REPORTAŻ

Na Warmii i Mazurach są trzy tysiące starych cmentarzy. Osiemdziesiąt procent z nich to cmentarze zapomniane

Parki naszej niepamięci

Wiktor Knercer, na co dzień pracownik Państwowej Służby Konserwacji Zabytków w Olsztynie, stara się ochronić stare warmińsko-mazurskie cmentarze od niepamięci

FOT. ADAM KARDASZ

IWONA TRUSEWICZ

Od 1979 roku Wiktor Knercer dokumentuje stare mazurskie i warmińskie cmentarze. Jeździ do zagubionych wsi, odwiedza ruiny dworów i przypałacowe parki, wędruje po lasach w pobliżu starych leśniczówek. Wszędzie tam, gdzie przedwojenni ludzie zwykli chować swoich bliskich. 

Odkrywa rzeczy niezwykłe. Na przykład nazwiska na nagrobkach: Jelen, Rutkowski, Brzezińska, Czarnawski, Slonka, Gorący, Witolski, Rzadki, Pysarczyk, Rogalski, Gryczewska, Rekowski, Wieczorek, Gawlick, Wolski, Toczek i wiele innych swojsko brzmiących.

- Ci ludzie w większości reprezentowali zapewne niemiecką rację stanu, ale ich korzenie bez wątpienia były w Polsce. Dbali, żeby rodowe nazwiska miały polską pisownię. Czasami musiały być one niewymawialne dla niemieckich urzędników. Na przykład na wiejskim cmentarzu w Gancie znalazłem dwa nagrobki z napisem "Otto Skrzeczka 1879 - 1885" i "Paul Skrzeczka 1874". Trudne i dla nas do wymówienia nazwisko Skrzeczka, ponad sto lat temu napisano poprawnie po polsku. Na mazurskich cmentarzach właściwie dopiero po dwudziestym roku zauważa się zniemczanie pisowni - opowiada Wiktor Knercer, na co dzień pracownik Państwowej Służby Konserwacji Zabytków w Olsztynie.

Tak nie powinno być

W Gancie kończy się asfalt. Nie ma sklepu ani kościoła. Domów kilkanaście. Przy żelaznym krzyżu ozdobionym furkoczącymi na wietrze kolorowymi chorągiewkami piaszczysta droga z resztkami kocich łbów prowadzi do lasu, a stąd wprost do mostu na Krutyni. Rzeka wypływa tutaj z Jeziora Białego i zmierza do jeziora Gant.

Skraj lasu jest gęsty i zarośnięty choinkami. Za nimi krople białej śnieguliczki znaczą miejsce, w którym od połowy ubiegłego wieku był wiejski cmentarz. Większość mogił zarosła krzewami śnieguliczki i sosenkami. Krzyże utraciły marmurowe tablice. 

Z pozostałych można odczytać historię krótkiego życia braci Skrzeczków; odejścia w 1937 roku 81-letniej Marii Kallinch z domu Brzeziński (polska pisownia zachowana); tragiczną śmierć w styczniu 1945 roku 31-letniej Elfride Kloss i jej dwuletniego synka Fridhelma. "Oboje polegli śmiercią wojenną", wyryto na nagrobku z czarnego szkła.

Ostatniego zmarłego pochowano tu w 1969 roku. Dziś próżno szukać nagrobka z jego nazwiskiem. 

- Pamiętam tamten pogrzeb. To był stary Griszka. Jak zmarł, żona i córka sprzedały chałupę i wyjechały do RFN - opowiada Ryszard Łęczyński, który w 1969 roku zamieszkał w Gancie z żoną Eugenią. Ich odnowiony dom z zadbanym ogrodem i podwórzem wyróżnia się z wiejskiej, jesiennej słoty. Na podwórku króluje czwórka hałaśliwych psiaków i szylkretowa kotka rezydentka.

