Są dziedziny, które zupełnie <hi rend="bold">leżą</hi>, np. teatr.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="15">
      <def>Mówimy potocznie, że ktoś <hi rend="bold">leży</hi> lub <hi rend="bold">leży i kwiczy</hi>, jeśli znajduje się w sytuacji bez wyjścia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Teraz jedna pomyłka i <hi rend="bold">leżymy</hi> na obie łopatki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="kolej">
    <form>
     <orth>kolej</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="kolej.1">
     <def>pociąg</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Kolej</hi> to system transportu, w którym ludzi i towary przewozi się pociągami na określonych trasach od stacji do stacji. ; <hi rend="bold">Kolej żelazna</hi> to dawna nazwa kolei. ; <hi rend="bold">Kolej linowa</hi> to inaczej kolejka linowa. Nazwa oficjalna.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jej ojciec pracuje na <hi rend="bold">kolei</hi> już od lat.</quote>
       <quote>Na bocznicy stały stare wagony <hi rend="bold">kolejowe</hi>.</quote>
       <quote>dworzec <hi rend="bold">kolejowy</hi></quote>
       <quote>urzędnik <hi rend="bold">kolejowy</hi>.</quote>
       <quote>rozwój <hi rend="bold">kolei</hi> żelaznych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli jedziemy dokądś <hi rend="bold">koleją</hi>, to jedziemy tam pociągiem. ; Używane jako przymiotnik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Do Starachowic jeździliśmy <hi rend="bold">koleją</hi>.</quote>
       <quote>Tańszy jest przejazd <hi rend="bold">koleją</hi> czy autobusem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="kolej.2">
     <def>to, co następuje; to, na co czekaliśmy; zdarzenia następujące po sobie</def>
     <sense n="4">
      <def>Mówimy, że przyszła <hi rend="bold">kolej</hi> na kogoś lub że jest czyjaś <hi rend="bold">kolej</hi>, jeśli osoba ta nie musi już czekać i może teraz zrobić to, co jej poprzednik.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie mógł się już doczekać, ale przyszła i na niego <hi rend="bold">kolej</hi>.</quote>
       <quote>Rzucaj, teraz twoja <hi rend="bold">kolej</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że przyszła <hi rend="bold">kolej</hi> na coś lub że jest <hi rend="bold">kolej</hi> czegoś, jeśli nastąpiło to, na co czekaliśmy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nareszcie przyszła <hi rend="bold">kolej</hi> na składanie życzeń i wręczanie prezentów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Koleje</hi> czyjegoś losu lub życia albo <hi rend="bold">koleje</hi> czegoś to historia życia tej osoby lub bieg jakichś zdarzeń.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dziwne były <hi rend="bold">koleje</hi> jego losu.</quote>
       <quote>Niejedno już napisano o burzliwych <hi rend="bold">kolejach</hi> ich związku.</quote>
       <quote>Niezwykłe <hi rend="bold">koleje</hi> tego miasta wyznaczał bieg historii.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Jakaś <hi rend="bold">kolej rzeczy</hi>, np. normalna lub zwykła, to następowanie po sobie zdarzeń w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To normalna <hi rend="bold">kolej</hi> rzeczy.</quote>
       <quote>Dziwną <hi rend="bold">koleją</hi> rzeczy przypadli sobie do serca.</quote>
       <quote>Taka jest <hi rend="bold">kolej</hi> rzeczy.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def><hi rend="bold">po kolei</hi>. Jeśli ktoś robi coś <hi rend="bold">po kolei</hi>, to robi to w określonym porządku. ; Jeśli jakieś wydarzenia następują <hi rend="bold">po kolei</hi>, to następują jedno po drugim. ; <hi rend="bold">mieć nie (wszystko) po kolei (w głowie)</hi>: zob. głowa</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Opowiedz po <hi rend="bold">kolei</hi>, jak to było.</quote>
       <quote>Oglądał znaczki, po <hi rend="bold">kolei</hi> podnosząc każdą sztukę do oczu.</quote>
       <quote>Po <hi rend="bold">kolei</hi>, jedno po drugim, gasły wszystkie światła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli jakaś osoba lub rzecz jest np. czwarta <hi rend="bold">z kolei</hi>, to następuje po trzech takich samych osobach lub rzeczach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Był piątym z <hi rend="bold">kolei</hi> dzieckiem w ich rodzinie.</quote>
       <quote>Trzecia z <hi rend="bold">kolei</hi> zabrała głos przewodnicząca samorządu.</quote>
       <quote>To już piąta z <hi rend="bold">kolei</hi> awaria w tym miesiącu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="skladac">
    <form>
     <orth>składać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="skladac.1">
     <def>być zbudowanym z jakichś elementów, złożyć całość z części</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">składa się</hi> z jakichś elementów, to jest z nich zbudowane.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rozdział pierwszy <hi rend="bold">składa</hi> się z jedenastu podrozdziałów.</quote>
       <quote>W teatrach stołecznych repertuar <hi rend="bold">składa</hi> się głównie z komedii.</quote>
       <quote>Część mózgowa <hi rend="bold">składa</hi> się ze sklepienia i podstawy czaszki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">składamy</hi> pieniądze, to nie wydajemy ich, lecz gromadzimy, zwykle na jakiś cel.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Już osiem lat <hi rend="bold">składali</hi> na mieszkanie, a ciągle nie mieli potrzebnej sumy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Składam</hi> pieniądze, żeby wyjechać latem za granicę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Mówimy, że ktoś, zwykle dziecko, <hi rend="bold">składa litery</hi>, jeśli dopiero uczy się czytać i czytając sylabizuje.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zosia ledwie <hi rend="bold">składa</hi> litery, ale bardzo chce już sama czytać bajki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakaś rzecz została <hi rend="bold">złożona</hi> lub jeśli <hi rend="bold">złożyła się</hi>, to jej części zbliżyły się do siebie, tak że zaczęła ona zajmować mniej miejsca niż poprzednio. Zwykle składamy jakąś rzecz, kiedy przestajemy z niej korzystać.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jego ubranie #złożone$ w kostkę leżało na krześle.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Składa</hi> kartkę na pół i wkłada do koperty.</quote>
