<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?oasis-xml-catalog catalog="catalog.xml"?>
<teiCorpus xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
<xi:include href="NKJP_header-main.xml"/>
<TEI>
<xi:include href="header.xml"/>
<text xml:id="txt_text" xml:lang="pl">
<body xml:id="txt_body">
<div xml:id="txt_1-div">
<ab xml:id="txt_1.1-ab">Reglamentacja towarów w PRL – system kontroli dystrybucji towarów w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej , będący wynikiem silnych niedoborów na rynku i polegający m.in. na wydawaniu ludności kartek , które uprawniały do zakupu ściśle określonych ilości określonych towarów ( przede wszystkim żywnościowych ) .</ab>
<ab xml:id="txt_1.2-ab">W PRL kartkowy system racjonowania żywności funkcjonował dwukrotnie .</ab>
<ab xml:id="txt_1.3-ab">Za każdym razem był to system , w którym kartki uprawniały do nabycia wybranych towarów po urzędowych cenach i obejmował całą ludność kraju .</ab>
<ab xml:id="txt_1.4-ab">Po raz pierwszy zastosowano go 1 kwietnia 1952 , wprowadzając racjonowanie dań mięsnych w barach i restauracjach .</ab>
<ab xml:id="txt_1.5-ab">24 kwietnia wprowadzono kartki na cukier , a 2 maja na mydło i proszek do prania .</ab>
<ab xml:id="txt_1.6-ab">System ten został zniesiony 3 stycznia 1953 przy jednoczesnym , drastycznym podniesieniu cen urzędowych na te towary .</ab>
<ab xml:id="txt_1.7-ab">Drugi okres systemu kartkowego rozpoczęło wprowadzenie kartek na cukier 13 sierpnia 1976 przez rząd Piotra Jaroszewicza , najpierw drukowanych z licznymi zabezpieczeniami , niemal jak banknoty , później coraz bardziej uproszczonych .</ab>
<ab xml:id="txt_1.8-ab">Zniesiono je dopiero 1 listopada 1985 , czyli niemal po 10 latach .</ab>
<ab xml:id="txt_1.9-ab">W trakcie wydarzeń Sierpniowych z 1980 jednym z 21 postulatów było wprowadzenie kartek na mięso , które faktycznie wprowadzono 28 lutego 1981 .</ab>
<ab xml:id="txt_1.10-ab">Na skutek stale narastających trudności gospodarczych system kartkowy rozszerzono 30 kwietnia 1981 , obejmując nim oprócz mięsa także wszelkie przetwory mięsne , masło , mąkę , ryż i kaszę .</ab>
<ab xml:id="txt_1.11-ab">1 września 1981 system kartowy objął też mydło , proszek do prania i papier toaletowy .</ab>
<ab xml:id="txt_1.12-ab">Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 system kartkowy był stopniowo rozszerzany na kolejne grupy towarów , m.in. czekoladę , alkohol , benzynę i wiele innych , osiągając zakres znacznie szerszy niż w czasie okupacji podczas II wojny światowej .</ab>
<ab xml:id="txt_1.13-ab">W szczytowym okresie reglamentacji w PRL jako dowody zakupu stosowano również np . książeczki zdrowia dziecka , w których sklepy zobowiązane były wstemplowywać każdy zakup waty , pieluch , mleka w proszku , masła itp . , albo np . pokwitowania z punktów skupu makulatury , uprawniające do zakupu papieru toaletowego w relacji 1 rolka za kilogram makulatury .</ab>
<ab xml:id="txt_1.14-ab">Reglamentację benzyny realizowano nieco inaczej ; najpierw stacje benzynowe miały obowiązek podczas każdego tankowania wbijać stosowny stempel w dowodach opłaty składki ubezpieczeniowej pojazdu , potem zaczęto wydawać odpowiednie karty do stemplowania , wreszcie " standardowe " kartki z wycinanymi kuponami .</ab>
