<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?oasis-xml-catalog catalog="catalog.xml"?>
<teiCorpus xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
<xi:include href="NKJP_header-main.xml"/>
<TEI>
<xi:include href="header.xml"/>
<text xml:id="txt_text" xml:lang="pl">
<body xml:id="txt_body">
<div xml:id="txt_1-div">
<ab xml:id="txt_1.1-ab">Teoria wyboru konsumenta – sformułowana na polu mikroekonomii teoria , która przy pomocy narzędzi matematycznych opisuje zachowania indywidualnych konsumentów na rynku oraz wyjaśniania działanie mechanizmu rynkowego w zakresie dystrybucji dóbr i kształtowania cen ; opracowana na gruncie nurtu ekonomii neoklasycznej w pierwszej połowie XX w . ; duży wkład w jej opracowanie mieli m.in. Vilfredo Pareto oraz Francis Edgeworth .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_2-div">
<ab xml:id="txt_2.1-ab">Konsumpcja jest jedną z najważniejszych sfer gospodarowania człowieka .</ab>
<ab xml:id="txt_2.2-ab">Poprzez konsumpcję określonych dóbr ludzie zaspokajają swoje zróżnicowane potrzeby – jedzenia , bezpieczeństwa czy potrzeby estetyczne .</ab>
<ab xml:id="txt_2.3-ab">Konsumpcja jest tutaj rozumiana szeroko – zakup dzieła sztuki celem powieszenia go na ścianie w salonie jest również traktowany jak konsumpcja , ponieważ zaspokaja określoną potrzebę .</ab>
<ab xml:id="txt_2.4-ab">Przedmiotem zainteresowania teorii wyboru konsumenta jest konsumpcja dóbr przez ludzi , rozpatrywana w kontekście wyborów , jakich w związku z tym dokonują .</ab>
<ab xml:id="txt_2.5-ab">Teoria ta nie rozważa konsumpcji w ujęciu biologicznym , nie zastanawia się co dzieje się z dobrem w momencie jego spożytkowania .</ab>
<ab xml:id="txt_2.6-ab">Stara się natomiast na bazie określonych założeń wyjaśnić czym kieruje się człowiek dokonując takich czy innych wyborów dotyczących konsumpcji i jakim ograniczeniom w tych wyborach podlega w warunkach rzadkości dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_2.7-ab">Teoria nie wyjaśnia też wyborów dotyczących konkretnych dóbr , jak pożywienie czy samochód , lecz formułuje ogólne zasady , które rządzą procesem dokonywania wyboru pomiędzy dobrami zaspokajającymi konkurencyjne potrzeby .</ab>
<ab xml:id="txt_2.8-ab">Ostatecznym celem analizy wyborów konsumenta jest sformułowanie ogólnych warunków , w których konsument osiąga optymalne korzyści z konsumpcji dóbr w danych warunkach rynkowych .</ab>
<ab xml:id="txt_2.9-ab">Jeżeli założymy , że człowiek zachowuje się w sposób racjonalny , to możemy przyjąć , że będzie dążył właśnie do tego , żeby osiągnąć optymalny poziom konsumpcji dóbr .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_3-div">
<ab xml:id="txt_3.1-ab">Podstawowymi kategoriami , którymi posługuje się teoria wyboru konsumenta są : Konsument Dochód konsumenta Preferencje konsumenta Użyteczność Konsument Na polu teorii wyboru konsumenta , konsumentem jest jednostka , która dysponując określonym dochodem dokonuje zakupów dóbr na rynku zgodnie ze swoimi preferencjami celem maksymalizacji czerpanej z tego tytułu użyteczności .</ab>