       <quote>Zanim zdążyłem zrobić zdjęcie, łabędzica #złożyła$ skrzydła.</quote>
       <quote>Babciu, czy ten stolik się <hi rend="bold">składa</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> dwie rzeczy, to zbliżył je do siebie tak, że się stykają. Mówimy też, że ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> jedną rzecz z drugą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Feliksa #złożyła$ dłonie jak do modlitwy.</quote>
       <quote>Trzeba #złożyć$ ze sobą kilka paneli.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">złożyliśmy</hi> jakąś rzecz, to połączyliśmy jej elementy w jedną całość.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kupiliśmy nowe meble, wystarczy je tylko #złożyć$ i gotowe.</quote>
       <quote>Ten samolot pomagała mi <hi rend="bold">składać</hi> starsza siostra.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli lekarz <hi rend="bold">złożył</hi> komuś rękę, nogę lub kość, to ustawił mu złamaną kość ręki lub nogi w takiej pozycji, żeby mogła się prawidłowo zrosnąć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kto pani <hi rend="bold">składał</hi> nogę? Nie wygląda to najlepiej.</quote>
       <quote>Źle #złożone$ kości mogą być przyczyną poważnych dolegliwości, a czasem nawet kalectwa.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="skladac.2">
     <def>stać się</def>
     <sense n="7">
      <def>Jeśli jakieś zdarzenia <hi rend="bold">złożyły się</hi> na coś, to stały się przyczyną tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niepowodzenia w pracy i kłopoty z mężem #złożyły$ się na depresję Edyty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="14">
      <def>Mówimy, że <hi rend="bold">składa się</hi> tak lub inaczej, np. źle lub dobrze, jeśli sytuacja wygląda w taki sposób.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tak się właśnie <hi rend="bold">składa</hi>, że szukam jakiejś roboty.</quote>
       <quote>Dobrze się #złożyło$, że cię spotkałem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="skladac.3">
     <def>zrobić, dać (jako czasownik posiłkowy)</def>
     <sense n="9">
      <def>Słowo <hi rend="bold">złożyć</hi> łączymy z wieloma rzeczownikami, zwykle nazywającymi czynności, aby powiedzieć, że ktoś wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik, ale brzmią bardziej oficjalnie. Na przykład <hi rend="bold">złożyć</hi> zamówienie znaczy to samo, co zamówić, a <hi rend="bold">składać</hi> życzenia znaczy to samo, co życzyć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>#Złożycie$ państwo oficjalne zeznania w tej sprawie?</quote>
       <quote>Oskarżyciel publiczny nie <hi rend="bold">składał</hi> wniosku o ukaranie oskarżonego.</quote>
       <quote>Niech pan #złoży$ podpis w tym miejscu.</quote>
       <quote>Pierwszy <hi rend="bold">składał</hi> mu gratulacje Marek.</quote>
       <quote>Śpiewaczka #złożyła$ publiczności głęboki ukłon i majestatycznie opuściła scenę.</quote>
       <quote>Klerycy #złożyli$ śluby kapłańskie w katedrze św. Jana.</quote>
       <quote>hołd #złożony$ poległym żołnierzom</quote>
       <quote>15 września premier Chamberlain #złożył$ Hitlerowi wizytę w Obersalzbergu.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="4" xml:id="skladac.4">
     <def>dać pewną sumę pieniędzy</def>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli kilka osób <hi rend="bold">złożyło się</hi> na coś, to każda z nich dała na to pewną sumę pieniędzy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Pracownicy naszego biura #złożyli$ się na prezent dla odchodzącej na emeryturę koleżanki.</quote>
       <quote>#Złóżmy$ się po dwadzieścia złotych na nowe firanki.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="5" xml:id="skladac.5">
     <def>położyć</def>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> na kogoś winę lub odpowiedzialność za coś, to uczynił go winnym lub odpowiedzialnym za to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rodzice uwiedzionej całą winą <hi rend="bold">składają</hi> na podstępnego posłańca, któremu za niecny czyn grozi szubienica.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Kiedy samice ryb <hi rend="bold">składają</hi> ikrę albo kiedy samice ptaków i niektórych innych zwierząt <hi rend="bold">składają</hi> jaja, to wydalają ze swojego organizmu jaja, z których potem wykluwają się małe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jaja <hi rend="bold">składane</hi> przez ptaki często padają łupem innych zwierząt.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="16">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> do grobu zmarłą osobę, jej ciało lub kości, to pochował ją. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sami tylko bernardyni zajęli się #złożeniem$ do grobu swego zmarłego brata.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="17">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">złożył</hi> głowę, ręce itp. gdzieś, to oparł je tam. Słowo książkowe.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wówczas Jellinek otoczył go ramieniem i czule #złożył$ głowę na jego lewej piersi.</quote>
       <quote>#Złożył$ głowę na wysokim oparciu fotela i przymknął oczy.</quote>