<ab xml:id="txt_1.15-ab">Były jeszcze specjalne kartki na benzynę z wypisywaną uznaniowo ilością tankowanego paliwa ( w odróżnieniu od wydawanych przez PZU dla wszystkich posiadaczy samochodów i motocykli – był problem z motorowerami , które nie były ubezpieczane ) .</ab>
<ab xml:id="txt_1.16-ab">Był to rodzaj wyróżnienia ( w gestii dyrektorów większych przedsiębiorstw ) i dla ówczesnych prominentów , a także jedna z form " sklepów za żółtymi firankami " .</ab>
<ab xml:id="txt_1.17-ab">Sprawa się skończyła po wykryciu wielu nadużyć ( potem ponadreglamentowaną benzynę można było tankować tylko na stacjach w jednostkach wojskowych i milicyjnych na specjalne zezwolenia , które dostawali bardzo nieliczni ) .</ab>
<ab xml:id="txt_1.18-ab">Dla służb mundurowych istniały swoiste " Karty kontroli przedmiotów zaopatrzenia mundurowego " , za które można było kupić także trudno dostępne tekstylia ( np . bieliznę , skarpetki , koszule , rękawiczki ) i buty ( niekoniecznie mundurowe ) .</ab>
<ab xml:id="txt_1.19-ab">Po zakończeniu stanu wojennego próbowano stopniowo znosić system kartkowy , jednak na skutek ciągłych niedoborów podstawowych towarów ponownie go wprowadzano .</ab>
<ab xml:id="txt_1.20-ab">Dopiero od 1986 wraz ze stopniową liberalizacją cen i związanymi z tym drastycznymi podwyżkami cen urzędowych system kartkowy był stopniowo , ostrożnie ograniczany .</ab>
<ab xml:id="txt_1.21-ab">Reglamentację artykułów codziennego użytku ostatecznie wycofał rząd Mieczysława Rakowskiego .</ab>
<ab xml:id="txt_1.22-ab">Ostatnim towarem reglamentowanym było mięso – kartki obowiązywały do końca lipca 1989 r . , jednakże w ostatnich miesiącach legalnie dostępne było tzw . mięso z uboju gospodarczego , w praktyce nieznacznie tylko droższe od mięsa reglamentowanego .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_2-div">
<ab xml:id="txt_2.1-ab">System kartkowy z okresu stanu wojennego i późniejszego funkcjonował niezbyt sprawnie .</ab>
<ab xml:id="txt_2.2-ab">Dość częstym zjawiskiem była konieczność stania w długich kolejkach , bez pewności zakupu towarów formalnie zagwarantowanych tym systemem .</ab>
<ab xml:id="txt_2.3-ab">Inną charakterystyczną cechą systemu kartkowego lat 80 .</ab>
<ab xml:id="txt_2.4-ab">XX w . był też najpierw nielegalny ( zwany spekulanctwem ) , a potem legalny handel towarami deficytowymi poza systemem kartkowym .</ab>
<ab xml:id="txt_2.5-ab">Od 1986 prawie wszystkie towary dostępne na kartki po cenach urzędowych można było nabywać w wybranych sklepach po cenach umownych , które były średnio 2-3 razy wyższe od cen urzędowych .</ab>
<ab xml:id="txt_2.6-ab">Równolegle do systemu cen " umownych " istniał też formalnie nielegalny , ale bardzo powszechny i nieskutecznie ścigany system pokątnego handlu samymi kartkami – szczególnie na benzynę i alkohol .</ab>
<ab xml:id="txt_2.7-ab">Należy podkreślić , że kartki jedynie upoważniały do zakupu towarów , tzn . za towary płaciło się normalnymi pieniędzmi ; kartki nie zastępowały środków płatniczych .</ab>
<ab xml:id="txt_2.8-ab">Czym innym były funkcjonujące w PRL bony dolarowe , stanowiące zastępczy środek płatniczy równowartości dolara amerykańskiego .</ab>
</div>
</body>
</text>
</TEI>
</teiCorpus>