- My swoich zmarłych chowamy w Dłużcu. To siedem kilometrów stąd. Nie pamiętam, by na tym leśnym cmentarzu ktoś kiedyś zapalił lampkę - chwilę zastanawia się Łęczyński i dodaje: - Nie powinno tak być. Ale, co my możemy zrobić...

Lipa - drzewo życia

Rutkowo figuruje tylko na najdokładniejszych mapach. Dwa folwarki rodów Rutkowski i Jelen dzisiaj świecą pustką. Podworskie budynki, w których przez lata rezydował PGR, opustoszały. Ludzie mieszkają już tylko w dawnych czworakach. 

Zarośnięta polna droga prowadzi donikąd, a właściwie na cmentarz, o którym pamiętają nieliczni. 

Na wzgórzu, z którego rozciąga się wspaniały widok na jezioro Dłużec, żeliwne, pochylone krzyże toną w żółtych liściach lip rosnących wokół. 

- W kulturze chrześcijańskiej cmentarze były miejscami refleksji i zadumy nad losem człowieka. Dlatego wiele uwagi poświęcano ich usytuowaniu i otoczeniu. Już w średniowieczu ludzie udawali się na cmentarz jak do parku. Odwiedzali w święta i niedziele. Aleje wypełniała bujna roślinność, specjalnie sadzono pewne gatunki drzew, na przykład lipy, które symbolizują trwałość życia. Trzy lipy posadzone razem oznaczały Trójcę Świętą - tłumaczy Wiktor Knercer.

Rodowy cmentarz Rutkowskich i Jelenów powstał w połowie XIX wieku. Anna Rutkowska urodziła się w epoce napoleońskiej, w 1798 roku, a zmarła w roku 1869, po wojnie austriacko-pruskiej. Jej mąż Daniel spoczął rok wcześniej, a sąsiad Carl Jelen w 1877 r. Postawiono im żeliwne krzyże. Materiał okazał się bardzo trwały. Krzyże przetrwały wszystkie wojny i pegeer. 

Gorzej wyglądają nagrobki zmarłego w 1943 r. Alberta Jelenia, Anny Rutkowskiej pochowanej w 1950 r i jej córki Gerlinde (zm. 1958 roku). Są zniszczone, potłuczone i pozbawione marmurowych tablic.

- To przykład cmentarza epoki romantyzmu. Grobowiec w parku, otoczony dobranymi drzewami. Ziemia obsadzona bluszczem i kwitnącym na niebiesko barwinkiem. Ideą romantycznych cmentarzy rodowych było usytuowanie naprzeciwko dwóch światów - żywych i umarłych, tak aby zapewniony pozostał kontakt wzrokowy. Dlatego cmentarze były na wzgórzach, w pięknych miejscach, często po drugiej stronie jeziora czy stawu lub na wyspie. To podkreślało starożytność rodziny i jej umocowanie na tej ziemi. Podobnie postępowali polscy magnaci, ziemiaństwo, szlachta, sytuując rodowe mogiły w parkach czy przy domach. Dlatego nie widzę nic złego w tym, aby ludzie, którzy mają po temu warunki, chowali swoich bliskich w pobliżu domu czy posiadłości. To się wywodzi z naszej tradycji - dodaje  Knercer.

Na leśnym cmentarzu koło leśniczówki Kołowinek kazał się pochować w 1938 r. dyplomowany inżynier, dyrektor elektrowni w dalekiej Rzeszy, by, jak głosi napis, "Być bliżej swojej mazurskiej ojczyzny" (nie niemieckiej czy hitlerowskiej, ale "masurische Haimaterdezuruck").

Najbardziej boli Wiktora Knercera, że w powojennej Polsce powoli, a od lat siedemdziesiątych coraz szybciej, zanikać zaczęły cmentarze parki, zastępowane przez ogromne lastrykowe nekropolie, bezdrzewne i anonimowe. 

