<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?oasis-xml-catalog catalog="catalog.xml"?>
<teiCorpus xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
<xi:include href="NKJP_header-main.xml"/>
<TEI>
<xi:include href="header.xml"/>
<text xml:id="txt_text" xml:lang="pl">
<body xml:id="txt_body">
<div xml:id="txt_1-div">
<ab xml:id="txt_1.1-ab">Pieniądz – materialny lub niematerialny środek , który można wymienić na towar lub usługę .</ab>
<ab xml:id="txt_1.2-ab">Według współczesnej doktryny na pieniądz składają się trzy elementy : jednostka pieniężna , suma pieniężna , znak pieniężny .</ab>
<ab xml:id="txt_1.3-ab">Suma pieniężna jest wyrażana w jednostkach pieniężnych , zmaterializowanych w postaci znaków pieniężnych .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_2-div">
<ab xml:id="txt_2.1-ab">pieniądz zdawkowy ( gotówkowy ) pieniądz kruszcowy pieniądz metalowy ( monety ) pieniądz papierowy ( banknoty ) pieniądz rozrachunkowy ( bezgotówkowy ) czeki weksle obligacje bony karty płatnicze i kredytowe pieniądz bankowy pieniądz elektroniczny pieniądz międzynarodowy</ab>
</div>
<div xml:id="txt_3-div">
<ab xml:id="txt_3.1-ab">cyrkulacyjna ( transakcyjna ) Pieniądz jest powszechnym " środkiem wymiany " w transakcjach kupna-sprzedaży .</ab>
<ab xml:id="txt_3.2-ab">Każdy przyjmuje go za sprzedane towary i usługi , wiedząc o tym , że za pieniądze będzie mógł nabyć inne niezbędne mu dobra ( materialne lub usługi ) .</ab>
<ab xml:id="txt_3.3-ab">Dzięki pieniądzowi nastąpiło rozdzielenie w czasie transakcji kupna-sprzedaży na dwie odrębne czynności - transakcję kupna oraz transakcję sprzedaży - przez co przestała istnieć konieczność zachowania jedności czasu i miejsca .</ab>
<ab xml:id="txt_3.4-ab">Towar lub usługa może być sprzedany , a za otrzymane pieniądze dokonać zakupu towaru lub usługi w innym miejscu oraz w innym terminie . obrachunkowa ( miernik wartości towarów ) Pieniądz jest „ miernikiem wartości ” .</ab>
<ab xml:id="txt_3.5-ab">Przy pomocy pieniądza możliwe jest wyrażenie wartości innych towarów ( w postaci cen towarów w jednostkach pieniężnych ) , ponieważ jest powszechnym ekwiwalentem .</ab>
<ab xml:id="txt_3.6-ab">Cena jest pieniężnym wyrazem wartości towarów i usług .</ab>
<ab xml:id="txt_3.7-ab">Wyrażenie wartości towarów i usług w pieniądzu wiąże się z siłą nabywczą pieniądza .</ab>
<ab xml:id="txt_3.8-ab">Aby określić cenę towaru lub usługi nie trzeba posiadać pieniądza , gdyż pełni on rolę miernika wartości również abstrakcyjnie . płatnicza Pieniądz jest " środkiem płatniczym " .</ab>
<ab xml:id="txt_3.9-ab">Pieniądz stał się środkiem płatniczym poprzez oddzielenie się ruchu towarów i świadczonych usług w czasie od ruchu pieniądza .</ab>
<ab xml:id="txt_3.10-ab">Dzieje się tak dlatego , że zapłata za towar lub usługę nie musi następować natychmiast po ich dostawie .</ab>
<ab xml:id="txt_3.11-ab">Zarówno sprzedający jak i kupujący zazwyczaj umawiają się co do terminu zapłaty należności za dostarczone towary lub usługi .</ab>
<ab xml:id="txt_3.12-ab">Powstaje więc zobowiązanie odbiorcy wobec dostawcy , które wyrównane będzie w formie pieniężnej w terminie późniejszym .</ab>