       <quote>Na kolanach #złożyła$ swe kształtne dłonie.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="swiatlo">
    <form>
     <orth>światło</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="swiatlo.1">
     <def>jasność; blask; źródło oświetlenia</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Światło</hi> to jasność wytwarzana przez słońce, ogień, żarówkę itp., umożliwająca widzenie przedmiotów. ; blask powstały wskutek odbicia światła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">świetle</hi> reflektorów fontanna wygląda bardzo efektownie.</quote>
       <quote>Specjalne filtry chronią skórę przed ostrym <hi rend="bold">światłem</hi> słonecznym.</quote>
       <quote>pokój zalany <hi rend="bold">światłem</hi></quote>
       <quote>gra <hi rend="bold">świateł</hi>.</quote>
       <quote>Nikłe <hi rend="bold">światełko</hi> sączyło się przez szparę.</quote>
       <quote><hi rend="bold">światełko</hi> lampy gazowej.</quote>
       <quote>W południe, gdy pogoda jest słoneczna, w kryształach błyskają kolorowe <hi rend="bold">światła</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Światło</hi> dnia, poranka itp. to jasność charakterystyczna dla dnia lub jakiejś pory dnia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Światło</hi> zimowego dnia wydawało się skąpe i mroczne.</quote>
       <quote>W dziennym <hi rend="bold">świetle</hi> ten pierścionek wygląda inaczej.</quote>
       <quote>blade <hi rend="bold">światełko</hi> poranka</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Światło</hi> to źródło oświetlenia, np. świeca lub żarówka. ; <hi rend="bold">Światła drogowe</hi> lub <hi rend="bold">długie</hi> to w samochodach światła o długim zasięgu, używane podczas jazdy po nie oświetlonych drogach. ; <hi rend="bold">Światła mijania</hi> lub <hi rend="bold">światła krótkie</hi> to w samochodach światła o krótkim zasięgu, używane podczas jazdy w mieście i w czasie mijania innych pojazdów na drogach. ; <hi rend="bold">Światła pozycyjne</hi> lub <hi rend="bold">postojowe</hi> to w pojazdach mechanicznych światła ostrzegawcze używane nocą w czasie postoju. ; <hi rend="bold">Światła odblaskowe</hi> to kawałki plastiku umocowane z tyłu pojazdu, uformowane tak, żeby odbijały światła nadjeżdżających pojazdów</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zbliżała się północ, we wszystkich domach pogasły <hi rend="bold">światła</hi>.</quote>
       <quote>Jest ciemno, przydałoby się mocniejsze <hi rend="bold">światło</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">światła</hi> Nowego Jorku.</quote>
       <quote>W wodzie migoczą <hi rend="bold">światełka</hi> łodzi rybackich.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Światła</hi> na skrzyżowaniu lub na przejściu dla pieszych to sygnały świetlne regulujące ruch. Zielone światło oznacza, że wolno iść lub jechać, czerwone nakazuje zatrzymanie się, a żółte ostrzega, że za chwilę nastąpi zmiana kierunku ruchu i zapali się światło zielone lub czerwone.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zgasł silnik, gdy zatrzymaliśmy się na <hi rend="bold">światłach</hi>.</quote>
       <quote>Zagapiłem się i przejechałem skrzyżowanie na czerwonym <hi rend="bold">świetle</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Mówimy, że ktoś zapalił <hi rend="bold">zielone światło</hi> czemuś lub dla czegoś, zwykle dla jakiejś działalności, jeśli stworzył temu korzystne warunki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Rzemieślnicy od dawna domagali się dla siebie zielonego <hi rend="bold">światła</hi>.</quote>
       <quote>Budownictwu mieszkaniowemu zapalono wreszcie zielone <hi rend="bold">światło</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli oglądamy jakiś przedmiot <hi rend="bold">pod światło</hi>, zwykle przedmiot z papieru lub szkła, to patrzymy na niego, trzymając go między swoimi oczami a oknem lub źródłem światła.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na banknotach znajduje się znak wodny, który jest widoczny pod <hi rend="bold">światło</hi>.</quote>
       <quote>Sprawdził pod <hi rend="bold">światło</hi>, czy kieliszek jest czysty.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">w świetle</hi>. Jeśli coś okazuje się prawdą <hi rend="bold">w świetle</hi> jakichś okoliczności, to te okoliczności pokazują, że jest to prawdą. ; Jeśli ktoś przedstawił lub widzi coś <hi rend="bold">w</hi> jakimś <hi rend="bold">świetle</hi>, to przedstawił to lub widzi to w określony sposób. ; Jeśli ujrzeliśmy jakąś osobę lub sprawę <hi rend="bold">w pełnym świetle</hi>, to poznaliśmy całą prawdę o niej.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W <hi rend="bold">świetle</hi> prawa obie rozgłośnie działają nielegalnie.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">świetle</hi> najnowszych badań podejrzenia te można odrzucić.</quote>
       <quote>W <hi rend="bold">świetle</hi> tych faktów sytuacja w Kanaanie staje się zrozumiała.</quote>
       <quote>Historycy przedstawiają zwolenników Targowicy w najgorszym <hi rend="bold">świetle</hi>.</quote>
       <quote>W nowym <hi rend="bold">świetle</hi> ukazały nam się widziane wiele razy miasteczka.</quote>
       <quote>Jeśli przyjrzymy się jeszcze raz tej sprawie, dostrzeżemy ją w innym <hi rend="bold">świetle</hi>.</quote>
       <quote>Nareszcie miałem okazję zobaczyć go w pełnym <hi rend="bold">świetle</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Mówimy, że ktoś lub coś <hi rend="bold">rzuca światło</hi> na coś, np. na jakieś zdarzenia, jeśli wyjaśnia to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dokument rzuca <hi rend="bold">światło</hi> na mentalność Stanisława Augusta.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Mówimy, że coś ukrywanego lub nieznanego <hi rend="bold">wyszło na światło dzienne</hi> lub <hi rend="bold">ujrzało światło dzienne</hi> albo że ktoś to <hi rend="bold">wyciągnął</hi>, <hi rend="bold">wydobył</hi> itp. <hi rend="bold">na światło dzienne</hi>, jeśli zostało to ujawnione.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zwykle nadużycia w zakładzie pracy nie wychodzą na <hi rend="bold">światło</hi> dzienne.</quote>