Na początku wieku w Ostródzie władze miasta umyśliły ulokować nowy cmentarz przy obecnej ulicy Olsztyńskiej. U znanego bydgoskiego architekta zamówiły projekt, który przewidywał nasadzenia krzewów i drzew, logiczny układ kwater. Projekt nie został zrealizowany aż do naszych czasów, kiedy na tym właśnie miejscu powstała nekropolia miejska. Bez drzew, bez krzewów, bez pomysłu.

Riaba Bożaja Jewdokija

Majątku Gajne już nie ma. Las pochłonął resztki dworu i folwarku, park i drogę. W tym chaosie roślinnym tylko prosta aleja tujowa wydaje się nie z tego świata. Prowadzi na stok, gdzie zapomniany cmentarz opowiada historię dwóch kultur: mazurskiej i ukraińskiej.

Najstarszy żeliwny krzyż jest z 1871 r., kiedy to zmarł syn ówczesnego właściciela majątku Hans August Neubacher. Jego bratowa Emilie pochodziła ze Staschewskich i umarła w 1920 roku.

O ile mogiły rodowe są zniszczone i zarośnięte, to przycupnięta obok grupa drewnianych krzyży ukraińskich nosi oznaki pielęgnacji. Każdy zmurszały drewniany krzyż został zastąpiony nowym żelaznym, ale nie wyrzucony. Można jeszcze odczytać wyryte cyrylicą zdanie "Riaba Bożaja Jewdokija". Imiona: Oksana, Eliasz, Katarzyna, Jakub. Groby są z lat 1948 - 1950.

- To miejsce to dla mnie symbol, że ludzie różnych wyznań spoczywają obok siebie, a Bóg patrzy na to łaskawym okiem. Ukraińcy, których siłą przesiedlono na Mazury w akcji "W", widać nie mogli znaleźć dla siebie miejsca pochówku na parafialnym cmentarzu, więc pochowali zmarłych na opuszczonym rodowym i poniemieckim - tłumaczy Wiktor Knercer.

W gminnej wsi Piecki było przed wojną sześć cmentarzy. Pięć ewangelickich i najmłodszy, z 1930 r.,  katolicki. Z rodowego Jelenów pozostały resztki nagrobków.  Na cmentarzu wiejskim za wsią leży między innymi działacz plebiscytowy Eugeniusz Kwiatkowski (1875 - 1954). Jego zapuszczona mogiła z kamiennym krzyżem niczym nie wyróżnia się z rzędów zniszczonych, rozbitych nagrobków zarosłych śnieguliczką. Miejsce jest piękne. Obsadzone lipami, klonami, z sosną i jaworem.

W najlepszym stanie jest nekropolia w sosnowym gaju w centrum wsi. 

- Przed kilku laty nauczyciel Mariusz Szymczyk wraz z dziećmi z naszej szkoły uporządkował groby, wyciął chwasty - opowiada Maria Dermacka. 

I choć kilka tablic nagrobnych nosi ślady strzelania, a nagrobki są poobijane i porosłe mchem, na tym cmentarzu w Święto Zmarłych płoną znicze. Stawia  je chociażby Maria Dermacka na grobie ojca, pisarza, piewcy Mazur, Ernsta Wiecherta. 

Przez wiele lat Maria, wraz z matką Walentyną, walczyła o otoczenie opieką pamiątek i mogił rodziny Ernsta Wiecherta,  autora m.in. "Dzieci Jerominów". Dzięki takim ludziom, jak panie Dermackie, leśniczówka w Piersławku, gdzie mieszkał Wiechert, udostępniona została zwiedzającym i nie zniknęła z ludzkiej pamięci.

- Każdy cmentarz żyje tak długo, jak żyją ludzie, którzy się nim opiekują, którzy czują z tym miejscem więź. Kiedy ich zabraknie, cmentarz umiera tak zwaną śmiercią naturalną, czyli zarasta lasem lub łąką. I nie ma w tym nic złego. Najgorzej, jeżeli umrze śmiercią gwałtowną, to znaczy zostanie zniszczony, rozgrabiony - uważa Wiktor Knercer.