<ab xml:id="txt_3.2-ab">Założenia dotyczące konsumenta : Suwerenność decyzji - konsument dokonuje wyboru wyłącznie w oparciu o swoje preferencje w ramach ograniczenia jakie stwarza wysokość dochodu , którym dysponuje Racjonalność decyzji - konsument dokonuje wyboru takich kombinacji dóbr , które maksymalizują jego użyteczność , czyli subiektywną satysfakcję , jaką czerpie on z konsumpcji ; działa we własnym interesie i na swój rachunek Nieograniczone potrzeby - potrzeby konsumenta nie mogą nigdy być do końca zaspokojone , konsument zawsze dąży do tego by osiągać coraz wyższe poziomy użyteczności ; większa ilość dóbr jest zawsze preferowana nad mniejszą ilością dóbr Przykładami konsumenta mogą być : osoba fizyczna , gospodarstwo domowe .</ab>
<ab xml:id="txt_3.3-ab">Dochód konsumenta Środki pieniężne w dyspozycji konsumenta , które może on spożytkować na zakup różnych kombinacji dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_3.4-ab">Przy danym poziomie cen na rynku , dochód konsumenta decyduje o tym , jakie kombinacje dóbr są konsumentowi dostępne , a jakie pozostają poza zasięgiem jego budżetu .</ab>
<ab xml:id="txt_3.5-ab">Przykładami dochodu mogą być : płaca , zasiłek .</ab>
<ab xml:id="txt_3.6-ab">Preferencje konsumenta Preferencje są odzwierciedleniem gustów konsumenta .</ab>
<ab xml:id="txt_3.7-ab">Preferuje on jedne kombinacje ( koszyki ) dóbr nad innymi - w szczególności preferuje takie koszyki dóbr , które maksymalizują jego użyteczność ( czyli satysfakcję czerpaną z ich konsumpcji ) , czyli woli koszyki bardziej użyteczne od mniej użytecznych .</ab>
<ab xml:id="txt_3.8-ab">Założenia dotyczące preferencji : Pełna informacja - konsument dysponuje pełną informacją dotyczącą dostępnych na rynku dóbr , a także dokładnie wie , które są dla niego bardziej , a które mniej użyteczne ( innymi słowy konsument nie myli się w ocenie swoich preferencji ) Jednoznaczność preferencji - dla każdej pary koszyków dóbr : A i B , konsument jest w stanie ustalić jednoznaczną relację preferencji między nimi : # konsument preferuje koszyk A nad koszykiem B # konsument preferuje koszyk B nad koszykiem A # oba koszyki posiadają taką samą użyteczność dla konsumenta , są więc dla niego wzajemnie obojętne Przechodniość - jeżeli konsument preferuje koszyk A nad koszykiem B i jednocześnie preferuje koszyk B nad koszykiem C , wówczas zawsze preferuje koszyk A nad koszykiem C Użyteczność Użyteczność jest miarą subiektywnej satysfakcji jaką konsument czerpie z konsumpcji określonego koszyka ( kombinacji ) dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_3.9-ab">Użyteczność nie jest miarą bezwzględną , lecz porządkową .</ab>
<ab xml:id="txt_3.10-ab">Konsument nie przypisuje poszczególnym koszykom dóbr określonej wartości użytkowej , lecz jest tylko w stanie jednoznacznie uporządkować każdy zbiór koszyków dóbr pod względem ich użyteczności .</ab>
<ab xml:id="txt_3.11-ab">Użyteczność krańcowa jest miarą satysfakcji jaką czerpie konsument ze zwiększenia konsumpcji dobra o jedną jednostkę .</ab>
<ab xml:id="txt_3.12-ab">Jest to inaczej przyrost satysfakcji związany z konsumowaniem jednej jednostki dobra więcej .</ab>