       <quote>Wiersze te ujrzały <hi rend="bold">światło</hi> dzienne dopiero w 1988 roku.</quote>
       <quote>Nie znosił, gdy inni wyciągali ten temat na <hi rend="bold">światło</hi> dzienne.</quote>
       <quote>wstydliwe i głęboko ukrywane sprawy, które wywlekano teraz na <hi rend="bold">światło</hi> dzienne</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Słowa <hi rend="bold">światło</hi> używamy jako symbolu wiedzy, postępu, rozwoju itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Utwór ten to demonstracja rozumu przeciwko przesądom tłumiącym <hi rend="bold">światło</hi>.</quote>
       <quote>Przez ekran telewizora wpadało złudne <hi rend="bold">światło</hi> z lepszego świata.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="swiatlo.2">
     <def>przestrzeń, miejsce wyróżniające się jaśniejszą barwą</def>
     <sense n="11">
      <def><hi rend="bold">Światło</hi> to przekrój lub średnica jakiegoś otworu.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Miażdżyca prowadzi do zwężenia <hi rend="bold">światła</hi> naczyń krwionośnych.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def><hi rend="bold">Światło</hi> to miejsce na fotografii lub obrazie wyróżniające się jaśniejszą barwą.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Światło</hi> w portrecie jest szalenie ważne, gdyż pozwala wydobyć z fotografowanej twarzy jak najwięcej ekspresji i wyrazu.</quote>
       <quote>zadziwiająco piękne, dosłownie rzeźbione <hi rend="bold">światłem</hi> obrazy</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="13">
      <def><hi rend="bold">Światło</hi> to odstęp między wierszami lub wyrazami tekstu. Termin drukarski.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Sonet drukowany był bez <hi rend="bold">świateł</hi> między strofami i opatrzony tajemniczym tytułem.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pozycja">
    <form>
     <orth>pozycja</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pozycja.1">
     <def>miejsce</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Pozycja</hi> czegoś lub kogoś to miejsce, w którym ta rzecz lub osoba się znajduje, zwłaszcza określone w stosunku do innych rzeczy lub osób albo do wyznaczonych punktów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Niemcy, ze względu na swoją <hi rend="bold">pozycję</hi> geopolityczną, czują się szczególnie odpowiedzialne za kraje Europy Środkowej.</quote>
       <quote>dane określające <hi rend="bold">pozycję</hi> statku</quote>
       <quote>Dziesięć lat grałem na <hi rend="bold">pozycji</hi> lewoskrzydłowego.</quote>
       <quote>Już po kilku minutach znalazł w idealnej <hi rend="bold">pozycji</hi> strzeleckiej.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Pozycja</hi> jakiejś osoby, organizacji lub firmy wśród innych osób, organizacji lub firm to jej miejsce i znaczenie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Moja <hi rend="bold">pozycja</hi> zawodowa nie jest gorsza niż jego.</quote>
       <quote>Skompromitowani działacze utrzymują czołowe <hi rend="bold">pozycje</hi> w kierownictwie związku.</quote>
       <quote>Firma wciąż utrzymuje <hi rend="bold">pozycję</hi> monopolisty na naszym rynku.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Pierwsza, druga, trzecia itd. <hi rend="bold">pozycja</hi> to kolejne miejsca, jakie ktoś lub coś zajmuje w jakiejś klasyfikacji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przed ostatnią konkurencją zajmowałem dopiero ósmą <hi rend="bold">pozycję</hi>.</quote>
       <quote>Szurkowski utrzymał <hi rend="bold">pozycję</hi> lidera i wygrał wyścig.</quote>
       <quote>Awansowaliśmy na czołową <hi rend="bold">pozycję</hi> pod względem wielkości obrotów i sprzedaży.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def><hi rend="bold">Pozycje</hi> wojskowe to specjalnie przygotowany teren, na którym bronią się oddziały wojskowe lub z którego ruszają do ataku.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mam rozkaz utrzymania <hi rend="bold">pozycji</hi>.</quote>
       <quote>Nocą kompanie okopały się na zajętych <hi rend="bold">pozycjach</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Nasza <hi rend="bold">pozycja</hi> w jakiejś sprawie to nasze stanowisko i nasz pogląd na tę sprawę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jest trochę zdenerwowany, nie bardzo wie, jaką zająć <hi rend="bold">pozycję</hi> i jak zareagować.</quote>
       <quote>Sprzeciwił się ideałom socjalistycznej rewolucji i coraz bardziej schodził na <hi rend="bold">pozycje</hi> prawicowe.</quote>
       <quote>Nie ustąpię ani na krok z <hi rend="bold">pozycji</hi>, które uważam za słuszne.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli ktoś jest, stoi, trwa itp. na straconej lub przegranej pozycji, to znajduje się w bardzo niekorzystnej sytuacji, w której, jak się wydaje, jest skazany na niepowodzenie. Janas zorientował się, że stoi na przegranej pozycji i począł czynić wszystko, by przewlekać sprawę… Ciągle jeszcze broni straconych pozycji.</def>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli robimy coś <hi rend="bold">z</hi> jakiejś lub czyjejś <hi rend="bold">pozycji</hi>, to robimy to, przyjmując określony punkt widzenia lub zajmując określone miejsce lub stanowisko.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>humanistyczna krytyka nauki prowadzona z <hi rend="bold">pozycji</hi> zdroworozsądkowych wyobrażeń o nauce</quote>