Każdy zapomniany cmentarz ma swoją kartę dokumentującą jego stan. W rubryce "Uwagi służb konserwatorskich" Wiktor Knercer pisze "Zabezpieczyć, otoczyć opieką, uporządkować". 

To tylko hasła. Od lat na stare cmentarze nie ma pieniędzy w konserwatorskim budżecie.



#### SUMMARIES ####
#### SUMMARY START ####
341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 868 869 870 871 872 873 874 875 876 877 878 879 880 881 882 883 884 885 886 887 888 889 890 891 892 893 894 895 896 897 898 899 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909 910 911 912 913 914 915 916 917 918 919 920 921 922 923 924 925 926 927 928 929 930 931 932 933 934 935 936 937 938 939 940 941 942 943 944 945 946 947 948 949 950 951 952 953 954 955 956 957 958 959 960 961 962 963 964 965 966 967 968 969 970 971 972 973 974 975 976 977 978 979 980 981 1548 1549 1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 2452 2453 2454 2455 2456 2457 2458 2459 2460 2461 2462 2463 2464 2465 2466 2467 2468 2469 2470 2471 2472 2473 2474 2475 2476 2477 2478 2479 2480 2481 2485 2486 2487 2488 2489 2490 2491 2492 2493 2494 2495 2496 2979 2980 2981 2982 2983 2984 2985 2986 2987 2988 2989 2990 2991 2992 2993 2994 2995 2996 2997 2998 2999 3000 3001 3002 3003 3004 3005 3006 3007 3008 3009 3010 3011 3012 3013 3014 3015 3016 3017 3018 3019 3020 3021 3022 3023 3024 3025 3026 3027 3028 3029 3030 3031 3032 3033 3034 3035 3036 3037 3038 3039 3040 3041 3042 3043 3044 3045 3046 3141 3164 3165 3166 3167 3168 3169 3170 3171 3172 3173 3174 3175 3176 3177 3178 3179 3180 3181 3182 3183 3184 3185 3186 3187 3188 3189 3190 3191 3192 3193 3194 3195 3196 3197 3198 3199 3200 3201 3202 3203 3204 3205 3206 3207 3208 3209 3210 3211 3212 3213 3214 3215 3216 3217 3398 3399 3400 3401 3402 3403 3404 3405 3406 3407 3408 3409 3410 3411 3412 3413 3414 3415 3416 3417 3418 3419 3420 3421 3422 3423 3424 3425 3426 3427 3428 3429 3451 3452 3453 3454 3455 3456 3457 3458 3459 3460 3461 3462 3463 3464 3465 3466 3467 3468 3469 3470 3471 3472 3473 3474 3475 3476 3477 3478 3479 3480 3481 3482 3483 3484 3485 3486 3487 3488 3489 3490 3491 3492 3493 3641 3642 3643 3644 3645 3646 3647 3648 3649 3650 3651 3652 3653 3654 3655 3656 3657 3658 3659 3660 3661 3662 3663 3664 3665 3666 3667 3668 3669 3670 3671 3672 3673 3674 3675 3676 3677 3678 3679 3680 3681 3682 3683 3684 3685 3686 3687 3688 3689 3690 3691 3692 3693 3694 3695 3696 3697 3698 3699 3700 3701 3702 3703 3704 3705 3706 3707 3708 3709 3710 3711 3712 3713 3714 3715 3716 3717 3718 3719 3720 3721 3722 3723 3724 3725 3726 3727 3728 3729 3730 3731 3732 3733 4659 4660 4661 4662 4663 4664 4665 4666 4667 4668 4669 4670 4671 4672 4673 4674 4675 4676 4677 4678 