<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?oasis-xml-catalog catalog="catalog.xml"?>
<teiCorpus xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
<xi:include href="NKJP_header-main.xml"/>
<TEI>
<xi:include href="header.xml"/>
<text xml:id="txt_text" xml:lang="pl">
<body xml:id="txt_body">
<div xml:id="txt_1-div">
<ab xml:id="txt_1.1-ab">Hiperinflacja – bardzo wysoka inflacja powodowana zwykle przez całkowite załamanie systemu finansowego kraju i ogromny deficyt budżetowy finansowany przez dodruk pieniędzy .</ab>
<ab xml:id="txt_1.2-ab">Chociaż ekonomiści różnią się między sobą jaki wzrost cen stanowi jeszcze inflację , a jaki jest już hiperinflacją , często za umowną granicę hiperinflacji przyjmuje się wzrost cen o co najmniej 50% w ciągu jednego miesiąca .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_2-div">
<ab xml:id="txt_2.1-ab">Węgry po II wojnie światowej 250px|thumb|banknot o nominale 100 trylionów pengő Największą hiperinflacją w historii była hiperinflacja na Węgrzech po zakończeniu II wojny światowej , gdzie w 1946 roku największym nominałem był banknot 100&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ( 100 trylionów , gdzie trylion to jedynka z 18 zerami ) pengő ( przygotowano już do wprowadzenia banknot o nominale miliard bilionów , tj . jedynka z 21 zerami ; zamiast opisu cyfrowego na banknocie znajdowało się oznaczenie " Egymilliárd B.-pengő " ) , a inflacja wyniosła 41&amp;nbsp;900&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ( 41,9 biliarda ) % w skali miesiąca , co oznaczało podwajanie się cen przeciętnie w ciągu każdych 15 godzin .</ab>
<ab xml:id="txt_2.2-ab">Gdy w sierpniu 1946 roku wprowadzono tam forinta , przyjęto przelicznik 1:400&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 , co oznacza , iż jeden forint otrzymał wartość czterystu tysięcy kwadrylionów ( gdzie kwadrylion to jedynka z 24 zerami ) pengő .</ab>
<ab xml:id="txt_2.3-ab">Rozpad Jugosławii Podczas wojny towarzyszącej rozpadowi byłej Jugosławii w pierwszej połowie lat 90 . inflacja sięgała 100% dziennie .</ab>
<ab xml:id="txt_2.4-ab">Dinar jugosłowiański praktycznie nie był używany ( posługiwano się powszechnie niemieckimi markami lub dolarami USA ) , niemniej jednak formalnie był jednostką monetarną tego kraju .</ab>
<ab xml:id="txt_2.5-ab">W samym styczniu 1994 dokonano tam dwóch denominacji , najpierw 1 stycznia w proporcji 1:1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 , a następnie drugi raz 24 stycznia , decydując się na emisję nowego dinara jugosłowiańskiego , zrównując go z marką niemiecką , a co oznaczało de facto denominację w proporcji około 1:10&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 - 1:13&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ( taka była tego dnia wartość rynkowa marki ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.6-ab">Pozostałością tych hiperinflacyjnych zaburzeń w byłej Jugosławii jest fakt , że walutą Bośni i Hercegowiny jest tak zwana marka transferowa ( związana sztywno z euro poprzez przelicznik marki na euro z chwili zmiany waluty w Niemczech ) , natomiast Czarnogóra oraz Kosowo nie posiadają własnej waluty i - pomimo , że nie są członkami Wspólnoty Europejskiej - posługują się euro .</ab>
<ab xml:id="txt_2.7-ab">Zimbabwe W 2006 roku przeprowadzono denominację o trzy rzędy wielkości ( 1000 do 1 ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.8-ab">Prócz zwykłych banknotów znajdują się w obiegu czeki na okaziciela ( Bearer Cheque ) wydawane na okres 1 roku przeznaczone wyłącznie dla zagranicznych turystów .</ab>
<ab xml:id="txt_2.9-ab">Ze względu na hiperinflację ( w 2008 wynoszącą kilka milionów procent w skali rocznej ) kolejne nominały banknotów tracą swoją jakąkolwiek wartość i są zastępowane nominałami wyższymi , np . w połowie maja 2008 r . 1 dolar amerykański wart był 250&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 dolarów Zimbabwe , a do obiegu wprowadzono banknot o nominale 500&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 dolarów , pod koniec czerwca wg kursu banku centralnego 1 dolar amerykański wart był ponad 10&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 dolarów Zimbabwe , a wg kursu rynkowego 40&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 dolarów Zimbabwe ( ówczesny banknot o najwyższym nominale wart był ok . 3 polskich groszy ) ; pod koniec lipca do obiegu wszedł banknot 100 miliardów dolarów Zimbabwe ( 31 lipca wg kursu oficjalnego za dolara amerykańskiego płacono niemal 70 mld dolarów Zimbabwe , a wg kursu rynkowego 510 mld ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.10-ab">1 sierpnia 2008 przeprowadzono denominację w stosunku 10&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000:1 ( dziesięć miliardów do jednego ) , aby ograniczyć skutki hiperinflacji osiągającej w tym czasie 2,2 mln % rocznie .</ab>