       <quote>Można wygrać z <hi rend="bold">pozycji</hi> słabszego, gdy się umie szukać sojuszników.</quote>
       <quote>Pytania te nie są stawiane z <hi rend="bold">pozycji</hi> mędrca.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pozycja.2">
     <def>ułożenie/ustawienie w określony sposób</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Pozycja</hi> to ułożenie ciała w określony sposób; określone ustawienie urządzenia, przycisku itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Pozycja</hi> na wznak w czasie porodu jest niewygodna dla matki.</quote>
       <quote>Nagle zmieniła <hi rend="bold">pozycję</hi> siedzącą na stojącą.</quote>
       <quote>Nie wytrzymywał długo w jednej <hi rend="bold">pozycji</hi>.</quote>
       <quote>Przestaw zegar na <hi rend="bold">pozycję</hi> „off”.</quote>
       <quote>Przycisk blokuje się w <hi rend="bold">pozycji</hi> roboczej.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="pozycja.3">
     <def>rzecz, osoba lub sprawa wśród innych podobnych</def>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Pozycja</hi> to rzecz, osoba lub sprawa wymieniona wśród innych podobnych w jakimś spisie lub planie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Inwentarz dóbr dworskich liczy ponad trzy tysiące <hi rend="bold">pozycji</hi>.</quote>
       <quote>Zacząłem od sporządzenia listy zadań i czerwonym ołówkiem zakreśliłem ważniejsze <hi rend="bold">pozycje</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Pozycje</hi> książkowe, sceniczne, repertuarowe itp. to książki, filmy, sztuki teatralne itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Na festiwalu nie zabrakło najwartościowszych <hi rend="bold">pozycji</hi> światowego kina.</quote>
       <quote>Pojawia się coraz więcej <hi rend="bold">pozycji</hi> popularnonaukowych.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="podac">
    <form>
     <orth>podać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="podac.1">
     <def>dać, przekazać</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">podał</hi> nam jakąś rzecz, to dał nam ją do ręki.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Podaj</hi> mi ręcznik, wisi tam za tobą.</quote>
       <quote>Co czytasz? — spytałem. Bez słowa <hi rend="bold">podała</hi> mi kartkę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli ktoś nam <hi rend="bold">podał</hi> jedzenie lub picie, to postawił je przed nami tak, abyśmy mogli je sobie wziąć. Jeśli ktoś <hi rend="bold">podał</hi> choremu lekarstwo, to włożył lub wlał je mu do ust, wprowadził do żyły itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Podaj</hi> coś zimnego do picia.</quote>
       <quote>Zupę podajemy w wazie, grzanki i natkę wrzucamy tuż przed <hi rend="bold">podaniem</hi>.</quote>
       <quote>Do stołu #podawali$ wynajęci kelnerzy.</quote>
       <quote>Lek #podajemy$ co 6 godzin.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakaś osoba, prasa, książka lub inne źródło informacji <hi rend="bold">podało</hi> jakąś wiadomość, to uzyskaliśmy ją dzięki nim.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Radio <hi rend="bold">podaje</hi> co godzinę wiadomości.</quote>
       <quote>W ulotce <hi rend="bold">podany</hi> jest adres firmy.</quote>
       <quote>Czy może mi pani <hi rend="bold">podać</hi> numer swojego telefonu?</quote>
       <quote>Kroniki historyczne <hi rend="bold">podają</hi>, że wyprawa wojenna rozpoczęła się na jesieni.</quote>
       <quote>Agencje nie <hi rend="bold">podają</hi>, jak doszło do katastrofy.</quote>
       <quote>Jak <hi rend="bold">podają</hi> statystyki, osiemdziesiąt procent sprzedawanej u nas beletrystyki to tłumaczenia.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli mówiąc lub pisząc <hi rend="bold">podaliśmy</hi> coś, np. odpowiedź, argument lub myśl, to sformułowaliśmy to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kto pierwszy <hi rend="bold">poda</hi> rozwiązanie zagadki, dostanie nagrodę.</quote>
       <quote>Wartownik zażąda, żebym <hi rend="bold">podał</hi> hasło.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Podała</hi> fikcyjne nazwisko.</quote>
       <quote>Chciałbym tutaj <hi rend="bold">podać</hi> pewien przykład.</quote>
       <quote>Prokuratura odmówiła <hi rend="bold">podania</hi> szczegółów.</quote>
       <quote>#Podaję$ wyniki głosowania.</quote>
       <quote>Czekamy, aż państwo <hi rend="bold">podacie</hi> nam swoje warunki.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podaliśmy</hi> oficjalne pismo do jakiejś instytucji lub np. do prasy, to złożyliśmy je tam, aby zostało rozpatrzone lub ogłoszone.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wystarczy zadzwonić. <hi rend="bold">Podaj</hi> skargę do administracji na piśmie.</quote>
       <quote>Jak nie zapłacą, <hi rend="bold">podam</hi> sprawę do sądu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Podaliśmy</hi> nekrolog do gazety.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">podał</hi> kogoś do sądu lub innej podobnej instytucji, to złożył na niego skargę w tej instytucji.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Groziła, że nas <hi rend="bold">poda</hi> do sądu.</quote>
       <quote>W razie czego można go <hi rend="bold">podać</hi> na kolegium.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="7">
      <def>Kiedy ktoś <hi rend="bold">podał</hi> komuś płaszcz lub palto, to trzymając je rozpostarte w rękach, ułatwił mu założenie go.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Szarmancko <hi rend="bold">podał</hi> jej palto.</quote>
       <quote>Szatniarz <hi rend="bold">podał</hi> mu płaszcz.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="8">
      <def>Jeśli ktoś nam <hi rend="bold">podał</hi> krzesło, to przyniósł, przysunął lub wskazał krzesło, na którym możemy usiąść</def>