4679 4680 4681 4682 4683 4684 4685 4686 4687 4688 4689 4690 4691 4692 4693 4694 4695 4696 4697 4698 4699 4700 4701 4702 4703 4704 4705 4706 4707 4708 4709 4710 4711 4712 4713 4714 4715 4716 4717 4718 4719 4720 4721 4722 4723 4724 4725 4726 4727 4728 4729 4730 4731 4732 4733 4734 4735 4736 4737 4738 4739 4740 4741 4742 4743 4744 4745 4746 5144 5145 5146 5147 5148 5149 5150 5151 5152 5153 5154 5155 5156 5157 5158 5159 5160 5161 5162 5163 5164 5165 5166 5167 5168 5169 5170 5171 5172 5173 5174 5175 5176 5177 5178 5179 5180 5181 5182 5183 5184 5185 5186 5187 5188 5189 5190 5191 5192 5193 5194 5195 5196 5197 5198 5199 5200 5201 5202 5203 5204 5205 5206 5207 5208 5209 5210 5211 5212 5213 5214 5215 5216 5217 5218 5219 5220 5221 5222 5223 5224 5225 5226 5227 5228 5229 5230 5231 5232 5233 5234 5235 5236 5237 5238 5239 5240 5241 5242 5243 5244 5245 5246 5247 5248 5249 5250 5251 5252 5253 5710 5711 5712 5713 5714 5715 5716 5717 5718 5719 5720 5721 5722 5723 5724 5725 5726 5727 5728 5729 5730 5731 5732 5733 5734 5735 5736 5737 5738 5739 5740 5741 5742 5743 5744 5745 5746 5747 5748 5749 5750 5751 5752 5753 5754 5755 5756 5757 5758 5759 5760 5761 5762 5763 5764 5765 5766 5767 5768 5769 5770 5771 5772 5773 5774 5775 5776 5777 5778 5779 5780 5781 5782 5783 5784 5785 5786 5787 5788 5789 5790 5791 5792 5793 5794 5795 5796 5797 5798 5799 5800 5801 5802 5803 5804 5805 5806 5807 5808 5809 5810 5811 5812 5813 5814 5815 5816 5817 5818 5819 5820 5821 5822 5823 5824 5825 5826 5827 5828 5829 5830 5831 5832 5833 5834 5835 5836 5837 5838 5839 5840 5841 5842 5843 5844 5845 5846 5847 5848 5849 5850 5851 5852 5853 5854 5855 5856 5857 5858 5859 5860 5861 5862 5863 5864 5865 5866 5867 5868 5869 5870 5871 5872 5873 5874 5875 5876 5877 5878 5879 5880 5881 5882 5883 5884 5885 5886 5887 5888 5889 5890 5891 5892 5893 5894 5895 5896 5897 5898 5899 5900 5901 5902 5903 5904 5905 5906 5907 5908 5909 5910 5911 5912 5913 5914 5915 5916 5917 5918 5919 5920 5921 5922 5923 5924 5925 6330 6331 6332 6333 6334 6335 6336 6337 6338 6339 6340 6341 6342 6343 6344 6345 6346 6347 6348 6349 6350 6351 6352 6353 6354 6355 6440 6441 6442 6443 6444 6445 6446 6447 6448 6449 6450 6451 6489 6490 6491 6492 6493 6494 6495 6496 6497 6498 6499 6500 6501 6514 6515 6516 6517 6518 6519 6520 6521 6522 6523 6524 6525 6526 6527 6528 6529 6530 6531 6532 6533 6534 6535 6536 6537 6538 6539 6540 6541 6542 6543 6544 6545 6546 6547 6548 6549 6550 6551 6552 6553 6554 6555 6556 6557 6558 6559 6560 6561 6562 6563 6564 6565 6566 6567 6568 6569 6570 6571 6572 6573 6574 6575 6576 6577 6578 6579 6580 6581 6582 6583 6584 6585 6586 6587 6588 6589 6590 6777 6778 6779 6780 6781 6782 6783 6784 6785 6786 6787 