<ab xml:id="txt_3.13-ab">Przykład : Konsumując 3 jabłka konsument osiąga użyteczność na poziomie S_0. Powiększając konsumpcję do 4 jabłek osiąga użyteczność S_1 , przy czym S_1&gt;S_0. Różnica S_1-S_0 jest przyrostem użyteczności , wywołanym zwiększeniem konsumpcji o jedno jabłko , a więc stanowi użyteczność krańcową jabłek .</ab>
<ab xml:id="txt_3.14-ab">Prawo malejącej użyteczności krańcowej Wraz ze wzrostem konsumpcji dobra o kolejne jednostki , przyrosty użyteczności są coraz mniejsze .</ab>
<ab xml:id="txt_3.15-ab">Prawo malejącej użyteczności krańcowej jest wyjaśniane faktem , że wraz ze zwiększaniem konsumpcji dobra , potrzeba jest coraz bardziej zaspokajana .</ab>
<ab xml:id="txt_3.16-ab">Większy poziom zaspokojenia potrzeby sprawia , że kolejne jednostki dobra , które mogły by ją jeszcze bardziej zaspokoić przedstawiają mniejszą wartość dla konsumenta niż te , które konsumował na początku .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_4-div">
<ab xml:id="txt_4.1-ab">Ograniczenie budżetowe Ograniczenie budżetowe określa które koszyki dóbr są dostępne dla konsumenta , a które nie .</ab>
<ab xml:id="txt_4.2-ab">Ograniczenie budżetowe zależy od dwóch czynników : dochodu konsumenta ceny Przy danej cenie p_A dobra A oraz dochodzie I , ograniczeniem budżetowym konsumenta będzie q^*_a=\frac{I}{p_a } jednostek dobra A .</ab>
<ab xml:id="txt_4.3-ab">Analogicznie dla dobra B , o cenie p_B i przy stałym dochodzie I , ograniczenie budżetowe będzie wynosić : q^*_b=\frac{I}{p_b } Konsument może jednak wybierać także koszyki dóbr , a więc różne ich kombinacje .</ab>
<ab xml:id="txt_4.4-ab">Przy danych cenach dóbra A i B - p_a i p_b , oraz danym dochodzie I konsument może zakupić q_a dobra A oraz q_b &lt; q^*_b dobra B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.5-ab">Jednocześnie zakładamy , że wydaje cały dostępny dochód na kombinację tych dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_4.6-ab">Jego wydatki obrazuje równanie : p_a q_a+p_b q_b=I\ ; Przekształcamy równanie , tak by uzależnić ilość dobra B od ilości dobra A .</ab>
<ab xml:id="txt_4.7-ab">Przy danej ilości q_a nabytego dobra A konsument może zakupić ilość q_b dobra B , zgodnie z równaniem : q_b=\frac{I-p_a q_a}{p_b } q_b=\frac{I}{p_b}-\frac{p_a q_a}{p_b } q_b= - \frac{p_a}{p_b } q_a + q^*_b Otrzymali śmy funkcję liniową zmiennej q_a\ ; o współczynniku kierunkowym a= - \frac{p_a}{p_b } oraz pionowym przesunięciu b =q^*_b\ ; Linia budżetowa Linia budżetowa jest graficznym odwzorowaniem ograniczenia budżetowego konsumenta .</ab>
<ab xml:id="txt_4.8-ab">Łączy punkty odpowiadające dostępnym konsumentowi kombinacjom dóbr A i B , przy założeniu wydatkowania na nie całości dochodu .</ab>
<ab xml:id="txt_4.9-ab">Przy zerowej konsumpcji dobra A , konsument może zakupić q^*_b dobra B , z kolei powstrzymując się całkowicie od zakupów dobra B , może nabyć q^*_a dobra A .</ab>
<ab xml:id="txt_4.10-ab">Punkty odpowiadające innym kombinajcom dóbr A i B wykorzystującym całość dochodu konsumenta leżą na prostej danej wyprowadzonym wcześniej równaniem . center Linia budżetowa oddziela kombinacje dostępne konsumentowi od niedostępnych .</ab>
<ab xml:id="txt_4.11-ab">Wszystkie koszyki dóbr A i B odpowiadające punktom leżącym na prostej lub poniżej niej są dostępne ( pkt .</ab>