     </sense>
     <sense n="9">
      <def>Jeśli <hi rend="bold">podaliśmy</hi> ogień komuś, kto zapalał papierosa, to zapaliliśmy zapalniczkę lub zapałkę, aby osoba ta mogła od niej zapalić papierosa.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Uprzejmie <hi rend="bold">podał</hi> jej ogień, unosząc się z krzesła.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="10">
      <def>Jeśli zawodnik podczas gry w piłkę, koszykówkę itp. <hi rend="bold">podał</hi> do innego zawodnika, to przekazał mu piłkę w sposób zgodny z regułami gry, np. kopiąc lub rzucając.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zawodnicy wolno <hi rend="bold">podają</hi> sobie piłkę.</quote>
       <quote>Lewandowski <hi rend="bold">podaje</hi> na lewo do Szczęsnego, ale niecelnie i piłka wychodzi na aut.</quote>
       <quote>Teraz <hi rend="bold">podał</hi> piłkę do przodu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="11">
      <def>Jeśli ludzie <hi rend="bold">podali</hi> sobie ręce, to wyciągnęli je przed siebie i uścisnęli sobie dłonie, np. witając się, żegnając, dziękując za coś lub na znak zgody.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Podali</hi> sobie ręce i rozeszli się.</quote>
       <quote>Zdecydowanym gestem <hi rend="bold">podała</hi> mi rękę i mocno uścisnęła.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Podał</hi> nam na przywitanie dłoń i uśmiechnął się porozumiewawczo.</quote>
       <quote>Ksiądz <hi rend="bold">podał</hi> mi dłoń do ucałowania.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="12">
      <def>Mówimy, że ktoś <hi rend="bold">podał</hi> komuś <hi rend="bold">dłoń</hi> lub <hi rend="bold">rękę</hi>, jeśli pomógł mu lub zrobił coś, aby z nim dojść do porozumienia.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Drużyna harcerska z mojej wsi <hi rend="bold">podała</hi> mi swoją pomocną dłoń.</quote>
       <quote>Musimy mu jakoś <hi rend="bold">podać</hi> rękę, nie zostawiać go samego.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="podac.2">
     <def>przedstawić się jako pewna osoba.</def>
     <sense n="13">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">podał się</hi> za kogoś, to przedstawił się jako ta osoba. ; Dopełnienie wyrażone przymiotnikiem musi mieć tę samą liczbę i rodzaj, co podmiot zdania.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Dymitr, zwany Samozwańcem, <hi rend="bold">podawał</hi> się za syna Iwana Groźnego.</quote>
       <quote>Uciekinierzy z rewolucyjnej Rosji często #podawali$ się za hrabiów albo książąt.</quote>
       <quote>Nie lubiła udawać i <hi rend="bold">podawać</hi> się za lepszą, niż była.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pismo">
    <form>
     <orth>pismo</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pismo.1">
     <def>system znaków służących do pisania</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Pismo</hi> to sztuka utrwalania myśli za pomocą znaków przyjętych przez określoną społeczność. ; system znaków służących do pisania. ; indywidualny dla każdego sposób zapisywania tych znaków lub ich odmiana użyta w druku lub w tekście, który starannie napisano ręcznie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Chińczycy bardzo wcześnie dokonali wynalazku <hi rend="bold">pisma</hi>.</quote>
       <quote>Egipskie hieroglify i sumeryjskie <hi rend="bold">pismo</hi> klinowe miały wiele cech wspólnych.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pismo</hi> Braille'a.</quote>
       <quote>List był napisany drobnym, pedantycznym <hi rend="bold">pismem</hi>.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pismo</hi> techniczne</quote>
       <quote><hi rend="bold">pismo</hi> maszynowe</quote>
       <quote>kroje <hi rend="bold">pisma</hi></quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli coś utrwalamy <hi rend="bold">w piśmie</hi>, to robimy to pisząc.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie umiała w <hi rend="bold">piśmie</hi> wyrazić tego, co czuła.</quote>
       <quote>W żywej mowie używamy innych wyrazów niż w <hi rend="bold">piśmie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakąś sprawę przedstawiamy <hi rend="bold">na piśmie</hi>, to przedstawiamy ją pisemnie, zwykle w oficjalnym dokumencie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zalecenia zostały mu wydane na <hi rend="bold">piśmie</hi>.</quote>
       <quote>Umowę zawarto na <hi rend="bold">piśmie</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pismo.2">
     <def>tekst lub zbiór tekstów, list, gazeta, czasopismo</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Pismo</hi> to także zapisany lub wydrukowany tekst o charakterze oficjalnym, często list. ; gazeta lub czasopismo.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skierowaliśmy do administracji osiedla kolejne <hi rend="bold">pismo</hi> w sprawie przeniesienia parkingu.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pismo</hi> urzędowe.</quote>
       <quote>Goniec przyniósł Michałowi <hi rend="bold">pisemko</hi> nakazujące mu stawienie się do pracy.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pismo</hi> ilustrowane</quote>
       <quote>Wywiad ze słynnym reżyserem ukazał się w najbardziej poczytnym <hi rend="bold">piśmie</hi> społeczno-kulturalnym.</quote>
       <quote>Pierwszy wiersz Krzysztofa opublikowało jakieś <hi rend="bold">pisemko</hi> młodzieżowe.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Pisma</hi> to zebrane teksty jakiegoś autora, jakiejś dziedziny, epoki itp.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Tom zawiera <hi rend="bold">pisma</hi> rozproszone i teksty wydobyte z pośmiertnej spuścizny autora.</quote>
       <quote><hi rend="bold">pisma</hi> filozoficzne</quote>