6788 6789 6790 6791 6792 6793 6794 6795 6796 6797 6798 6799 6800 6801 6802 6803 6804 6805 6806 6807 6808 6809 6810 6811 6812 6813 6814 6815 6816 6817 6818 6819 6820 6821 6822 6823 6824 6825 6826 6827 6828 6829 6830 6831 6832 6833 6834 6835 6836 6837 6838 6839 6840 6841 6842 6843 6844 6845 6846 6847 6848 6849 6850 6851 6852 6853 6854 6855 6856 6857 6858 6859 6860 6861 6862 6863 6864 6865 6866 6867 6868 6869 6870 6871 6872 6873 6874 6875 6876 6877 6878 6879 6880 6881 6882 6883 6884 6885 6886 6887 6888 6889 6890 6891 6892 6893 6894 6895 6896 6897 6898 6899 6900 6901 6902 6903 6904 6905 6906 6907 6908 7139 7140 7141 7162 7163 7164 7165 7166 7167 7168 7169 7170 7171 7172 7173 7174 7175 7176 7177 7178 7179 7180 7181 7182 7183 7184 7185 7186 7187 7188 7189 7190 7191 7192 7193 7194 7195 7196 7197 7198 7199 7200 7201 7202 7203 7204 7205 7206 7207 7208 7209 7210 7211 7212 7213 7214 7215 7216 7478 7480 7481 7482 7483 7484 7485 7486 7487 7488 7489 7490 7491 7492 7493 7494 7495 7496 7497 7498 7499 7500 7501 7502 7503 7504 7505 7506 7507 7508 7509 7510 7511 7512 7513 7514 7515 7516 7517 7518 7519 7520 7521 7522 7523 7524 7525 7526 7527 7528 7529 7530 7531 7532 7533 7534 7535 7536 7537 7538 7539 7540 7541 7542 7543 7544 7545 7546 7547 7548 7549 7550 7551 7552 7553 7554 7555 7556 7557 7558 7559 7560 7561 7562 7563 7564 7565 7566 7567 7568 7569 7570 7571 7572 7573 7574 7575 7576 7577 7578 7580 7581 7582 7583 7584 7585 7586 7587 7588 7589 7590 7591 7952 7953 7954 7955 7956 7957 7958 7959 7960 7961 7962 7963 7964 7965 7966 7967 7968 7969 7970 7971 7972 7973 7974 7975 7976 7977 7978 7979 7980 7981 7982 7983 7984 7985 7986 7987 7988 7989 7990 7991 7992 7993 7994 7995 7996 7997 7998 7999 8000 8001 8002 8003 8004 8005 8006 8007 8008 8009 8010 8011 8012 8013 8014 8015 8016 8017 8018 8170 8171 8172 8173 8174 8175 8176 8177 8178 8179 8180 8181 8182 8183 8184 8185 8186 8187 8188 8189 8190 8191 8192 8193 8194 8195 8196 8197 8198 8199 8200 8201 8202 8203 8204 8205 8206 8207 8208 8209 8210 8211 8212 8213 8214 8215 8216 8217 8218 8219 8220 8221 8222 8223 8224 8225 8226 8227 8228 8229 8230 8231 8232 8233 8234 8235 8236 8237 8238 8239 8240 8241 8242 8243 8244 8245 8246 8247 8248 8249 8250 8251 8252 8253 8254 8255 8256 8257 8258 8259 8260 8261 8262 8263 8264 8265 8266 8267 8268 8269 8270 8271 8272 8273 8274 8275 8276 8277 8278 8279 8280 8281 8282 8283 8284 8285 8286 8287 8288 8289 8290 8291 8292 8293 8294 8295 8296 8297 8298 8299 8300 8301 8302 8303 8304 8305 8719 8720 8721 8722 8723 8724 8725 8726 8727 8728 8729 8730 8731 8732 8733 8734 8735 8736 8737 8738 8739 8740 8741 8742 8743 8744 8745 8746 8747 8748 8749 8750 8751 8752 8753 8754 8755 8756 8757 8758 8759 8760 8761 8762 8763 8764 8765 8766 8767 8768 8769 8770 8771 8772 8773 8774 8775 8776 8777 8778 8779 8780 8781 8782 8783 8784 8785 8786 8787 8788 8789 8790 8791 8792 8793 8794 8795 8796 8797 8798 8799 8800 8801 8802 8803 8804 8805 8806 8807 8808 8809 8810 8811 8812 8813 8814 8815 8816 8817 8818 8819 8820 8821 8822 8823 8824 8825 