<ab xml:id="txt_3.13-ab">Pieniądz spełnia funkcję środka płatniczego również przy pokrywaniu innych zobowiązań , jak np . z tytułu podatków i opłat , wynagrodzeń pracowników , spłaty kredytów , darowizn , itp . Wraz z rozwojem społeczno - gospodarczym funkcja pieniądza jako środka płatniczego ciągle wzrasta , natomiast jako środka wymiany , maleje .</ab>
<ab xml:id="txt_3.14-ab">Transakcje gotówkowe występują w obrocie gospodarczym coraz rzadziej , gdyż są zastępowane powszechnie przez obrót bezgotówkowy . tezauryzacyjna Funkcję " środka przechowywania wartości ( tezauryzacji ) " pieniądz spełnia wtedy , gdy środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży towarów lub usług nie są przeznaczane na zakup innych towarów lub pokrycie zobowiązań , lecz są przechowywane ( oszczędzane ) .</ab>
<ab xml:id="txt_3.15-ab">Przechowywanie pieniędzy jest znacznie łatwiejsze niż innych towarów .</ab>
<ab xml:id="txt_3.16-ab">Ponadto pieniądz może być w każdej chwili zamieniony na potrzebny towar .</ab>
<ab xml:id="txt_3.17-ab">Jest on najbardziej płynnym aktywem majątkowym każdego podmiotu gospodarczego lub osoby fizycznej .</ab>
<ab xml:id="txt_3.18-ab">Można go w każdej chwili wykorzystać jako środek płatniczy .</ab>
<ab xml:id="txt_3.19-ab">Jednak aby pieniądz prawidłowo spełniał funkcję tezauryzacyjną , musi posiadać zaufanie przez podmioty gospodarcze i ludność , a w szczególności , że jego siła nabywcza nie zmniejszy się w znacznym stopniu .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_4-div">
<ab xml:id="txt_4.1-ab">Funkcja behawioralna ( zachowawcza ) Pieniądz jest środkiem determinującym ludzkie zachowania , ponieważ jest ekwiwalentem wszystkiego , co jest człowiekowi niezbędne do życia .</ab>
<ab xml:id="txt_4.2-ab">Kształtuje pragnienia , sposób myślenia , styl życia i konsumpcji .</ab>
<ab xml:id="txt_4.3-ab">Stał się wartością absolutną , przedmiotem pragnień co nie zawsze prowadzi do pozytywnych zjawisk ( np . chciwość , skąpstwo , przekupstwo , itp . ) .</ab>
<ab xml:id="txt_4.4-ab">Funkcja motywacyjna Chęć posiadania pieniądza motywuje ludzi do podejmowania działań w celu jego pozyskania .</ab>
<ab xml:id="txt_4.5-ab">Działania te mogą mieć dwojaki charakter : - społecznie uznane - uczciwa praca za odpowiednim wynagrodzeniem ; - nieuczciwe - wynikające z chęci szybkiego wzbogacenia się , np . płatne zabójstwa , handel żywym towarem , korupcja , itp . Funkcja motywacyjna pieniądza jest powszechnie stosowana przez pracodawców w celu pobudzenia pracowników do efektywniejszej pracy .</ab>
<ab xml:id="txt_4.6-ab">Funkcja informacyjna ( komunikacyjna ) Pieniądze stanowią źródło informacji o sytuacji ekonomicznej państwa , które je emituje .</ab>
<ab xml:id="txt_4.7-ab">Z kolei wygląd , technika wykonania , oraz materiał z jakiego został wykonany pieniądz informują o poziomie kultury danego społeczeństwa .</ab>
<ab xml:id="txt_4.8-ab">Płaca natomiast nie jest jedynie miarą wysiłku pracownika , ale informacją co we własnym i społecznym interesie zrobił .</ab>
<ab xml:id="txt_4.9-ab">Funkcja dezintegracyjna Pieniądz powoduje rozpad struktur społecznych i powstawanie nowych .</ab>
<ab xml:id="txt_4.10-ab">Dążenie do wzbogacenia się wywołuje wiele różnic między grupami społecznymi .</ab>
<ab xml:id="txt_4.11-ab">Uwidacznia się rozwarstwienie społeczeństwa pod względem ilości posiadanego pieniądza , co za tym idzie władzy , wpływów , sławy , itp . Pokusa zdobycia pieniędzy za wszelką cenę determinuje rozwój przestępczości .</ab>