<ab xml:id="txt_4.12-ab">K , L oraz M ) .</ab>
<ab xml:id="txt_4.13-ab">Wszystkie leżące powyżej ( pkt .</ab>
<ab xml:id="txt_4.14-ab">G ) przekraczają aktualne możliwości finansowe konsumenta .</ab>
<ab xml:id="txt_4.15-ab">Wybory konsumenta dotyczyć będą wyłącznie kombinacji dostępnych .</ab>
<ab xml:id="txt_4.16-ab">Konsument może nabyć np . koszyk M , zakupując q^1_a dobra A oraz q^1_b dobra B , lub koszyk K , zakupując q^1_a dobra A i q^2_b dobra B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.17-ab">Jednak w tym drugim przypadku konsument nie wykorzystuje do końca całości swojego dochodu .</ab>
<ab xml:id="txt_4.18-ab">Może zwiększyć ilość nabywanego dobra B o q^1_b-q^2_b ( przechodząc tym samym do koszyka M ) , bez zmniejszania ilości dobra A .</ab>
<ab xml:id="txt_4.19-ab">Ponieważ zgodnie z założeniem o nieograniczonych potrzebach każda dodatkowa jednostka dobra powoduje przyrost użyteczności konsumenta ( choć zgodnie z prawem malejącej użyteczności krańcowej przyrosty te są coraz mniejsze w miarę zwiększania konsumpcji ) , to konsumentowi zawsze opłaca się dokupić więcej dobra gdy pozwala mu na to jego dochód .</ab>
<ab xml:id="txt_4.20-ab">Dlatego też koszyk M będzie zawsze koszykiem bardziej użytecznym dla konsumenta niż koszyk K .</ab>
<ab xml:id="txt_4.21-ab">Podobnie , będąc w punkcie K , konsument może dokupić q^2_a-q^1_a dobra A , nie będąc zmuszonym do zmniejszenia ilości zakupionego dobra B i tym samym przechodząc do koszyka L .</ab>
<ab xml:id="txt_4.22-ab">Oznacza to , że zarówno koszyk M , jak i koszyk L są bardziej użyteczne dla konsumenta niż koszyk K .</ab>
<ab xml:id="txt_4.23-ab">Uogólniając to stwierdzenie , można powiedzieć , że dla każdego punktu leżącego poniżej linii budżetowej istnieją co najmniej dwa punkty leżące na linii budżetowej , które charakteryzują się większą użytecznością dla konsumenta .</ab>
<ab xml:id="txt_4.24-ab">Wnioskiem z tego stwierdzenia jest to , że konsument chcąc maksymalizować swoją użyteczność będzie zawsze poruszał się po linii budżetowej , czyli przy wykorzystaniu całości swojego dochodu .</ab>
<ab xml:id="txt_4.25-ab">Relacja wymienna Rezygnując z pewnej ilości dobra A konsument może zakupić określoną ( inną ) ilość dobra B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.26-ab">Jeżeli konsument pierwotnie zakupił koszyk L , to może zrezygnować z q^2_a-q^1_a dobra A , dzięki czemu będzie mógł sobie pozwolić na dodatkową ilość q^1_b-q^2_b dobra B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.27-ab">Stosunek ilościowy takiej zamiany przy danych cenach p_a\ ; i p_b\ ; jest stały i wynosi : S_{ab}=-\frac{q^1_b-q^2_b}{q^2_a-q^1_a}=-\frac{|MK|}{|KL| } Z właściwości trójkątów przystających wynika : S_{ab}=-\frac{|MK|}{|KL|}=-\frac{q^*_b}{q^*_a } i dalej : - \frac{q^*_b}{q^*_a}=-\frac{\frac{I}{p_b}}{\frac{I}{p_a}}=-\frac{p_a}{p_b } Zatem dla danych cen p_a i p_b oraz przy stałym dochodzie I relacja wymienna , przy jakiej można zamienić dobro A na dobro B wynosi S_{ab}=-\frac{p_a}{p_b } i jest równa współczynnikowi kierunkowemu funkcji opsisującej zależność ilości q_b dobra B od ilości q_a przy wykorzystaniu całości dochodu I .</ab>