#### SUMMARY END ####
#### SUMMARY START ####
341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 868 869 870 871 872 873 874 875 876 877 878 879 880 881 882 883 884 885 886 887 888 889 890 891 892 893 894 895 896 897 898 899 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909 910 911 912 913 914 915 916 917 918 919 920 921 922 923 924 925 926 927 928 929 930 931 932 933 934 935 936 937 938 939 940 941 942 943 944 945 946 947 948 949 950 951 952 953 968 969 970 971 972 973 974 975 976 977 978 979 980 981 3165 3166 3167 3168 3169 3170 3171 3172 3216 3217 3398 3399 3400 3401 3402 3403 3404 3405 3406 3407 3408 3409 3410 3411 3412 3413 3414 3415 3416 3417 3418 3419 3420 3421 3422 3423 3424 3425 3426 3427 3428 3429 3451 3452 3453 3454 3455 3456 3457 3458 3459 3460 3461 3462 3463 3464 3465 3466 3467 3468 3469 3470 3471 3472 3473 3474 3475 3476 3477 3478 3479 3480 3481 3482 3483 3484 3485 3486 3487 3488 3489 3490 3491 3492 3493 3641 3642 3643 3644 3645 3646 3647 3648 3649 3650 3651 3652 3653 3654 3655 3656 3657 3658 3659 3660 3661 3662 3663 3664 3665 3666 3667 3668 3669 3670 3671 3672 3673 3674 3675 3676 3677 3678 3679 3680 3681 3682 3683 3684 3685 3686 3687 3688 3689 3690 3691 3692 3693 3694 3695 3696 3697 3698 3699 3700 3701 3702 3703 3704 3705 3706 3707 3708 3709 3710 3711 3732 3733 4659 4660 4661 4662 4663 4664 4665 4666 4667 4668 4669 4670 4671 4672 4673 4674 4675 4676 4677 4678 4679 4680 4681 4682 4683 4684 4685 4686 4687 4688 4689 4690 4691 4692 4693 4694 4695 4696 4697 4698 4699 4700 4701 4702 4703 4704 4705 4706 4707 4708 4709 4710 4711 4712 4713 4714 4715 4716 4717 4718 4719 4720 4721 4722 4723 4724 4725 4726 4727 4728 4729 4730 4731 4732 4733 4734 4735 4736 4737 4738 4739 4740 4741 4742 4743 4744 4745 4746 5144 5145 5146 5147 5148 5149 5150 5151 5152 5153 5154 5155 5156 5157 5158 5159 5160 5161 5162 5163 5164 5165 5166 5167 5168 5169 5170 5171 5172 5173 5174 5175 5176 5177 5178 5179 5180 5181 5182 5183 5184 5185 5186 5187 5188 5189 5190 5191 5192 5193 5194 5195 5196 5197 5198 5199 5200 5201 5202 5203 5204 5205 5206 5207 5208 5209 5210 5211 5212 5213 5214 5215 5216 5217 5218 5219 5220 5221 5222 5223 5224 5225 5226 5227 5228 5229 5230 5231 5232 5233 5234 5235 5236 5237 5238 5239 5240 5241 5242 5243 5244 5245 5246 5247 5248 5249 5250 5251 5252 5253 5710 5711 5712 5713 5714 5715 