<ab xml:id="txt_4.12-ab">Środki z nielegalnej działalności wprowadzane do państwowego obiegu wpływają niekorzystnie na stabilność finansową państwa .</ab>
<ab xml:id="txt_4.13-ab">Funkcja integrująco-instytucjonalna Pieniądz wpływa na powstanie i kształtowanie się stosunków między ludźmi .</ab>
<ab xml:id="txt_4.14-ab">Na ich podłożu powstają instytucje społeczno - finansowe ( banki , giełdy , fundacje , zakłady ubezpieczeniowe ) , które mają za zadanie zaspokajanie społecznych potrzeb .</ab>
<ab xml:id="txt_4.15-ab">Pieniądz jest też efektywnym narzędziem kontrolowania działalności tych instytucji .</ab>
</div>
<div xml:id="txt_6-div">
<ab xml:id="txt_6.1-ab">Pieniądz pierwotny W kulturach pierwotnych pojęcie pieniądza jako osobnego środka płatniczego nie istniało .</ab>
<ab xml:id="txt_6.2-ab">Podstawowym sposobem nabywania dóbr był barter , czyli wymiany na zasadzie przedmiot za przedmiot .</ab>
<ab xml:id="txt_6.3-ab">Jeden towar wymieniano za inny o niekoniecznie takich samych właściwościach .</ab>
<ab xml:id="txt_6.4-ab">Szybko jednak zorientowano się , iż nie zawsze taka wymiana towarami była sprawiedliwa , gdyż wartość przedmiotów często nie była taka sama i nie prowadziła do zaspokojenia wszystkich potrzeb .</ab>
<ab xml:id="txt_6.5-ab">Bezpośrednia wymiana towaru na towar była również uciążliwa .</ab>
<ab xml:id="txt_6.6-ab">Z czasem więc wprowadzono tzw . pośredników wymiany , którymi zwykle były : sól , zboże , skóry itp . Dobra te były podzielne , trwałe , jednorodne i rzadko występujące .</ab>
<ab xml:id="txt_6.7-ab">Były to przedmioty ułatwiające zaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych , dlatego też szybko ten sposób wymiany za owe dobra przyjął się w ówczesnym świecie .</ab>
<ab xml:id="txt_6.8-ab">Podczas tego rodzaju wymiany zachodziły dwie ważne czynności : :kupno i :sprzedaż , dlatego też możemy powiedzieć , że produkty konsumpcyjne są pierwotną formą pieniądza .</ab>
<ab xml:id="txt_6.9-ab">Ludzie zaakceptowali taki sposób wymiany , a akceptacja ze strony społeczeństwa jest podstawą by uznać towary konsumpcyjne pieniądzem .</ab>
<ab xml:id="txt_6.10-ab">Poza tym towary owe można było swobodnie dzielić , a także ich trwałość użytkowa była zadowalająca , co skutecznie wpłynęło na akceptacje " pierwotnego pieniądza " .</ab>
<ab xml:id="txt_6.11-ab">Pieniądz kruszcowy , monety W procesie rozwoju gospodarki i cywilizacji z biegiem czasu miejsce produktów konsumpcyjnych zajęły metale - najpierw nieszlachetne ( brąz , miedź , żelazo ) potem szlachetne ( srebro , złoto ) oraz rzadziej platyna .</ab>
<ab xml:id="txt_6.12-ab">Metale gwarantowały trwałość użytkową oraz wartość dlatego też stały się formą pieniądza .</ab>
<ab xml:id="txt_6.13-ab">Od wprowadzenia metali ( głównie szlachetnych ) , jako formy pieniądza wykształciło się pojęcie " pieniądz " .</ab>
<ab xml:id="txt_6.14-ab">O zastąpieniu towarów konsumpcyjnych , metalami zadecydowały właściwości metali .</ab>
<ab xml:id="txt_6.15-ab">Były one znacznie bardziej trwałe niż towary konsumpcyjne oraz ich wielkość znacznie mniejsza od towarów co znacznie ułatwiało transport .</ab>
<ab xml:id="txt_6.16-ab">Jednak z biegiem czasu , metale zaczęły być uciążliwe .</ab>