<ab xml:id="txt_4.28-ab">Nachylenie linii budżetowej zależy zatem wyłącznie od relacji cen , jakie istnieją między dobrami A i B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.29-ab">Wartość relacji cenowej S_{ab}=-\frac{p_a}{p_b } oznacza że q_a ilości dobra A można wymienić na - q_a \frac{p_a}{p_b } dobra B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.30-ab">Minus oznacza , że musimy zrezygnować z pewnej ilości dobra A , aby zamienić je na dobro B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.31-ab">Zmiana dochodu konsumenta Dotyczas zakładano stałość dochodu konsumenta dokonującego zakupów dóbr na rynku .</ab>
<ab xml:id="txt_4.32-ab">Konsument jednak podlega uwarunkowaniom życia gospodarczego i zwłaszcza w długim okresie jego dochód może się zmieniać .</ab>
<ab xml:id="txt_4.33-ab">Zmiana dochodu konsumenta ma wpływ na to , które koszyki dóbr są dla niego dostępne , a które nie .</ab>
<ab xml:id="txt_4.34-ab">Wzrost dochodu przy nie zmienionych cenach powoduje zwiększenie siły nabywczej , a więc powiększenie zbioru dostępnych koszyków dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_4.35-ab">Analogicznie zmniejszenie dochodu powoduje ograniczenie zbioru dostępnych koszyków .</ab>
<ab xml:id="txt_4.36-ab">Ma to odzwierciedlenie na linii budżetowej .</ab>
<ab xml:id="txt_4.37-ab">Przy zmianie dochodu o \Delta I i niezmiennych cenach p_a i p_b ilość dóbr A i B , jakie może nabyć konsument kształtują się następująco : q_a^{** } = \frac{I+ \Delta I}{p_a } q_b^{** } = \frac{I+ \Delta I}{p_b } \Delta q_a = \frac{\Delta I}{p_a } \Delta q_b = \frac{\Delta I}{p_b } W związku z ze zmianą dostępnych ilości dóbr A i B linia budżetowa przesuwa się równolegle , zachowując kąt nachylenia zgodny z relacją cen dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_4.38-ab">Zwiększenie dochodu konsumenta o \Delta I powoduje przesunięcie się linii budżetowej w górę o \Delta q_b lub równoważnie o \Delta q_a w prawo .</ab>
<ab xml:id="txt_4.39-ab">Analogicznie spadek dochodu o \Delta I powoduje przesunięcie się linii budżetowej o \Delta q_b w dół lub odpowiednio o \Delta q_a w lewo .</ab>
<ab xml:id="txt_4.40-ab">Zmiana cen dóbr Zakładano do tej pory również stały poziom cen dóbr A i B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.41-ab">Podobnie jak dochód konsumenta , ceny dóbr również podlegają zmianom w czasie , co nie pozostaje bez wpływu na dostępność ich koszyków .</ab>
<ab xml:id="txt_4.42-ab">Wzrost ceny dobra zmniejsza jego dostępność i oczywiście odwrotnie - spadek ceny dobra powoduje zwiększenie jego dostępności .</ab>
<ab xml:id="txt_4.43-ab">Przy niezmienionym dochodzie konsumenta I , stałej cenie dobra B p_b oraz zmianie ceny dobra A o \Delta p_a dostępne ilości dóbr kształtują się następująco : q_a^{** } = \frac{I}{p_a + \Delta p_a } q_b^{** } = \frac{I}{p_b } \Delta q_a = I\frac{-\Delta p_a}{(p_a+ \Delta p_a)p_a } \Delta q_b = 0\ ; Grafika : zmiany ceny dobra A W zależności od tego czy cena dobra A wzrasta czy spada linia budżetowa zmienia nachylenie poprzez poziome przesunięcie dolnego końca linii .</ab>