5716 5717 5718 5719 5720 5721 5722 5723 5724 5725 5726 5735 5736 5737 5738 5739 5740 5741 5742 5743 5744 5745 5746 5747 5748 5749 5750 5751 5752 5753 5754 5755 5756 5757 5758 5759 5760 5761 5762 5763 5764 5765 5766 5767 5768 5769 5770 5771 5772 5773 5774 5775 5776 5777 5778 5779 5780 5781 5782 5783 5784 5785 5786 5787 5788 5789 5790 5791 5792 5793 5794 5795 5796 5797 5798 5799 5800 5801 5802 5803 5804 5805 5806 5807 5808 5809 5810 5811 5812 5813 5814 5815 5816 5817 5818 5819 5820 5821 5822 5823 5824 5825 5826 5827 5828 5829 5830 5831 5832 5833 5834 5835 5836 5837 5838 5839 5840 5841 5842 5843 5844 5845 5846 5847 5848 5849 5850 5851 5852 5853 5854 5855 5856 5857 5858 5859 5860 5861 5862 5863 5864 5865 5866 5867 5868 5869 5870 5871 5872 5873 5874 5875 5876 5877 5878 5879 5880 5881 5882 5883 5884 5885 5886 5887 5888 5889 5890 5891 5892 5893 5894 5895 5896 5897 5898 5899 5900 5901 5902 5903 5904 5905 5906 5907 5908 5909 5910 5911 5912 5913 5914 5915 5916 5917 5918 5919 5920 5921 5922 5923 5924 8720 8721 8722 8723 8724 8725 8726 8727 8728 8729 8730 8731 8732 8733 8734 8735 8736 8737 8738 8739 8740 8741 8742 8743 8744 8745 8746 8747 8748 8749 8750 8751 8752 8753 8754 8755 8756 8757 8758 8759 8760 8761 8762 8763 8764 8765 8766 8767 8768 8769 8770 8771 8772 8773 8774 8775 8776 8777 8778 8779 8780 8781 8782 8783 8784 8785 8786 8787 8788 8789 8790 8825 
#### SUMMARY END ####
#### SUMMARY START ####
341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 5710 5711 5712 5713 5714 5715 5716 5717 5718 5719 5720 5721 5722 5723 5724 5725 5726 5735 5736 5737 5738 5739 5740 5741 5742 5743 5744 5745 5746 5747 5748 5749 5750 5751 5752 5753 5754 5755 5756 5757 5758 5759 5760 5761 5762 5763 5764 5765 5766 5767 5768 5769 5770 5771 5772 5773 5818 5819 5820 5821 5822 5823 5824 5825 5826 5827 5828 5829 5830 5831 5832 5833 5834 5835 5836 5837 5838 5839 5840 5841 5842 5843 5844 5845 5846 5847 5848 5849 5850 5851 5852 5853 5854 5855 5856 5857 5858 5859 5860 5861 5862 5863 5864 5865 5866 5867 5868 5869 5870 5871 5872 5873 5874 5875 5876 5877 5878 5879 5880 5881 5882 5883 5884 5885 5886 5887 5888 5889 5890 5891 5892 5893 5894 5895 5896 5897 5898 5899 5900 5901 5902 5903 5904 5905 5906 5907 5908 5909 5910 5911 5912 5913 5914 5915 5916 5917 5918 5919 5920 5921 5922 5923 5924 8720 8721 8722 8723 8724 8725 8726 8727 8728 8729 8730 8731 8732 8733 8734 8735 8736 8737 8738 8739 8740 8741 8742 8743 8744 8745 8746 8747 8748 8749 8750 8751 8752 8753 8754 8755 8756 8757 8758 8759 8760 8761 8762 8763 8764 8765 8766 8767 8768 8769 8770 8771 8772 8773 8774 8775 8776 8777 8778 8779 8780 8781 8782 8783 8784 8785 8786 8787 8788 8789 8790 8825 
#### SUMMARY END ####