<ab xml:id="txt_6.17-ab">Wymiary metali nie zawsze były takie same , a sztaby złota czy srebra zwykle były dużych rozmiarów , a ważenie i dzielenie ich na mniejsze kawałki ( pieniądz odliczany ) zwykle zajmowało wiele czasu .</ab>
<ab xml:id="txt_6.18-ab">Pojawiła się więc praktyka by te sztabki złota , czy srebra lub innych metali szlachetnych dzielić , co okazało się trafne .</ab>
<ab xml:id="txt_6.19-ab">Zaczęto owe metale rozdrabniać na małe kawałki , które zwykle przyjmowały kształt pełnych lub spłaszczonych kulek .</ab>
<ab xml:id="txt_6.20-ab">Z biegiem czasu zaczęto na nich bić pieczęcie znanych władców , królów by zapobiec fałszowaniu ( zmniejszeniu faktycznej ilości danego metalu w kawałku ) przy tworzeniu kuleczek metalu .</ab>
<ab xml:id="txt_6.21-ab">Po nabiciu odpowiednich podobizn , posiadacz nabitych kawałków metalu był świadom i pewien wartości danego " pieniądza " .</ab>
<ab xml:id="txt_6.22-ab">Przed setki lat kulki metalu , które pełniły funkcje pieniądza były tworzone z kilku metali , jak brąz , srebro , złoto .</ab>
<ab xml:id="txt_6.23-ab">Z biegiem czasu system bicia metali się wykrystalizował do użytkowania dwóch metali : złota i srebra .</ab>
<ab xml:id="txt_6.24-ab">Takie kuleczki metalu z nabijanymi podobiznami nazwane zostały monetami .</ab>
<ab xml:id="txt_6.25-ab">Twórcami monet prawdopodobnie byli Fenicjanie .</ab>
<ab xml:id="txt_6.26-ab">Ich miasta : Ugarit , Byblos , Sydon i Tyr to symbole bogactwa , którego źródłem był handel prowadzony niemal ze wszystkimi państwami ówczesnego świata .</ab>
<ab xml:id="txt_6.27-ab">Jako jedni z pierwszych na świecie opanowali wytop i produkcję wyrobów z brązu .</ab>
<ab xml:id="txt_6.28-ab">Jednak dzisiejszy stan wiedzy nie potwierdza tej tezy , najstarsze bowiem znalezisko , pochodząca z VII wieku p.n.e. bryłka elektrum ( w starożytności nazywano tak stop złota i srebra ) opatrzona jest stemplem złotnika z Efezu .</ab>
<ab xml:id="txt_6.29-ab">Gdy pojawiły się takie prywatne pramonety , już tylko krok dzielił ludzi od wprowadzenia na rynek pieniędzy bitych przez władze państwowe .</ab>
<ab xml:id="txt_6.30-ab">Monetę wynaleziono prawie jednocześnie w VII w . p.n.e. w kręgu cywilizacji greckiej : w Lidii , położonej na zachodnich wybrzeżach Azji Mniejszej ( dziś Turcji ) , oraz w Argolidzie ( :Peloponez ) , państwie Fejdona , do którego należała też bogata w pokłady srebra wyspa Egina .</ab>
<ab xml:id="txt_6.31-ab">Lidyjskie monety z VII i VI wieku p.n.e. są wykonane z elektronu , po jednej stronie widać na nich wizerunki byka i lwa , a po drugiej kwadratowe wgłębienie spowodowane niedoskonałą jeszcze techniką bicia .</ab>
<ab xml:id="txt_6.32-ab">Natomiast w Argolidzie używano monet srebrnych .</ab>
<ab xml:id="txt_6.33-ab">Miały one wybity symbol państwowy , którym był żółw morski ( zwierzę poświęcone bogini Afrodycie ) , a kształtem przypominały spłaszczoną baryłkę .</ab>
<ab xml:id="txt_6.34-ab">Pierwsze pieniądze papierowe Jednak wytwarzanie pieniądza ze złota i srebra było kosztowne , a ponadto ilość owych metali nie była wystarczająca do zapotrzebowania .</ab>
<ab xml:id="txt_6.35-ab">Zaczęto więc swoje zasoby pieniężne zostawiać u złotników , którzy wypisywali tzw . kwity depozytowe , które dowodziły ilości posiadanego złota czy też srebra przez osobę posiadającą kwit .</ab>
<ab xml:id="txt_6.36-ab">Nabywcy kwitów mogli oprocentować swoje złoto czy srebro .</ab>