<ab xml:id="txt_4.44-ab">Wzrost ceny będzie skutkował przesunięciem końca linii w lewo ( a więc będzie powodował ograniczenie dostępności niektórych koszyków dóbr ) , natomiast spadek ceny dobra A spowoduje przesunięcie dolnego końca linii w prawo ( zwiększając dostępność niektórych koszyków dóbr ) .</ab>
<ab xml:id="txt_4.45-ab">Nowe relacje cenowe pomiędzy dobrami A i B będą skutowkały zmianą kąta nachylenia linii budżetowej .</ab>
<ab xml:id="txt_4.46-ab">Nachylenie nowej linii budżetowej będzie równe : S^'_{ab}= - \frac{p_a+ \Delta p_a}{p_b } Analogiczne zmiany linii budżetowej zachodzą przy zmianie ceny dobra B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.47-ab">Przy niezmienionej cenie dobra A p_a ilość dobra A q^*_a , jaką konsument może nabyć przy całkowitym powstrzymaniu się od zakupu dobra B pozostanie bez zmian .</ab>
<ab xml:id="txt_4.48-ab">Zmienia się natomiast odpowiednia ilość dobra B : q_b^{** } = \frac{I}{p_b + \Delta p_b } \Delta q_b = I\frac{-\Delta p_b}{(p_b+ \Delta p_b)p_b } Dolny koniec linii budżetowej pozostaje bez zmian , przesuwa się natomiast góry jej koniec .</ab>
<ab xml:id="txt_4.49-ab">W zależności od tego czy cena dobra B wzrosła czy spadła , koniec linii przesuwa się odpowiednio w dół lub w górę .</ab>
<ab xml:id="txt_4.50-ab">Grafika : zmiana cen dobra B Możliwa jest także jednoczesna zmiana cen dóbr A i B .</ab>
<ab xml:id="txt_4.51-ab">Nowa linia budżetowa będzie wyznaczona w oparciu o nowe punkty q^{**}_a i q^{**}_b , wyznaczone analogicznie jak przy zmianie ceny jednego z dóbr .</ab>
<ab xml:id="txt_4.52-ab">Grafika : zmiana cen dóbr A i B Jeżeli względna zmiana ceny dobra A odpowiada względnej zmianie ceny dobra B : \frac{\Delta p_a}{p_a}=\frac{\Delta p_b}{p_b } wówczas przesunięcie linii budżetowej ma charakter podobny do tego , jaki występuje przy zmianie dochodu konsumenta Grafika : równa zmiana cen dóbr A i B Krzywa obojętności System preferencji to taki zbiór koszyków dóbr A i B , na którym konsument określił swoje preferencje zgodnie z założeniami ich dotyczącymi .</ab>
<ab xml:id="txt_4.53-ab">Graficznym odwzorowaniem systemu preferencji konsumenta są krzywe obojętności .</ab>
<ab xml:id="txt_4.54-ab">Podobnie jak linia budżetowa łączy punkty odpowiadające koszykom o równej dostępności dla konsumenta przy założonym dochodzie i cenach dóbr , tak krzywa obojętności łączy punkty odpowiadające koszykom dóbr o takiej samej użyteczności dla konsumenta .</ab>
<ab xml:id="txt_4.55-ab">Ponieważ użyteczność koszyków na krzywej obojętności jest identyczna , to konsumentowi jest obojętne który nich będzie konsumował - przy każdym z nich poziom jego satysfakcji jest taki sam .</ab>
<ab xml:id="txt_4.56-ab">Krańcowa stopa substytucji Jest miarą zrzeczenia się określonej ilości dobra A na rzecz dobra B , przy założeniu utrzymania stałego poziomu użyteczności .</ab>
<ab xml:id="txt_4.57-ab">Prawo malejącej krańcowej stopy substytucji Mówi o tym , że wraz ze zwiększaniem konsumpcji dobra A , konsument jest skłonny rezygnować z coraz mniejszych ilości dobra B , celem powiększenia konsumpcji dobra A o kolejną jednostkę .</ab>
</div>
</body>
</text>
</TEI>
</teiCorpus>
