Jesteśmy we wczesnym średniowieczu, gdy rozpoczynało się osadnictwo i rozwój gmin żydowskich na ziemiach polskich. W tej galerii chcemy pokazać mechanizmy ekonomiczne, które z jednej strony skłaniały władców polskich do zabiegania o to, by Żydzi się tu osiedlali, a z drugiej sprawiały, że ten obszar był interesujący i ważny jako punkt docelowy wędrówek żydowskiej diaspory. Pokażemy obraz średniowiecznego miasta, kopie dokumentów i przywilejów, jakie określały położenia prawne ludności żydowskiej, a także jej udział w życiu gospodarczym. Znaczna część imigracji żydowskiej w tym okresie była częścią wielkiego ruchu, przekształcającego kulturowy pejzaż Polski, jakim było powstawanie miast.

Następne dwie galerie poświęcone będą czasom nowożytnym. Pierwsza - powstaniu dużych, liczących się gmin żydowskich głównie w miastach królewskich i relacjom między władzą królewską a Żydami Korony. Druga pokaże etap, gdy w związku z kolonizacją ziem wschodnich włączonych do Korony po unii lubelskiej żydowskie osadnictwo dotarło na te tereny. Obie te galerie są ważne dla uświadomienia, że dzieje żydowskie w Polsce były bardzo ściśle splecione z dziejami polskiej państwowości, etapami jej rozwoju. To rzecz kompletnie nierozumiana i zapomniana w środowiskach żydowskich na świecie. A i w Polsce zapomniano, jak wielki wkład w rozwój gospodarki i miast mieli Żydzi. Chcemy zrekonstruować drewnianą synagogę w Gwoźdźcu, ale też pokazać obraz małomiasteczkowej architektury, rynek, karczmę, dwór; tych miejsc, w których obie społeczności się kontaktowały. Wschodni sztetl, wbrew pozorom, nie był żydowskim miasteczkiem. Często był on demograficznie zdominowany przez Żydów, ale jego ludność była zróżnicowana.