<ab xml:id="txt_6.37-ab">Kwity depozytowe były aktywem finansowym pojawiającym się w ewidencji dwóch podmiotów : złotnika oraz posiadacza kwitu .</ab>
<ab xml:id="txt_6.38-ab">Złotnik zobowiązany był do wypłaty określonej kwitem kwoty okazicielowi dokumentu .</ab>
<ab xml:id="txt_6.39-ab">Tak to też narodziła się kolejna forma pieniądza – pieniądz papierowy – gdyż ludzie coraz częściej regulowali własne długi oraz należności owymi kwitami depozytowymi .</ab>
<ab xml:id="txt_6.40-ab">Po pewnym czasie złotnicy zostali bankierami , gdyż zaczęli emitować coraz więcej owych kwitów .</ab>
<ab xml:id="txt_6.41-ab">Kwity te coraz częściej nie miały pokrycia w złocie czy srebrze – wprowadzane były do obiegu jako zadłużenie wobec bankierów , a odsetki od nich stanowiły dodatkowy dochód dla złotników .</ab>
<ab xml:id="txt_6.42-ab">W następstwie kwity zostały zaakceptowane przez państwo , które wprowadziło rozporządzenia , dzięki którym owe " bilety " stały się powszechnym środkiem wymiany handlowej .</ab>
<ab xml:id="txt_6.43-ab">Następnie ustalono bank , który miał emitować banknoty , które zostały środkiem płatniczym , co zażegnało chaos , który powstał , gdy każdy bank rozpoczął rozprowadzanie swoich banknotów .</ab>
<ab xml:id="txt_6.44-ab">Później banki emisyjne w większości krajów upaństwowiono , wiążąc je w centralna władzę monetarną.Papierowe pieniądze pojawiły się w Chinach potem w Europie w XVII w . .</ab>
<ab xml:id="txt_6.45-ab">Pieniądz bezgotówkowy Kolejne etapy z rozwojem pieniądza wiążą się z powstaniem i rozwojem pieniądza bezgotówkowego , w tworzeniu którego największą role odegrali Fenicjanie .</ab>
<ab xml:id="txt_6.46-ab">Stworzyli oni namiastki bezgotówkowych form rozliczeń w postaci uwierzytelnionych tabliczek służących do dokonywania operacji finansowych .</ab>
<ab xml:id="txt_6.47-ab">W późniejszym czasie ludzie nie chcieli trzymać banknotów w domu bo było to niewygodne , dlatego oddawali swoją gotówkę do banku w formie wkładu na rachunek bankowy .</ab>
<ab xml:id="txt_6.48-ab">Można wyróżnić dwa typy rachunku bankowego : ( 1 ) na żądanie , gdzie klient mógł w każdej chwili podjąć gotówkę ze swojego rachunku i ( 2 ) terminowe , złożone w banku na określony czas , przed upływem którego nie mogli podjąć gotówki .</ab>
<ab xml:id="txt_6.49-ab">Następnie pojawiły się takie możliwości , jak polecenie przelewu - gdzie bank przekazywał pieniądze na rachunek innej osoby oraz czek bankowy , za pomocą którego okaziciel czeku mógł wypłacić określoną kwotę z banku .</ab>
<ab xml:id="txt_6.50-ab">Pieniądz bezgotówkowy spowodował kształtowanie się zaufania społeczeństwa do pieniądza oraz instytucji bankowych .</ab>
<ab xml:id="txt_6.51-ab">Pieniądz elektroniczny Obecnie popularnym środkiem płatniczym staje się pieniądz elektroniczny .</ab>
<ab xml:id="txt_6.52-ab">Istota tej formy płatniczej polega na zapisie w pamięci komputera rachunków bankowych , a wpłaty , wypłaty , rozliczenia są realizowane za pomocą kart magnetycznych , na których zapisywane są ruchy związane z naszymi finansami .</ab>
<ab xml:id="txt_6.53-ab">Regulowanie płatności finansowych za pomocą kart magnetycznych może następować wprost z domu , owymi kartami możemy płacić w sklepach , stacjach paliw , a także za pomocą bankomatów możemy wyciągać gotówkę z naszego konta bankowego .</ab>
</div>
</body>
</text>
</TEI>
</teiCorpus>