       <quote>„<hi rend="bold">Pisma</hi> wszystkie” Norwida</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def><hi rend="bold">Pismo Święte</hi> to zbiór ksiąg, które chrześcijanie i żydzi uważają za święte i na których opiera się ich religia</def>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="film">
    <form>
     <orth>film</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="film.1">
     <def>ruchome obrazy, gałąź sztuki</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Film</hi> to ruchome obrazy, przedstawiające najczęściej wydarzenia z życia fikcyjnych lub prawdziwych ludzi, oglądane w kinie lub w telewizji. ; gałąź sztuki lub dział przemysłu rozrywkowego zajmujące się produkcją takich obrazów.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>W niedzielę rano chodziliśmy do kina na <hi rend="bold">filmy</hi> dla dzieci.</quote>
       <quote>Ostatni <hi rend="bold">film</hi>, który nakręcił, wchodzi właśnie na ekrany.</quote>
       <quote><hi rend="bold">film</hi> fabularny</quote>
       <quote>Prawie we wszystkich kinach grają teraz <hi rend="bold">filmy</hi> sensacyjne.</quote>
       <quote>Pierwsze krótkie <hi rend="bold">filmiki</hi> braci Lumié pokazywały po prostu ruch.</quote>
       <quote><hi rend="bold">filmiki</hi> reklamowe</quote>
       <quote>Początkowo <hi rend="bold">film</hi> uważano za rozrywkę jarmarczną.</quote>
       <quote>We współczesnym <hi rend="bold">filmie</hi> amerykańskim dominuje groza i przemoc.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="film.2">
     <def>taśma światłoczułego materiału</def>
     <sense n="2">
      <def><hi rend="bold">Film</hi> to taśma światłoczułego materiału, na której robi się zdjęcia lub kręci filmy, zwykle zwinięta w rolkę, wkładana do aparatu fotograficznego lub kamery. ; taśma z naświetlonymi zdjęciami, która wprawiona w ruch w projektorze pozwala widzieć ruchome obrazy np. na ekranie kinowym.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Oddaj ten <hi rend="bold">film</hi> do wywołania.</quote>
       <quote><hi rend="bold">Film</hi> się rwał, publiczność ze złości tupała nogami i gwizdała.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="film.3">
     <def>cienka warstwa substancji</def>
     <sense n="3">
      <def><hi rend="bold">Film</hi> to także cienka warstwa jakiejś substancji pokrywająca powierzchnię czegoś, np. ochronna warstwa kremu na skórze twarzy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Ścianki rury ssącej są pokryte cienkim <hi rend="bold">filmem</hi> benzynowym.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="pozostaly">
    <form>
     <orth>pozostały</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>adj</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="pozostaly.1">
     <def>inny</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Pozostałe</hi> osoby lub rzeczy nie należą do tych, o których mówimy.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Matka wstała wcześnie, <hi rend="bold">pozostali</hi> domownicy spali jeszcze.</quote>
       <quote>Niektóre punkty były już dyskutowane, <hi rend="bold">pozostałe</hi> będą przedmiotem uwagi w najbliższym czasie.</quote>
       <quote>Jutro dobra pogoda będzie tylko na zachodzie Polski, w <hi rend="bold">pozostałej</hi> części kraju ma nadal padać.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="pozostaly.2">
     <def>od czasownika 'pozostać'; pozostający w jakimś miejscu/stanie</def>
     <sense n="1">
      <def></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Skoczył pierwszy, a potem namawiał <hi rend="bold">pozostałych</hi> na pokładzie.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>nieliczni <hi rend="bold">pozostali</hi> przy życiu pasażerowie</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="3" xml:id="pozostaly.3">
     <def>od czasownika 'pozostać'; pozostający z całości</def>
     <sense n="5">
      <def></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Nie wiem, na co wykorzystam <hi rend="bold">pozostałą</hi> część urlopu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="6">
      <def></def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>likwidacja wieloletnich zaniedbań, <hi rend="bold">pozostałej</hi> po Galicji i Kongresówce biedy</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="tworzyc">
    <form>
     <orth>tworzyć</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="tworzyc.1">
     <def>pojawiać się, obmyślać formę czegoś</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli jakaś osoba, rzecz lub sytuacja <hi rend="bold">tworzy</hi> coś albo jeśli coś <hi rend="bold">tworzy się</hi> gdzieś, to powstaje tam.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote><hi rend="bold">Tworzymy</hi> nowe miejsca pracy i dlatego przysługują nam preferencyjne ulgi podatkowe.</quote>
       <quote>Potężna rzeka występowała z zamulonego koryta, <hi rend="bold">tworząc</hi> rozlewiska.</quote>
       <quote>Zaproponowano jej etat w <hi rend="bold">tworzącym</hi> się od podstaw przesiębiorstwie.</quote>
       <quote>Między brwiami <hi rend="bold">tworzyła</hi> mu się bruzda.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Jeśli pisarz, malarz, kompozytor itp. <hi rend="bold">tworzy</hi> jakieś dzieło, to obmyśla je i nadaje mu jakąś formę.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przez wiele lat Jerzy Wasowski <hi rend="bold">tworzył</hi> muzykę do tekstów Jeremiego Przybory.</quote>
       <quote>W filmie tym <hi rend="bold">tworzy</hi> kreację pełną siły i ciepła, która stała się przełomową dla jego kariery.</quote>
       <quote>Ten nieznany portrecista <hi rend="bold">tworzył</hi> na przełomie XVII i XVIII wieku.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="tworzyc.2">