<ab xml:id="txt_2.11-ab">Polska Polskę hiperinflacja dotknęła dwukrotnie .</ab>
<ab xml:id="txt_2.12-ab">Pierwszy raz - kilka lat po odzyskaniu niepodległości , po 1918 ; drugi raz w latach 80 .</ab>
<ab xml:id="txt_2.13-ab">XX wieku .</ab>
<ab xml:id="txt_2.14-ab">Polska – lata 20 .</ab>
<ab xml:id="txt_2.15-ab">XX wieku Od 1918 aż do 1923 roku kraj borykał się z nadmiernym deficytem budżetowym , sięgającym 155% PKB w 1921 i 94% w 1922 , napędzającym inflację .</ab>
<ab xml:id="txt_2.16-ab">Na początku 1923 inflacja obowiązującej wówczas w Polsce waluty - marki polskiej ( skrót : mkp ) - nabrała rozpędu : kurs jej spadł z 9 mkp za 1 dolara amerykańskiego w 1918 do 6&amp;nbsp;375&amp;nbsp;000&amp;nbsp;mkp za dolara pod koniec 1923 .</ab>
<ab xml:id="txt_2.17-ab">1 marca 1923 po naradzie prezydenta Wojciechowskiego z byłymi ministrami skarbu na stanowisko to powołano Władysława Grabskiego , który w krótkim czasie przedstawił program naprawy państwa .</ab>
<ab xml:id="txt_2.18-ab">Sejm jednak plan ten odrzucił .</ab>
<ab xml:id="txt_2.19-ab">Tymczasem inflacja wciąż narastała , zadłużenie państwa piąty rok z rzędu rosło .</ab>
<ab xml:id="txt_2.20-ab">Wprowadzony przez państwo tzw . podatek inflacyjny , płacony przez wszystkich obywateli przynosił budżetowi trzy razy więcej wpływów , niż normalna działalność gospodarcza , toteż przestały działać mechanizmy napędzające koniunkturę .</ab>
<ab xml:id="txt_2.21-ab">Coraz częstsze były strajki , w kraju zapanował chaos .</ab>
<ab xml:id="txt_2.22-ab">Pod koniec roku , 18 grudnia 1923 Grabski został powołany na stanowisko premiera ; dobrał sobie tzw . rząd fachowców ( żaden z ministrów poprzedniego rządu powoływanych wg klucza politycznego nie otrzymał w nim teki ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.23-ab">Grabski otrzymał też od Sejmu 6-miesięczne pełnomocnictwa ustawodawcze .</ab>
<ab xml:id="txt_2.24-ab">W krótkim czasie zastąpił markę polską nową walutą o nazwie złoty polski , rozwiązał też Polską Krajową Kasę Pożyczkową ( założoną jeszcze przez okupanta niemieckiego w 1916 ) , pełniącą rolę banku - emitenta marek polskich .</ab>
<ab xml:id="txt_2.25-ab">Zastąpił go Bank Polski ( poprzednik Narodowego Banku Polskiego ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.26-ab">Kurs złotego polskiego równy był kursowi franka szwajcarskiego .</ab>
<ab xml:id="txt_2.27-ab">Dotychczasowy podatek inflacyjny został zastąpiony nadzwyczajnym podatkiem majątkowym oraz " zwyczajnymi " podatkami , takimi jak : dochodowy i przychodowy .</ab>
<ab xml:id="txt_2.28-ab">Posunięcia rządu Grabskiego w ciągu roku 1924 spowodowały skuteczne zdławienie hiperinflacji i uporządkowanie gospodarki Polski .</ab>
<ab xml:id="txt_2.29-ab">Polska – lata 80 .</ab>
<ab xml:id="txt_2.30-ab">XX wieku Drugi i ostatni raz w Polsce hiperinflacja pojawiła się przy załamaniu się gospodarki PRL , kiedy NBP , tak jak PKKP w 1918-1923 , łatał wydatki budżetu dodrukiem pieniędzy .</ab>
<ab xml:id="txt_2.31-ab">Skala tej hiperinflacji była jednak znacznie niższa , niż w latach 20 .</ab>
<ab xml:id="txt_2.32-ab">( szacuje się , że sięgnęła ona sześciuset procent rocznie w ciągu kilkunastu miesięcy między rokiem 1989 i 1990 ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.33-ab">Hiperinflację zdławiono dzięki planowi Balcerowicza , którego mechanizmy zasadniczo były podobne do planu Grabskiego z 1923 roku .</ab>
<ab xml:id="txt_2.34-ab">Kurs amerykańskiego dolara w chwili uruchomienia planu Balcerowicza wynosił 9500&amp;nbsp;PLZ ( po przeliczeniu w związku z denominacją na nowe złote – 0,95&amp;nbsp;PLN ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.35-ab">Hiperinflacja w innych krajach W tym samym czasie , co I hiperinflacja w Polsce , zjawisko to , na znacznie zresztą większą skalę , dotknęło Niemcy .</ab>
<ab xml:id="txt_2.36-ab">Po II wojnie światowej natomiast hiperinflacja pojawiła się kilkakrotnie w różnych krajach , najwięcej w Ameryce Łacińskiej ( np . w Argentynie ) .</ab>
<ab xml:id="txt_2.37-ab">W wieku XXI najwyższa hiperinflacja dotknęła Zimbabwe , gdzie w maju 2008 szacowana była na 2,2 mln procent rocznie , a w czerwcu – na ponad&amp;nbsp;11 mln.&amp;nbsp;proc .</ab>
</div>
</body>
</text>
</TEI>
</teiCorpus>