     <def>być elementem całości</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli jakieś osoby lub rzeczy <hi rend="bold">tworzą</hi> jakąś całość, to są jej elementami.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Kiedy tak obserwowała Izę i Piotra z boku, doszła do wniosku, że <hi rend="bold">tworzą</hi> całkiem dobraną parę.</quote>
       <quote>Krzewy <hi rend="bold">tworzyły</hi> tu gąszcz, przez który trudno się było przecisnąć.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="dokonac">
    <form>
     <orth>dokonać</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>verb</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="dokonac.1">
     <def>zrobić</def>
     <sense n="1">
      <def>Jeśli ktoś <hi rend="bold">dokonał</hi> czegoś trudnego, ważnego lub niezwykłego, to zrobił to.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Jasia wierzyła, że potrafię <hi rend="bold">dokonać</hi> wszystkiego, czego tylko zechcę.</quote>
       <quote>dzieło, którego <hi rend="bold">dokonał</hi> w ciągu swojego życia</quote>
       <quote>Legenda mówi, że posąg <hi rend="bold">dokonał</hi> wielu cudów.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Słowo <hi rend="bold">dokonać</hi> łączymy z rzeczownikami, zwykle nazywającymi czynności, aby powiedzieć, że ktoś wykonał czynność nazwaną przez dany rzeczownik. Połączenia takie często mają to samo znaczenie, co pojedynczy czasownik, ale brzmią bardziej oficjalnie. Na przykład <hi rend="bold">dokonać</hi> odkrycia znaczy to samo, co odkryć, a <hi rend="bold">dokonać</hi> przeglądu znaczy to samo, co przejrzeć.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Odsłonięcia tablicy <hi rend="bold">dokonał</hi> ówczesny dyrektor generalny Lasów Państwowych.</quote>
       <quote>Nowy właściciel <hi rend="bold">dokonał</hi> gruntownego remontu.</quote>
       <quote>Spustoszenia tego <hi rend="bold">dokonali</hi> dwaj panowie, którzy robili rewizję.</quote>
       <quote>zasadnicze pytanie, czy <hi rend="bold">dokonaliśmy</hi> słusznego wyboru</quote>
       <quote>Oskarżony zaprzecza, jakoby <hi rend="bold">dokonał</hi> zarzucanego mu czynu.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="4">
      <def>Jeśli coś <hi rend="bold">dokonało</hi> czegoś ważnego, to stało się przyczyną zaistnienia tego.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Wynalazek ten <hi rend="bold">dokonał</hi> przewrotu w technice.</quote>
       <quote>Nie zdawał sobie sprawy z tego, czego może <hi rend="bold">dokonać</hi> modlitwa.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="dokonac.2">
     <def>zaistnieć</def>
     <sense n="3">
      <def>Jeśli coś, np. jakieś zjawisko, <hi rend="bold">dokonało się</hi> gdzieś lub kiedyś, to zaistniało w tym miejscu lub czasie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Zbrodnia, która się przed chwilą <hi rend="bold">dokonała</hi>, była na razie sprawą ich czterech.</quote>
       <quote>Oto <hi rend="bold">dokonać</hi> się ma na naszych oczach ostatni akt sprawiedliwości dziejowej.</quote>
       <quote>Zmiany znaczeniowe <hi rend="bold">dokonują</hi> się nie tylko w wyrazach obcych.</quote>
       <quote>W ślad za reformą uwłaszczeniową <hi rend="bold">dokonywa</hi> się na ziemiach polskich rewolucja przemysłowa.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>
   <entry xml:id="doswiadczenie">
    <form>
     <orth>doświadczenie</orth>
    </form>
    <gramGrp>
     <pos>noun</pos>
    </gramGrp>
    <sense n="1" xml:id="doswiadczenie.1">
     <def>wiedza i umiejętności; poznawanie; zdarzenia i sytuacje</def>
     <sense n="1">
      <def><hi rend="bold">Doświadczenie</hi> to rzeczownik od „doświadczyć”.</def>
     </sense>
     <sense n="2">
      <def>Nasze <hi rend="bold">doświadczenie</hi> w jakiejś dziedzinie to nasza wiedza i umiejętności zdobyte w niej dzięki długiej pracy i własnym obserwacjom.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Mamy wspaniałych pracowników z wieloletnim <hi rend="bold">doświadczeniem</hi>.</quote>
       <quote>wymiana <hi rend="bold">doświadczeń</hi> między krajami nadbałtyckimi</quote>
       <quote>Brak mi <hi rend="bold">doświadczenia</hi> w tej grze.</quote>
       <quote>Wiedział z <hi rend="bold">doświadczenia</hi>, że jej „nie wiem” znaczy „tak”.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="3">
      <def>Nasze <hi rend="bold">doświadczenia</hi> to także zdarzenia i sytuacje, zwłaszcza przykre dla nas, które w jakiś sposób wpłynęły na nasze życie.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>To było wspaniałe, ekscytujące <hi rend="bold">doświadczenie</hi>.</quote>
       <quote>Miał za sobą śmierć żony i <hi rend="bold">doświadczenia</hi> wojenne.</quote>
       <quote>Nauczona smutnym <hi rend="bold">doświadczeniem</hi> już się na to nie zgodzę.</quote>
      </cit>
     </sense>
     <sense n="5">
      <def><hi rend="bold">Doświadczenie</hi> to poznawanie świata dzięki przeżyciom i doznaniom zmysłowym. Termin filozoficzny.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Język jest źródłem poznania i <hi rend="bold">doświadczenia</hi>.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
    <sense n="2" xml:id="doswiadczenie.2">
     <def>próba lub test naukowy</def>
     <sense n="4">
      <def><hi rend="bold">Doświadczenie</hi> to próba lub test naukowy, które przeprowadza się, aby sprawdzić, czy jakieś zjawiska następują w określonych warunkach.</def>
      <cit type="dicteg">
       <quote>Przeprowadzono <hi rend="bold">doświadczenia</hi> nad trwałością nowych tworzyw.</quote>
       <quote>Organizacje ekologiczne protestują przeciwko <hi rend="bold">doświadczeniom</hi> na zwierzętach.</quote>
       <quote>Nowe <hi rend="bold">doświadczenia</hi> ze szczepionką potwierdziły jej przydatność.</quote>
      </cit>
     </sense>
    </sense>
   </entry>

  </body>
 </text>
</TEI>
